Το τέλος του 2025 σηματοδοτήθηκε από την απώλεια της ντίβας και ακτιβίστριας για τα ζώα Μπριζίτ Μπαρντό, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 91 ετών.
Ο θάνατος της θρυλικής Γαλλίδας ηθοποιού δεν προκάλεσε μόνο θλίψη, αλλά πυροδότησε μια σφοδρή αντιπαράθεση σχετικά με την κληρονομιά της.
Μετά από σειρά μοχθηρών επιθέσεων της σε μειονότητες η Μπριζίτ Μπαρντό, σθεναρή υποστηρίκτρια της ακροδεξιάς φαμίλιας των Λεπεν της Γαλλίας, είχε προκαλέσει την αντιπάθεια με πολλούς αρθρογράφους να την χαρακτηρίζουν ως μια «ρατσίστρια που αγαπούσε τα ζώα και όχι τους ανθρώπους».
Η Έμμα Σπέκτερ, αρθρογράφος στη Vogue η οποία καλύπτει θέματα πολιτισμού και ΛΟΑΤΚΙ+ επικαιρότητας, επέλεξε να αποδομήσει το είδωλο της Μπαρντό μόλις λίγες ώρες μετά την είδηση του θανάτου της.
Στο άρθρο της η Σπέκτερ υποστήριξε ότι είναι «συλλογική μας ευθύνη» να μην αφήσουμε την ομορφιά και το ταλέντο της ηθοποιού να συσκοτίσουν την «ασχήμια της ισλαμοφοβίας της».
Η κριτική της επικεντρώθηκε στη στροφή της Μπαρντό προς τη δεξιά πολιτική σκηνή, στην απόρριψη του κινήματος #MeToo και στις ποινικές καταδίκες που της επιβλήθηκαν στο παρελθόν από το γαλλικό κράτος για υποκίνηση φυλετικού μίσους.
«Μια φωνή που αρνήθηκε να σωπάσει»
Στον αντίποδα, πολλοί υποστηρικτές της Μπαρντό έσπευσαν να την υπερασπιστούν, τονίζοντας ότι η ηθοποιός είχε το θάρρος να εκφράζει αφιλτράριστα τις απόψεις της για την αλλοίωση της γαλλικής ταυτότητας.
Η Μπαρντό, που εξελίχθηκε σε μαχητική ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ζώων, είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις με τις επιστολές της κατά των τελετουργικών σφαγών και της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης.
Σε κείμενά της, περιέγραφε με γλαφυρό τρόπο την ανησυχία της για την εισβολή ξένων πολιτισμικών στοιχείων που, κατά την ίδια, απειλούσαν τις παραδόσεις της πατρίδας της.
Συντονισμένη επίθεση
Το σχόλιο της Σπέκτερ δεν έμεινε αναπάντητα από χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλους αναλυτές των ακροδεξιών media, οι οποίοι έκαναν λόγο για «γυναικεία ζήλεια μεταμφιεσμένη σε πνευματικό ακτιβισμό».
Πολλοί επεσήμαναν την αντίθεση ανάμεσα στην αισθητική που πρεσβεύει διαχρονικά η Vogue και τη σύγχρονη τάση του περιοδικού να φιλοξενεί κείμενα που επικεντρώνονται στην «πολιτική ορθότητα» και την κοινωνική περιθωριοποίηση.
Η κριτική προς τη Σπέκτερ ήταν σκληρή, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι η προσπάθειά της να θέσει «δύσκολα ερωτήματα» για το πρότυπο της «τέλειας λευκής γυναίκας» που ενσάρκωνε η Μπαρντό, στερείται ιστορικής ενσυναίσθησης.
Η ασχήμια
Η Μπαρντό είχε καταδικαστεί επανειλημμένα για τις δηλώσεις της, με τους εισαγγελείς στη Γαλλία να ζητούν συχνά παραδειγματικές τιμωρίες.
Παρόλα αυτά, η ίδια παρέμεινε αμετακίνητη, υποστηρίζοντας ότι η χώρα της «κατακλύζεται από ξένους» και ότι οι διαδοχικές κυβερνήσεις επέτρεψαν την υποταγή της Γαλλίας σε ισλαμικά πρότυπα.
Η στάση της, αν και την κατέστησε «μαύρο πρόβατο» για την προοδευτική ελίτ, την ηρωοποίησε στα μάτια των εθνικιστών που είδαν στο πρόσωπό της μια γυναίκα που «δεν φοβήθηκε να συγκρουστεί με το κατεστημένο, ακόμα και όταν το τίμημα ήταν η δημόσια διαπόμπευση».
Με τις ευλογίες των MAGA
Η δημόσια αντιπαράθεση που ξέσπασε μετά τον θάνατο της Μπριζίτ Μπαρντό πήρε γρήγορα διαστάσεις μιας πολωμένης ιδεολογικής σύγκρουσης, με το Daily Caller να πρωτοστατεί σε μια ρητορική που πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν ως στοχευμένη αντεπίθεση.
Η αμερικανική ιστοσελίδα, γνωστή για τις συντηρητικές και συχνά ακραίες θέσεις της, δεν περιορίστηκε στην υπεράσπιση της Γαλλίδας ηθοποιού, αλλά εστίασε με ιδιαίτερη ένταση στην προσωπικότητα, την εμφάνιση και την ταυτότητα της αρθρογράφου της Vogue, Έμμα Σπέκτερ.
«Woke απειλή»
Το Daily Caller επέλεξε να αναδείξει στον τίτλο του την queer ταυτότητα της Σπέκτερ, συνδέοντάς την άμεσα με την κριτική που άσκησε στην Μπαρντό.
Η επιλογή αυτή, σε συνδυασμό με την αναφορά στις προσωπικές της δραστηριότητες και το σωματότυπό της, θεωρήθηκε από πολλούς ως μια προσπάθεια υποτίμησης της επαγγελματικής της ιδιότητας.
Η ρητορική του μέσου δεν έμεινε στην ουσία των πολιτικών διαφωνιών, αλλά διολίσθησε σε προσωπικούς χαρακτηρισμούς, κατηγορώντας την αρθρογράφο για «γυναικεία ζήλεια» και χρησιμοποιώντας ειρωνικούς τόνους για το πνευματικό της υπόβαθρο.
Πόλεμος online
Η επίθεση πήρε διαστάσεις χιονοστιβάδας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου δεκάδες λογαριασμοί και ψηφιακά «τρόλ» υιοθέτησαν το ύφος του Daily Caller.
Οι αναρτήσεις επικεντρώθηκαν στην εξωτερική εμφάνιση της Σπέκτερ σε σύγκριση με την απαράμιλλη ομορφιά της Μπαρντό στα νιάτα της, χρησιμοποιώντας αυτό το επιχείρημα για να ακυρώσουν την ηθική βάση της κριτικής της.
Αυτή η τακτική, που συχνά συναντάται σε κύκλους της alt-right και του MAGA κινήματος, αποσκοπεί στο να μετατοπίσει τη συζήτηση από τις καταδίκες της Μπαρντό για ρατσιστική ρητορική στην «ανεπάρκεια» του επικριτή της.
Για μέσα όπως το Daily Caller, η Μπαρντό ήταν μια ηρωίδα της «ελευθερίας του λόγου» που αρνήθηκε να υποκύψει στις πιέσεις της πολιτικής ορθότητας.
Η υπεράσπιση της κληρονομιάς της και η συντονισμένη επίθεση στην queer αρθρογράφο της Vogue από «πατριωτικές ιστοσελίδες που υπερασπίζονται παραδοσιακές αξίες» είναι μια ακόμη επιτυχημένη εργαλειοποίηση του θάνατού της για να ενισχυθεί το αφήγημα της «woke λέπρας».
Επιπλέον η στοχοποίηση της Σπέκτερ αναδεικνύει τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι, ειδικά εκείνοι που ανήκουν σε μειονότητες, όταν καταπιάνονται με «ιερά τέρατα» της ποπ κουλτούρας από μια κριτική σκοπιά.
Η συντονισμένη επίθεση από το Daily Caller και η αναπαραγωγή της από χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι για πολλούς μια «ξεκάθαρη απόπειρα εκφοβισμού».
Κάπως έτσι, ένας γόνιμος διάλογος για την αμφιλεγόμενη και ακραία προβληματική ρητορική της Μπαρντό ακυρώθηκε από τη στρατηγικά ενορχηστρωμένη επίθεση στην Σπέκτερ που «τόλμησε να προσβάλει ένα μύθο» -ακόμη και αν αυτός βρωμούσε μίσος.
Le Monde & Libération: Σκληρή κριτική στην «προβληματική»Μπαρντό
Ο θάνατος της Μπριζίτ Μπαρντό ανέδειξε και τη βαθιά πολιτισμική κρίση στην πατρίδα της. Η χώρα, διχασμένη ανάμεσα στον θαυμασμό για τον μύθο B.B. και την αποστροφή για τις ακραίες πολιτικές της θέσεις, βρέθηκε να ισορροπεί σε ένα τεντωμένο σχοινί, με τον Τύπο να αναδεικνύει τις δύο εκ διαμέτρου αντίθετες όψεις της ίδιας γυναίκας.
Η εφημερίδα Le Monde, εκφράζοντας την πνευματική ελίτ της Γαλλίας, κράτησε μια στάση αυστηρού αναστοχασμού.
Στο κύριο άρθρο της, περιέγραψε την Μπαρντό ως τη γυναίκα που «επινόησε τη μοντέρνα έννοια της δόξας», αλλά ταυτόχρονα ως μια προσωπικότητα που «γύρισε την πλάτη στις δημοκρατικές αξίες».
Η εφημερίδα υπενθύμισε στους αναγνώστες της τις έξι καταδίκες της ηθοποιού για υποκίνηση μίσους, σημειώνοντας ότι η Μπαρντό δεν ήταν απλώς μια «προκλητική» φωνή, αλλά μια γυναίκα που συστηματικά στοχοποίησε τη μουσουλμανική κοινότητα και τους κατοίκους των γαλλικών υπερπόντιων εδαφών, αποκαλώντας τους «άγριους».
Από την πλευρά της, η Libération υπήρξε πιο αιχμηρή, εστιάζοντας στη μακρόχρονη σχέση της Μπαρντό με την οικογένεια Λεπέν. Το άρθρο της εφημερίδας υπογράμμισε ότι η Μπαρντό «αυτοακυρώθηκε» πολύ πριν τον θάνατό της, επιλέγοντας να γίνει το πρόσωπο μιας «παλιάς Γαλλίας» που φοβάται το διαφορετικό.
Η κριτική της Libération δεν στράφηκε μόνο κατά της ίδιας, αλλά και κατά όσων προσπαθούν σήμερα να «ξεπλύνουν» το παρελθόν της μέσω της νοσταλγίας, τονίζοντας ότι ο ρατσισμός της δεν ήταν μια «ιδιοτροπία της ηλικίας», αλλά μια συνειδητή ιδεολογική ταύτιση με το Εθνικό Μέτωπο.
Διχασμένος αποχαιρετισμός
Η επίσημη αντίδραση της γαλλικής κυβέρνησης ήταν προσεκτικά ζυγισμένη. Ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν την αποκάλεσε «θρύλο του αιώνα» που ενσάρκωσε την ελευθερία, αποφεύγοντας ωστόσο να αναφερθεί στις σκοτεινές της πτυχές.
Αντιθέτως, η αριστερή πτέρυγα, με εκπροσώπους όπως η Σαντρίν Ρουσό, άσκησε δριμεία κριτική, διερωτώμενη πώς είναι δυνατόν να τιμάται μια γυναίκα που «συγκινείται από τη μοίρα των δελφινιών αλλά παραμένει αδιάφορη για τον θάνατο μεταναστών στη Μεσόγειο».
Η άρνηση πολλών αριστερών πολιτικών να παραστούν σε οποιαδήποτε επίσημη τελετή κατέστησε σαφές ότι η Μπαρντό παραμένει μια φιγούρα που χωρίζει τη Γαλλία στα δύο.
«Αντίο Marianne»
Για τη γαλλική κοινωνία, η Μπαρντό ήταν το πρόσωπο της Marianne – του συμβόλου της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Η είδηση ότι η ίδια ζήτησε να ταφεί στον κήπο της στο Σεν Τροπέ με έναν απλό ξύλινο σταυρό, μακριά από «πλήθη ηλιθίων», όπως είχε πει στη Le Monde το 2018, ερμηνεύτηκε ως η τελευταία της πράξη περιφρόνησης προς το σύγχρονο κόσμο.
Η Γαλλία την αποχαιρετά γνωρίζοντας ότι μαζί της πεθαίνει ένα κομμάτι της ιστορίας της, αλλά και ελπίζοντας ότι θα τελειώσει η ρητορική μίσους που η ίδια τροφοδότησε επί δεκαετίες.
