Αναφορικά με αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Facebook) που αφορούν πρόσκληση για αποστολή ειδών για τα εγκαταλελειμμένα παιδιά που φιλοξενούνται σε «πτέρυγα εγκαταλελειμμένων μωρών» του Γ.Ν.Μ. «Έλενα Ελ. Βενιζέλου» – «Αλεξάνδρα», σας γνωρίζουμε ότι στο Νοσοκομείο δεν φιλοξενούνται βρέφη πέρα από κάποιες ελάχιστες ημέρες όταν αυτό απαιτείται προκειμένου να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες κατά περίπτωση διαδικασίες.

Η συγκεκριμένη ανάρτηση με το ίδιο ακριβώς κείμενο εμφανίζεται κατά περιόδους σε διάφορα προφίλ στο Facebook τα τελευταία χρόνια χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ταυτοποιηθεί ο αρχικός δημιουργός του κειμένου.

Με δεδομένο ότι δεν υπάρχει ούτε και προφανώς καμία ανάγκη συγκέντρωσης ειδών για αυτά, είμαστε υποχρεωμένοι για μια φορά ακόμα να διαψεύσουμε κατηγορηματικά το περιεχόμενο αυτών των «fake» αναρτήσεων οι οποίες ακόμα κι αν γίνονται με καλή πρόθεση από ανυποψίαστους συμπολίτες μας δημιουργούν μια ψευδή και δυσφημιστική εικόνα για τα Νοσοκομεία μας και το σπουδαίο ρόλο που διαδραματίζουν τα Νεογνολογικά τους τμήματα και οι κοινωνικές τους υπηρεσίες.

Η Αθήνα πνίγεται. Τα ενοίκια εκτοξεύονται, οι δρόμοι μοιάζουν με πάρκινγκ, τα σχολεία και τα νοσοκομεία υπολειτουργούν υπό το βάρος της υπερσυγκέντρωσης. Την ίδια στιγμή, σε μεγάλο τμήμα της περιφέρειας — και ιδιαίτερα στις ορεινές και ακριτικές περιοχές — σπίτια σαπίζουν ακατοίκητα, χωράφια μένουν ακαλλιέργητα, χωριά ερημώνουν. Υπάρχει λύση;

Αυτή η χωρική και δημογραφική ανισορροπία δεν είναι απλώς στατιστικό δεδομένο. Υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, τη διατροφική αυτάρκεια, την παραγωγική βάση της χώρας. Και ενώ οι κυβερνήσεις διαχρονικά μιλούν για «αποκέντρωση», στην πράξη οι πολιτικές εξακολουθούν να ευνοούν την Αθήνα και τη Θεσ/νικη.

Μπροστά σε αυτή την πρόκληση, μια Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση με έδρα το Δεμάτι Ζαγορίου — ένα απομακρυσμένο ορεινό χωριό με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους — προτείνει κάτι διαφορετικό. «Τα Ψηλά Βουνά» αναπτύσσουν έναν συστηματικό μηχανισμό που επιδιώκει να μετατρέψει το ενδιαφέρον για επιστροφή στην ύπαιθρο σε πραγματική εγκατάσταση.

Ο μηχανισμός στηρίζεται σε δύο συμπληρωματικές δομές: τα Γραφεία Προσέλκυσης Πληθυσμού σε τοπικό επίπεδο και τα Γραφεία Αποκέντρωσης στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Τα πρώτα στεγάζονται σε δήμους που επιθυμούν να υποδεχθούν νέους κατοίκους. Καταγράφουν τα διαθέσιμα ακίνητα, τις υπηρεσίες, τις θέσεις εργασίας και τις επιχειρηματικές ευκαιρίες και ανάγκες της περιοχής. Υποστηρίζουν τους υπάρχοντες κατοίκους στην αξιοποίηση ανεκμετάλλευτων περιουσιών. Διασυνδέουν την ομογένεια με τον τόπο καταγωγής. Διευκολύνουν ακόμη και συνεταιριστικά σχήματα κατοικίας — μια προσέγγιση που κερδίζει έδαφος σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ελβετία.

Τα Γραφεία Αποκέντρωσης, από την άλλη, λειτουργούν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ως γέφυρες επικοινωνίας. Εκεί απευθύνονται πολίτες που αναζητούν εναλλακτική — τηλεργαζόμενοι, νέες οικογένειες, συνταξιούχοι, άνθρωποι που έχουν κουραστεί από την αστική πίεση. Τα γραφεία αυτά οργανώνουν ενημερωτικές εκδηλώσεις, προβάλλουν ιστορίες ανθρώπων που εγκαταστάθηκαν με επιτυχία σε χωριά, και συγκροτούν βάσεις δεδομένων με τα προφίλ των ενδιαφερομένων (δεξιότητες, επαγγελματικές δυνατότητες, προτιμήσεις για τρόπο ζωής). Αυτά τα δεδομένα διασταυρώνονται με τις καταγραφές των τοπικών γραφείων, ώστε να γίνεται στοχευμένη αντιστοίχιση: οι κατάλληλοι άνθρωποι να κατευθύνονται στις κατάλληλες περιοχές.

Οι Πρεσβευτές Αποκέντρωσης

Ανάμεσα στις δύο δομές, ένα τρίτο στοιχείο δίνει ανθρώπινη διάσταση στον μηχανισμό: το Δίκτυο Πρεσβευτών Αποκέντρωσης. Πρόκειται για κατοίκους και ανθρώπους ενεργά συνδεδεμένους με ορεινά χωριά, που λειτουργούν ως πρώτο σημείο επαφής για όσους θέλουν να μετεγκατασταθούν.

Οι Πρεσβευτές δεν αντικαθιστούν ειδικούς. Ενημερώνουν για την τοπική πραγματικότητα, μοιράζονται πληροφορίες για τη ζωή και τις ευκαιρίες, διευκολύνουν την επικοινωνία με την τοπική κοινότητα. Λειτουργούν υποστηρικτικά και ανθρώπινα στα πρώτα βήματα. Ο χάρτης του δικτύου δείχνει ήδη δεκάδες σημεία σε όλη την Ελλάδα:

Ανάπτυξη του δικτύου Πρεσβευτών Αποκέντρωσης σε χωριά της ορεινής και νησιωτικής χώρας

Μια εναλλακτική που χτίζεται από τα κάτω και από τα πάνω

Η προσπάθεια των Ψηλών Βουνών δεν υποτιμά τις δυσκολίες. Οι ορεινές περιοχές αντιμετωπίζουν πραγματικά προβλήματα: ελλιπείς υποδομές, αδύναμη συνδεσιμότητα, απουσία βασικών υπηρεσιών. Η μετεγκατάσταση δεν είναι ρομαντική απόδραση αλλά σοβαρή απόφαση που απαιτεί στήριξη.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική διάσταση του ζητήματος. Η αποκέντρωση δεν μπορεί να αφορά μόνο τις ατομικές επιλογές των ανθρώπων και να ενισχύεται αποκλειστικά μέσω κοινωνικών πρωτοβουλιών. Απαιτεί συστηματική κρατική πολιτική: επενδύσεις σε υποδομές, φορολογικά κίνητρα, αποκεντρωμένες δημόσιες υπηρεσίες, στήριξη της τοπικής επιχειρηματικότητας και των φορέων κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας.

Τα Ψηλά Βουνά προτείνουν συνεργασίες με Περιφέρειες και Δήμους, προγραμματικές συμβάσεις, ένταξη σε ευρωπαϊκά προγράμματα. Ήδη συζητούν με την Τοπική Αυτοδιοίκηση για τη δημιουργία Γραφείων Αποκέντρωσης και Προσέλκυσης Πληθυσμού στους μεγαλύτερους αστικούς και τους ορεινούς δήμους της χώρας.

Την τελευταία τριετία καταγράφεται μια αυξανόμενη τάση ενδιαφέροντος για μετεγκατάσταση στην ελληνική ύπαιθρο. Νέες οικογένειες, τηλεργαζόμενοι/ες, ομάδες που αναζητούν συνεταιριστικές λύσεις κατοικίας. Το ενδιαφέρον υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι ο μηχανισμός που θα το μετατρέψει σε πραγματική εγκατάσταση και τοπική ανάπτυξη.

Η Κοιν.Σ.Επ. Οικοτοπία, που δημιουργήθηκε το 2024 με την υποστήριξη των Ψηλών Βουνών και σκοπό την αναγέννηση του Καλοχωρίου, υποδέχεται τους πρώτους δύο νέους κατοίκους. Συζήτηση για την αποκέντρωση και γιορτή.

Τα Γραφεία Προσέλκυσης Πληθυσμού και τα Γραφεία Αποκέντρωσης δεν είναι απλώς υπηρεσίες πληροφόρησης. Είναι θεσμοί που συνδέουν κοινωνίες, που διαμορφώνουν τις βάσεις για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο. Ένα μοντέλο όπου η ανάπτυξη δεν μετριέται με τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ αλλά και με την ποιότητα ζωής, την κοινωνική συνοχή, τη βιωσιμότητα.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει ένα διαφορετικό μονοπάτι. Όχι την περαιτέρω συγκέντρωση στα μητροπολιτικά κέντρα, αλλά την αναζωογόνηση της υπαίθρου. Οι σπόροι υπάρχουν. Χρειάζεται πολιτική βούληση για να φυτρώσουν.

*Ο Βασίλης Κωστάκης είναι Καθηγητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν, ιδρυτικό μέλος μιας ενεργειακής κοινότητας, ενός ερευνητικού κέντρου και ενός ορεινού makerspace με έδρα τον νομό Ιωαννίνων.

Με την τροποποίηση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης, η υλοποίηση δύο νέων προγραμμάτων προληπτικών εξετάσεων ξεκινά στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος για την πρόληψη και αντιμετώπιση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Τα προγράμματα αυτά, που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εστιάζουν στην έγκαιρη πρόληψη σημαντικών παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακές παθήσεις, εστιάζοντας στην παχυσαρκία ενηλίκων και τη νεφρική δυσλειτουργία.

Το πρώτο πρόγραμμα, που αφορά στην παχυσαρκία, προσφέρει δωρεάν καινοτόμα φάρμακα υψηλού κόστους για την αντιμετώπιση της νόσου, καθώς και δωρεάν προληπτικές εξετάσεις. Παράλληλα, παρέχεται εξατομικευμένη παρακολούθηση και καθοδήγηση σε πολίτες με αυξημένο δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ άνω του 40 ή ΔΜΣ 37-40 με σχετικές συννοσηρότητες). Στόχος είναι η ενίσχυση υγιεινών συνηθειών, η σταδιακή απώλεια βάρους και η μακροχρόνια διαχείριση του βάρους για την πρόληψη καρδιαγγειακών επιπλοκών. Εντός των επόμενων ημερών, θα αποσταλούν SMS στους δικαιούχους για την επίσκεψη στον ιατρό.

Το δεύτερο πρόγραμμα επικεντρώνεται στην πρόληψη της νεφρικής δυσλειτουργίας, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση νεφρικών παθήσεων σε άτομα υψηλού κινδύνου. Μέσω δωρεάν προληπτικών εξετάσεων και ιατρικής επίσκεψης, οι δικαιούχοι θα λαμβάνουν ολοκληρωμένη φροντίδα, με τα αποτελέσματα να καταγράφονται στον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας.

Όσοι ωφελούνται από τα προγράμματα και έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση θα παραλάβουν το άυλο παραπεμπτικό για τις δωρεάν εξετάσεις. Οι υπόλοιποι, χωρίς άυλη συνταγογράφηση, μπορούν να κλείσουν ραντεβού για τις εξετάσεις μέσω του ΑΜΚΑ τους, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση στα συνεργαζόμενα κέντρα. Σημειώνεται ότι δεν απαιτείται συνταγογράφηση από ιατρό και οι δικαιούχοι θα παραλάβουν το παραπεμπτικό απευθείας.

Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, δήλωσε: «Η πρόληψη σώζει ζωές, όπως έχει φανεί από τα εκατομμύρια πολιτών που χρησιμοποίησαν το πρόγραμμα “Προλαμβάνω”, καθώς πολλοί από αυτούς σώθηκαν λόγω έγκαιρης διάγνωσης. Με τα νέα προγράμματα για την παχυσαρκία και τη νεφρική δυσλειτουργία, στοχεύουμε στην έγκαιρη πρόληψη σημαντικών παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα και είμαι βέβαιος ότι οι πολίτες θα αγκαλιάσουν αυτά τα δωρεάν προγράμματα που θωρακίζουν την υγεία μας».

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, υπογράμμισε: «Η τεχνολογία στην Υγεία είναι στρατηγική προτεραιότητα για την Κυβέρνηση. Με τα νέα προγράμματα, προσφέρουμε στους πολίτες εύκολη και δωρεάν πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες υγείας, με ψηφιακές λύσεις που καθιστούν το σύστημα υγείας πιο προσβάσιμο και αποτελεσματικό».

Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, σημείωσε: «Με τα δύο νέα δωρεάν προγράμματα, παρέχουμε καινοτόμα φάρμακα και ολιστική φροντίδα για την παχυσαρκία, ενώ εντοπίζουμε έγκαιρα τα προβλήματα στα νεφρά σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις. Η πρόληψη γίνεται καθημερινή συνήθεια, προσφέροντας δωρεάν εξετάσεις και ιατρική φροντίδα σε όλους».

Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, δήλωσε: «Τα νέα προγράμματα προληπτικών εξετάσεων και η παροχή δωρεάν καινοτόμων φαρμάκων εντάσσονται στις κυβερνητικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της δημόσιας υγείας. Ενισχύουν την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση, ενώ τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης αξιοποιούνται προς όφελος της κοινωνίας».