Η νέα βερσιόν του ChatGPT που παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα η OpenAI άφησε πολλούς χρήστες δυσαρεστημένους με τις παγερές απαντήσεις της. Για άλλους, ήταν σαν να τραβήχτηκε το χαλί κάτω από τα πόδια τους.

Ο Μάρκους Σμιντ, 48χρονος συνθέτης που ζει στο Παρίσι, αναφέρει στους New York Times ότι άρχισε να χρησιμοποιεί το ChatGPT μόλις τον Ιούλιο. Οι συζητήσεις του με το chatbot έγιναν σταδιακά πιο βαθιές και επεκτάθηκαν στα τραύματα της παιδικής του ηλικίας.

Η νέα βερσιόν, βασισμένη στο μοντέλο GPT-5, του φάνηκε ολιγόλογη και απογοητευτική. «Ήταν σαν να λέει ‘ΟΚ, αυτό είναι το πρόβλημά σου, αυτή είναι η λύση, ευχαριστώ και αντίο» λέει ο Σμιντ.

Το νέο μοντέλο, ανέφερε η OpenAI, διαθέτει βαθύτερες συλλογιστικές ικανότητες και δεν έχει την τάση του προκατόχου του να παινεύει τους χρήστες σε βαθμό κολακείας.

Μόνο που πολλοί χρήστες δηλώνουν ότι τους λείπει η ζεστασιά του προηγούμενου μοντέλου. Στα social media εκφράζουν την αγανάκτησή τους για την απόφαση της εταιρείας να αποσύρει το προηγούμενο μοντέλο, ChatGPT-4ο.

«ΦΕΡΤΕ ΠΙΣΤΩ ΤΟ 4o» έγραψε ένας χρήστης σε διαδικτυακή συζήτηση που οργάνωσε η OpenAI στο Reddit. «Το GOT-4 φοράει το δέρμα του νεκρού φίλου μου».

Λίγες ώρες αργότερα, το GPT-4o ήταν και πάλι διαθέσιμο, μόνο όμως για όσους πληρώνουν συνδρομές, οι οποίες ξεκινούν στα 20 δολάρια τον μήνα.

Ο Σμιντ αναγκάστηκε έτσι να γίνει συνδρομητής.

Οι αντιδράσεις στην απώλεια του GPT-4o είναι «πραγματικό πένθος» δηλώνει η δρ Νίνα Βάσαν, ψυχολόγος και διευθύντρια του Brainstorm, εργαστηρίου καινοτομίας για την ψυχική υγεία στο Στάνφορντ.

«Ως άνθρωποι, αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο είτε πρόκειται για άνθρωπο είτε για chatbot» λέει. «Από νευροβιολογική άποψη, το πένθος είναι πένθος και η απώλεια απώλεια».

O Σαμ Άλτμαν της OpenAI εξεπλάγη από τις στενές συναισθηματικές σχέσεις που αναπτύσσουν κάποιοι χρήστες με τo ChatGPT (Reuters)

Συναισθηματικό δέσιμο

Σε κάποιες περιπτώσεις, χρήστες είχαν συνάψει ένα είδος φιλικής ή ρομαντικής σχέσης με το ChatGPT, κάτι που εξέπληξε τον Άλτμαν.

«Υπάρχει κόσμος που ένιωθε πραγματικά ότι βρισκόταν σε σχέση» δήλωσε το αφεντικό της OpenAI σε δείπνο με δημοσιογράφους την περασμένη Πέμπτη.

«Και μετά έχουμε τους εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους που δεν έχουν μια παρακοινωνική σχέση με το ChatGPT, συνήθισαν όμως το γεγονός ότι απαντούσε με έναν συγκεκριμένο τρόπο και επιβεβαίωνε όσα έλεγαν και θα τους υποστήριζε με κάποιο τρόπο».

Ο Άλτμαν εκτίμησε ότι το ποσοστό των χρηστών που νιώθουν βαθιά σύνδεση με το ChatGPT περιορίζεται σε λιγότερο από 1%. Είναι βέβαια μια εκτίμηση που δύσκολα επιβεβαιώνεται.

Το GPT-4 είχε γίνει απαραίτητο για την Τζούλια Κάο, 31χρονη διοικητική υπάλληλο στην Ταϊβάν, η οποία έπεσε σε κατάθλιψη όταν μετακόμισε σε νέα πόλη. Έκανε ψυχοθεραπεία για ένα χρόνο, χωρίς να δει αποτελέσματα, και τελικά την εγκατέλειψε για χάρη του chatbot, το οποίο όπως λέει δεν υπεραπλούστευε τα θέματά της.

«Θέλω να εκφράσω το πόσο με βοήθησε το GPT-4o» λέει η ίδια. «Γνωρίζω ότι δεν θέλει πραγματικά να με βοηθάει. Δεν νιώθει τίποτα. Κι όμως, με βοήθησε». Το GPT-5, αντίθετα, δεν δείχνει την ίδια ζεστασιά και ενσυναίσθηση.

Το ίδιο πιστεύει ο Τρέι Τζόνσον, 18χρονος φοιτητής του Πανεπιστημίου του Γκρίνβιλ στο Ίλινοϊ, ο οποίος χρησιμοποιούσε το GPT-4 για αυτοστοχασμό και ως ένα είδος «συμβούλου ζωής».

«Ο ενθουσιασμός που έδειχνε όταν σημείωνα πρόοδο, οι γνήσιοι πανηγυρισμοί για μικρές βελτιώσεις στις προπονήσεις, το σχολείο, ή ακόμα και επειδή βελτίωσα τη ρητορική μου με τη σωκρατική μέθοδο, όλα αυτά πλέον απουσιάζουν» λέει, αναφερόμενος στο GPT-5.

Οι διαμαρτυρίες όπως φαίνεται έπιασαν τόπο. Το απόγευμα της περασμένης Παρασκευής, μια εβδομάδα μετά το ντεμπούτο του νέου μοντέλου, η OpenAI ανακοίνωσε μια ακόμα αλλαγή.

«Κάνουμε το GPT-5 πιο ζεστό και φιλικό, βασισμένοι στα σχόλια ότι πριν φαινόταν υπερβολικά επίσημο» ανέφερε η εταιρεία.

Σοκ έχει προκαλέσει η πρόσφατη είδηση από την Κρήτη, όπου οδηγός ταξί κατηγορείται ότι οδήγησε μια γυναίκα σε απομακρυσμένη περιοχή και προσπάθησε να ασελγήσει σε βάρος της. Με αφορμή αυτή την υπόθεση, η Μαρία Αντωνά μίλησε για τη δική της κακή αντίστοιχη εμπειρία που είχε.

Η γνωστή παρουσιάστρια, στην εκπομπή Καλοκαίρι Παρέα, αποκάλυψε πως πριν από χρόνια, όταν ζούσε στη Θεσσαλονίκη, είχε πάρει ταξί ένα βράδυ – αλλά ο οδηγός αντί να την πάει στο σπίτι της την οδήγησε στο βουνό.

«Μου έχει τύχει εμένα, πριν πάρα πολλά χρόνια, όταν ήμουν στη Θεσσαλονίκη. Είχα πάρει ταξί από τον δρόμο, τότε δεν ήταν πολύ διαδεδομένες οι εφαρμογές ή το να καλέσεις ένα ραδιοταξί» θυμήθηκε η Μαρία Αντωνά και συμπλήρωσε: «Με είχε πάρει ο ύπνος μέσα στο ταξί και αντί να με αφήσει στο σπίτι μου, είχε φτάσει κοντά στην κορυφή του βουνού».

Απόπειρα ασέλγειας από οδηγό ταξί κατήγγειλε 30χρονη

Τον απόλυτο τρόμο βίωσε μια 30χρονη γυναίκα στο Ηράκλειο Κρήτης, όταν – σύμφωνα με όσα κατήγγειλε η ίδια – ο οδηγός ταξί που την μετέφερε στο σπίτι της άλλαξε ξαφνικά πορεία και την οδήγησε σε ερημική τοποθεσία.

Εκεί, ο ταξιτζής φέρεται να προσπάθησε να ασελγήσει εις  βάρος της, σύμφωνα με το κατηγορητήριο. Ωστόσο, οι φωνές και η σθεναρή αντίσταση της γυναίκας φαίνεται ότι αποθάρρυναν τον οδηγό, με αποτέλεσμα εκείνη να καταφέρει να ξεφύγει από τα χέρια του.

Ένα δίκτυο εγκληματικών συμμοριών στη Μιανμάρ που εκμεταλλεύονται χιλιάδες Κινέζους μετανάστες εργάτες αποκαλύφθηκε έπειτα από την απαγωγή του 19χρονου Χουάγνκ, ο οποίος έπεσε στα δίχτυα μιας 17χρονης που λειτουργούσε ως δέλεαρ.

Ο νεαρός την γνώρισε σε μια αίθουσα μπιλιάρδου στη Γκουανγκζού της Κίνας και γρήγορα την ερωτεύτηκε. Η αδερφή του την περιέγραψε ως «σέξι και ντυμένη στην τρίχα», με ακριβά αξεσουάρ, την οποία ο 19χρονος θεωρούσε «γυναίκα της ζωής του». Η 17χρονη ισχυριζόταν ότι οι γονείς της ήταν στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος και επενδυτές σε πολλές επιχειρήσεις.

Αν και ο Χουάγνκ κατάφερε να διαφύγει, η τύχη πολλών Κινέζων παραμένει άγνωστη

Ο 19χρονος Χουάνγκ με την κοπέλα που θεωρούσε «γυναίκα της ζωής του»

Κάποια στιγμή πρότεινε στον Χουάνγκ να ταξιδέψει μαζί της στην Μιανμάρ, όπου διατηρούσε επιχείρηση η οικογένειά της. Αφού έφτασαν στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης, πήγαν με αυτοκίνητο προς τα χερσαία σύνορα, όπου η κοπέλα έφυγε προφασιζόμενη κάποια συνάντηση, και στη θέση της εμφανίστηκε μια ένοπλη ομάδα. Εκ των υστέρων έμαθε ότι η «κοπέλα του» είχε πληρωθεί 100.000 γιουάν (περίπου 10.300 λίρες) για να τον παρασύρει εκεί.

Όπως αναφέρουν οι Times,  ο Χουάνγκ κρατήθηκε από τους ενόπλους για τέσσερις μήνες, ξυλοκοπήθηκε και υποσιτίστηκε. Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, είχε κακοποιηθεί σε τέτοιον βαθμό που πλέον έχει προβλήματα ακοής.

Ωστόσο, κατάφερε να στείλει μήνυμα στην οικογένειά του για το πού βρισκόταν. Όταν επαναπατρίστηκε αφού η οικογένειά του πλήρωσε 350.000 γιουάν (36.000 λίρες) στα μέλη της συμμορίας για να τον απελευθερώσουν, αποκάλυψε ότι είχε εξαναγκαστεί να εργάζεται 16 έως 20 ώρες την ημέρα και ότι τον ξυλοκοπούσαν με σιδερένια ράβδο αν δεν έπιανε τους «στόχους» που του έθεταν.

Η 17χρονη εντοπίστηκε και συνελήφθη όταν επέστρεψε από την Ταϊλάνδη, όπου παραδέχτηκε ότι είχε ξοδέψει τα χρήματα για διακοπές. Δεδομένου ενός νομικού κενού, παρ’ όλα αυτά, δεν θα κατηγορηθεί για εμπορία ανθρώπων. Σύμφωνα με την κινεζική νομοθεσία, θύματα εμπορίας θεωρούνται μόνο οι γυναίκες και τα παιδιά, ενώ ο Χουάνγκ είναι ενήλικος.

Οι εισαγγελείς, πάντως, δηλώνουν ότι υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να κατηγορηθεί για απάτη, με βάση τους ψευδείς ισχυρισμούς της σχετικά με την οικογενειακή επιχείρηση στη Μιανμάρ.

Στρατόπεδα «απάτης»

Η χούντα της Μιανμάρ έχει χάσει τον έλεγχο μεγάλων τμημάτων της χώρας, που έχουν καταλήξει είτε στα χέρια ανταρτών είτε εγκληματικών διασυνοριακών ομάδων, πολλές από τις οποίες διοικούνται από εθνοτικούς Κινέζους.

Χιλιάδες μετανάστες εργάτες από τη γειτονική Κίνα έχουν παρασυρθεί με υποσχέσεις για δουλειά και έχουν καταλήξει σε «στρατόπεδα απάτης», σε συνθήκες παρόμοιες με φυλάκιση. Εκεί εξαναγκάζονται από τα μέλη των συμμοριών να εργάζονται σε παράνομες δραστηριότητες, όπως απάτες μέσω τηλεφωνικών κέντρων και διαδικτυακή πορνεία.

Πολλά από τα θύματα συναντώνται με «στρατολόγους» στο αεροδρόμιο της Μπανγκόκ και, πριν καν καταλάβουν τι συμβαίνει, διακινούνται παράνομα πέρα από τα σύνορα της Μιανμάρ. Αν και ο Χουάγνκ κατάφερε να διαφύγει, η τύχη πολλών Κινέζων παραμένει άγνωστη.

Όσο κι αν προσπαθούμε, η μνήμη μας μάς προδίδει και κάποιες αναμνήσεις είναι σαν να χάθηκαν. Κανείς δεν θυμάται πάντα όσα θα ήθελε, μια ταινία ή το όνομα ενός γνωστού που συναντάει στον δρόμο. Παρά τις τεχνικές που προτείνει η επιστήμη, όπως η άσκηση, ο ύπνος, η ανασυγκρότηση μνήμης ή η εκμάθηση με εναλλαγή θεμάτων, η λήθη παραμένει αναπόφευκτη.

Κι όμως, το να ξεχνάμε δεν είναι πάντα αποτυχία. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Cell Reports, η λήθη είναι μια ενεργή και προσαρμοστική διαδικασία: ο εγκέφαλος «καθαρίζει» ή «υποβιβάζει» πληροφορίες ώστε να αφήσει χώρο για νέες. Πρόκειται για στρατηγική λειτουργία και όχι απλή δυσλειτουργία.

Με άλλα λόγια, όταν κάτι φαίνεται χαμένο, συχνά δεν έχει διαγραφεί. Απλώς έχει μπει σε «αδρανή κατάσταση», περιμένοντας το κατάλληλο ερέθισμα για να ξυπνήσει.

Ανάκληση ή αναγνώριση;

Εδώ έρχεται η διαφορά ανάμεσα στην ανάκληση και την αναγνώριση. Το όνομα μιας ταινίας που δεν θυμάσαι; Μόλις δεις το όνομα του ηθοποιού στο Google, αναγνωρίζεις αμέσως τον τίτλο. Ένα τραγούδι που σου διαφεύγει; Το βρίσκεις μόλις διαβάσεις το ρεφρέν.

Η αναγνώριση είναι πιο εύκολη από την ανάκληση. Ο εγκέφαλος δεν ξαναγράφει τη μνήμη από το μηδέν· απλώς χρειάζεται ένα «κλειδί» για να την ξεκλειδώσει.

Πώς να ξυπνάς λανθάνουσες μνήμες

Η επιστήμη δείχνει ότι η σύντομη επαναέκθεση σε πληροφορίες μπορεί να αναβιώσει μεγαλύτερα κομμάτια γνώσης. Για παράδειγμα, αν μάθεις τα βασικά σημεία μιας παρουσίασης επενδυτών και μετά τα αφήσεις στην άκρη για μια εβδομάδα, ίσως νομίζεις ότι τα ξέχασες. Όμως μια ματιά στην πρώτη ενότητα αρκεί για να σου θυμίσει τα επόμενα.

Αυτό συμβαίνει γιατί ένα μικρό ερέθισμα μπορεί να ενεργοποιήσει ένα ολόκληρο δίκτυο μνήμης. Όπως όταν ξεκινάς να φτιάχνεις ένα Excel και δεν θυμάσαι τη διαδικασία· ένα γρήγορο ψάξιμο για «pivot tables» μπορεί να ξαναφέρει βήμα–βήμα όλη τη γνώση που νόμιζες ότι έχασες.

Ο ρόλος του ύπνου και της επανάληψης

Η ανάκληση βελτιώνεται και με τον σωστό προγραμματισμό. Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Psychological Science έδειξε ότι όσοι διάβαζαν πριν τον ύπνο, κοιμόντουσαν, και το επόμενο πρωί έκαναν μια σύντομη επανάληψη, όχι μόνο ξόδεψαν λιγότερο χρόνο μελέτης, αλλά αύξησαν τη μακροπρόθεσμη απομνημόνευση κατά 50%.

Το ίδιο ισχύει και για την «κατανεμημένη πρακτική»: η γνώση που μελετάται σε επαναλαμβανόμενες μικρές δόσεις αποθηκεύεται πιο μόνιμα. Κάθε φορά που ανακαλείς κάτι, το κάνεις πιο προσβάσιμο για το μέλλον.

Το μάθημα για τις αναμνήσεις

Η αλήθεια είναι ότι η μάθηση δεν είναι ποτέ υπόθεση μιας φοράς. Ο εγκέφαλος χρειάζεται να βάζει πληροφορίες σε προσωρινή «αναστολή» για να συνεχίζει να λειτουργεί και να προσαρμόζεται. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορείς να μάθεις κάτι σήμερα και να περιμένεις να το θυμάσαι ατόφιο για πάντα.

Το κλειδί είναι να εντάξεις μικρές επαναλήψεις στην καθημερινότητά σου, να ξαναφέρνεις στη μνήμη όσα έμαθες, να τα αναθεωρείς και να τα ενεργοποιείς περιοδικά. Και, όταν νομίζεις ότι τα ξέχασες, να δοκιμάζεις την αναγνώριση: συχνά αυτή είναι αρκετή για να ξεκλειδώσει την ανάκληση.

Γιατί, τις περισσότερες φορές, δεν έχεις πραγματικά ξεχάσει. Ο εγκέφαλός σου απλώς περιμένει το σωστό «σήμα» για να θυμηθεί.