Από την αρχαιότητα οι χρονικογράφοι του ανθρώπινου πνεύματος αγωνίζονται να βρουν λέξεις ικανές να εκφράσουν επαρκώς τη συντριβή της μ ε λ α γ χ ο λ ί α ς.
O πρώτος ορισμός της δόθηκε από τον Iπποκράτη τον 5ο π.X. αιώνα που συσχέτιζε την μελαγχολία με τη «μέλαινα χολή» (μέλαν = σκούρο, εξ ου και η λέξη “μελάνι”), ένα από τα τέσσερα υγρά συστατικά του ανθρώπινου σώματος.

Η ληξιαρχική πράξη γέννησής της νόσου βρίσκεται στους αφορισµούς του βιβλίου VI του Ιπποκράτη. Στον 23ο Αφορισµό αναφέρεται:
« Εάν η δυσθυµία και ο φόβος έχουν µεγάλη διάρκεια, µια τέτοια κατάσταση είναι µελαγχολική».

Ο A ρ ι σ τ ο τ έ λ η ς πρώτος παρατήρησε ότι εξέχουσες μορφές της φιλοσοφίας, της πολιτικής και των τεχνών συνέβαινε να είναι μελαγχολικοί. Υποστηρίζει ότι οι «περιττοί», όσοι δηλαδή διέπρεψαν στη φιλοσοφία, στην πολιτική, στην ποίηση και τις τέχνες ήταν μελαγχολικοί.

Ο I. K a n t κατέταξε τη μελαγχολία στη σφαίρα του Υψηλού ενώ ο W.Benjamin ανακάλυψε την αριστερή μελαγχολία.

Κατά τον Π λ ά τ ω ν α οι ιδιοφυείς άνθρωποι είναι παρορμητικοί και έξαλλοι.

Ο Δ η μ ό κ ρ ι τ ο ς και ο Π λ ά τ ω ν υποστήριζαν ότι κανείς δε μπορεί να είναι καλός ποιητής χωρίς μια θεία πνοή που να μπορεί να παραβληθεί με την τρέλα.

Οι μελαγχολικοί είναι κατ’ ουσίαν ποιητές χάρη στην ένταση των διαθέσεων τους.
Το ίδιο υποστηρίζει και ο γιατρός Ρ ο ύ φ ο ς από την Έφεσο. Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι αυτοί που έχουν οξύ πνεύμα και μεγάλη ευφυΐα πέφτουν εύκολα στην μελαγχολία επειδή έχουν γρήγορες μεταβολές και μεγάλη ικανότητα πρόβλεψης και φαντασίας.

Ο Κ ι κ έ ρ ω ν στο Tusculanae disputations (Τουσκουλανές Διατριβές) αποδίδει στον Αριστοτέλη την άποψη ότι όλοι οι ιδιοφυείς είναι μελαγχολικοί, αλλά και ο Σ ε ν έ κ α ς στο De tranquillitate animae αναφέρει πως κατά τον Αριστοτέλη η ιδιοφυΐα είναι ανάμικτη με την παραφροσύνη.
Κατά τους σύγχρονους ερευνητές ο Αριστοτέλης άντλησε στοιχεία από το έργο του Θεοφράστου, «Περί μελαγχολίας» το οποίο όμως έχει χαθεί.

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΤΕΣΣΆΡΩΝ ΧΥΜΏΝ
Διατυπώθηκε το 400 π.Χ. στην φιλοσοφική διατριβή ΠΕΡΊ ΤΗΣ ΦΎΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΏΠΩΝ της σχολής του Ιπποκράτη και βασιζόταν στην θεωρία των τεσσάρων στοιχείων του Εμπεδοκλή.
Ο Γαληνός την χρησιμοποίησε για να διατυπώσει την θεωρία του περί ασθενειών και επηρέασε ιατρούς και επιστήμονες μέχρι τον Μεσαίωνα.
Ακόμα και σήμερα, αν και οι θετικές επιστήμες έχουν εξελιχθεί και η θεωρία των τεσσάρων ιδιοσυγκρασιών έχει ξεπεραστεί, συνεχίζει να ισχύει στον τομέα της ψυχολογίας.
Βάση της θεωρίας είναι η επίδραση που έχουν οι τέσσερις χυμοί του σώματος, οι οποίοι είναι το ΑΊΜΑ, η ΜΑΎΡΗ ΧΟΛΉ, η ΛΕΥΚΉ Ή ΚΙΤΡΊΝΗ ΧΟΛΉ και το ΦΛΈΓΜΑ.
Οι τέσσερις χυμοί σχετίζονται επίσης με τέσσερα όργανα του σώματος, τα οποία παράγουν το κάθε ένα, ένα χυμό. Όταν οι τέσσερις χυμοί βρίσκονται σε ισορροπία μέσα στο σώμα, τότε πρόκειται για ΕΥΚΡΑΣΊΑ, δηλαδή ο άνθρωπος είναι ΥΓΙΉΣ όπως θα λέγαμε σήμερα.
Αντίθετα, η ΔΥΣΚΡΑΣΙΑ περιγράφει την κατάσταση όταν η ισορροπία των χυμών έχει χαθεί.
Η δυσκρασία εκδηλώνεται με τις διάφορες ασθένειες που παρουσιάζονται.

Ο Ιπποκράτης υποστήριζε ότι οι χυμοί στο σώμα κυμαίνονται ανάλογα με τις εποχές.
Τον ΧΕΙΜΏΝΑ το φλέγμα αυξάνεται λόγω του κρύου, την ΆΝΟΙΞΗ το φλέγμα ακόμα υπερισχύει, αλλά το αίμα αρχίζει να δυναμώνει επειδή οι μέρες γίνονται όλο και πιο ζεστές, το ΚΑΛΟΚΑΊΡΙ το αίμα υπερισχύει, ενώ η χολή όλο και δυναμώνει,το ΦΘΙΝΌΠΩΡΟ υπερισχύει η χολή.

Οι απότομες αλλαγές των καιρικών συνθηκών επιφέρουν ανισορροπία των εκκρίσεων και προκαλούν αρρώστιες. Όσο πιο ομαλή είναι η μετάβαση από την μία εποχή στην άλλη, τόσο πιο ΟΜΑΛΉ είναι και η ΈΚΚΡΙΣΗ των ΧΥΜΏΝ.

ΟΙ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΟΙ
Ο Esquirol αφήνει τη λέξη μελαγχολία στους ηθογράφους και τους ποιητές. Υποστηρίζει ότι οι λυπομανείς είναι εξαιρετικά κατάλληλοι για την καλλιέργεια των τεχνών και των επιστημών: έχουν αδύνατη μνήμη, αλλά οι ιδέες τους είναι τολμηρές και οι αντιλήψεις τους πλατιές, είναι δε ικανοί να στοχάζονται σε βάθος.
Οι μεγάλοι νομοθέτες είναι κατά κανόνα μελαγχολικοί: ο Λούθηρος, ο Τάσσο, ο Κάτων, ο Πασκάλ, ο Ρουσσώ κ.λπ. Σε παρόμοια κακά έπεσαν και ο Εμπεδοκλής και ο Πλάτων και ο Σωκράτης και οι περισσότεροι από τους ποιητές.

Με όρους της σύγχρονης επιστήμης η τάση για απομόνωση και η εσωστρέφεια του φιλοσόφου θα μπορούσαν να αποδοθούν σε ενδογενή μονοπολική κατάθλιψη (κάτι που δε μπορεί ν’αποδειχθεί).
Κατά βάθος ο ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΌΣ είναι ΔΙΑ ΒΊΟΥ ένα ΠΛΉΘΟΣ ΧΑΡΑΚΤΉΡΩΝ όπως η πληθώρα των χαρακτήρων οι οποίοι προκύπτουν όταν κάποιος ΠΊΝΕΙ ΚΡΑΣΊ, ανάλογα με την ποσότητα που καταναλώνει: το κρασί είναι ικανό να ΠΑΡΆΓΕΙ βαθμιαία όλες τις καταστάσεις της ΠΡΟΣΩΠΙΚΌΤΗΤΑΣ.

Ο μελαγχολικός είναι κατ’ουσίαν πολυμορφικός: η μαύρη χολή προσφέρει στον εκ φύσεως μελαγχολικό εφόρου ζωής όλους τους χαρακτήρες των ΣΤΑΔΊΩΝ της ΜΈΘΗΣ (με όλους τους προσήκοντες κινδύνους).
Στον μελαγχολικό περιέχονται εν δυνάμει όλοι οι χαρακτήρες των ανθρώπων γεγονός το οποίο φωτίζει τη θαυμαστή δημιουργικότητα τους.
Η ΜΑΎΡΗ ΧΟΛΉ και το ΚΡΑΣΊ διαμορφώνουν χαρακτήρες, είναι δηλαδή ηθοποιοί, πλάθουν χαρακτήρες. Η μαύρη χολή και το κρασί έχουν τα ίδια αποτελέσματα επειδή έχουν την ίδια φύση. Τα πάντα συντελούνται ρυθμιζόμενα από τη θερμότητα.

Η μαύρη χολή είναι ασταθής, ψυχρή ή θερμή. Αυτή είναι η κράση της μελαίνης χολής: πρόκειται για μείγμα ασταθές το οποίο μπορεί να μεταπίπτει από τη μεγάλη θερμότητα στη μεγάλη ψυχρότητα.

Στη μελαγχολία υπάρχει η ΣΤΑΘΕΡΌΤΗΤΑ της ΑΣΤΆΘΕΙΑΣ.
Συχνά η κατάσταση της κατάπτωσης είναι η επαναφορά μιας ΥΠΕΡΒΟΛΉΣ.
Έτσι οι σιωπηλοί είναι πολύ συχνά ΠΑΡΆΦΡΟΝΕΣ (εκστατικοί).

ΤΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ Η ΜΈΛΑΙΝΑ ΧΟΛΗ
Κατά τον Ιπποκράτη η υγεία εναπόκειται στο καλό μείγμα των χυμών.
Το πάν αφορά στην ισορροπία-έννοια του «μέσου» της αριστοτελικής «μεσότητας»- του θερμού και του ψυχρού μέσα στην καρδιά, στην ισορροπία εντός του μείγματος δυο αντιπάλων δυνάμεων με αντίθετη φορά.
Η μαύρη χολή στη φυσική της κατάσταση είναι ψυχρή και δε βρίσκεται στην επιφάνεια. Όταν περιέχεται σε υπερβολική ποσότητα στο σώμα προξενεί:

◾ΑΠΟΠΛΗΞΊΑ: ξαφνική κατάρρευση σαν αυτήν που προέρχεται από θανάσιμο χτύπημα, αίσθηση ασφυξίας που κάνει το σώμα εντελώς αναίσθητο.

Κατά τον ΑΡΕΤΑΙΟ (επιφανής Έλληνας γιατρός (1830-1895), καθηγητής της ιατρικής και συγγραφέας συγγραμμάτων) αυτό ανήκει στην κατηγορία της παράλυσης. Κατά τον Ιπποκράτη μερικές φορές ο πάσχων από αποπληξία δε μπορεί να μιλήσει.

Παρουσιάζει:
◾ΑΘΥΜΙΑ: αβουλία, μειωμένες επιδιώξεις, παρορμήσεις και επιθυμίες, έλλειψη διάθεσης και ευχάριστων συναισθημάτων μέχρι αδιαφορίας/απάθειας.
Πρόκειται για την καταθλιπτική κατάσταση-νάρκη: προσωρινή ελάττωση ή απώλεια των αισθήσεων και της κινητικής ικανότητας, πρόσκαιρη παράλυση προκαλούμενη από έντονο φόβο ή άλλο ισχυρό συναίσθημα.

◾ΦΟΒΙΕΣ️: κατά τον Ιπποκράτη αν η δυσθυμία και ο φόβος έχουν μεγάλη διάρκεια αυτό είναι ένδειξη μιας μελαγχολικής κατάστασης.

Αν το κράμα της μαύρης χολής είναι ψυχρότερο απ’όσο πρέπει επιφέρει παράλογη δυσθυμία. Αυτοί οι άνθρωποι τείνουν περισσότερο προς το βρόχο αυτοκτονία). Στο άκρο της δυσθυμίας, (δυσφορία για την ύπαρξη) στο τέρμα της αθυμίας (κατάθλιψη, απουσία κάθε επιθυμίας για ύπαρξη) υπάρχει η απελπισία, ο θάνατος και η αυτοκτονία.

Ο Ιπποκράτης συστήνει να χορηγείται κάθε πρωί χυμός από ΡΊΖΑ ΜΑΝΔΡΑΓΌΡΑ.
Στον Όμηρο ο ΘΥΜΌΣ είναι το όργανο της συγκίνησης και η ΈΔΡΑ ΤΟΥ ΠΌΝΟΥ.
Η αθυμία, η ευθυμία, η δυσθυμία είναι τρόποι με τους οποίους το άτομο αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του στο κόσμο.
Αισθάνεται ότι ζει μέσα στην ευεξία ή μέσα στη θλίψη.

Οι περισσότερες αυτοκτονίες παρατηρούνται στους πολύ νέους και στους γέρους. Στους γέρους η ΘΕΡΜΌΤΗΤΑ ΜΕΙΏΝΕΤΑΙ από την ηλικία ενώ οι νέοι το παθαίνουν από τη φύση τους και η θερμότητα τους μειώνεται από μόνη της.
Γι αυτό τα παιδιά είναι πιο ΕΎΘΥΜΑ ενώ οι γέροντες πιο ΔΎΣΘΥΜΟΙ, διότι τα μεν παιδιά είναι ΘΕΡΜΆ, (βράζει το αίμα τους είναι μια έκφραση που λέμε για τους νέους) οι δε γέροντες ΨΥΧΡΟΊ.

ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΆ ΕΊΝΑΙ ΈΝΑ ΕΊΔΟΣ ΚΑΤΆΨΥΞΗΣ.

Μερικοί αυτοκτονούν ΜΕΤΆ ΤΟ ΜΕΘΎΣΙ διότι η θερμότητα που δημιουργεί το κρασί είναι επείσακτη (απέξω, εξωτερικό αίτιο) και μόλις σβήσει επέρχεται το κακό. Αυτοκτονούν εκείνοι των οποίων η θερμότητα ΣΒΉΝΕΙ ΞΑΦΝΙΚΆ έτσι ώστε όλοι να απορούν επειδή προηγουμένως δεν είχαν δώσει κανένα σημάδι.

Αν η μαύρη χολή υπερθερμανθεί τείνει να βγει προς τα έξω και προκαλεί ευθυμία συνοδευόμενη από:
◾ΤΡΑΓΟΎΔΙΑ: κατάσταση υπερδιέγερσης στα όρια του παθολογικού.
◾ΈΚΣΤΑΣΗ: έξοδος από τον εαυτόν (έκστασις του Ηρακλή, του Αίαντα, του Μαρακού του Συρακούσιου. Ο τελευταίος ήταν ο καλύτερος ποιητής όταν βρισκόταν πάνω στην κρίση της τρέλας του).

Πρόκειται για μανικούς (άνθρωποι μανικοί και ευφυείς) με μανικά ή ενθουσιαστικά νοσήματα. Η μανία ορίζεται ως η έκστασης της διάνοιας (μελαγχολικαί εκστάσεις). Η έκσταση αποδίδει γενικά την έννοια της τρέλας (έξοδος από τη φυσική κατάσταση). Μέσω της ΕΚΤΆΣΕΩΣ η μαύρη χολή μπορεί να ΒΓΑΊΝΕΙ προς τα έξω.

Όταν η θερμότητα της μαύρης χολής είναι κοντά στα κέντρα της ΝΟΉΣΕΩΣ τότε προκύπτουν τα νοσήματα της τρέλας ή της ιερής μανίας (μανικά ή ενθουσιαστικά).
Από κει γίνονται οι ΣΊΒΥΛΛΕΣ (κατά την αρχαιότητα γυναίκες που σε κατάσταση έκστασης προφήτευαν τα μέλλοντα) και οι ΒΆΚΙΔΕΣ και οι ΈΝΘΕΟΙ οι οποίοι εκ φύσεως έχουν αυτήν την ιδιοσυγκρασία (φυσικό κράμα).

◾ΕΞΑΝΘΉΜΑΤΑ: όταν η (θερμασμένη) μαύρη χολή βγαίνει από το δέρμα δημιουργεί εξελκώσεις, δηλαδή εκ φύσεως εκζέσεις όπως τα έλκη του Ηρακλή.

Η μαύρη χολή είναι ένα απόθεμα, κατάλοιπο το οποίο κατακρατείται, ένα περίττωμα, ένα περίσσευμα το οποίο παραμένει ενεργό στο σώμα (η θεωρία των κατάλοιπων είναι αριστοτελική, δεν βρίσκεται στον Ιπποκράτη). Έτσι, όσοι βγάζουν πολύ από το περίσσευμα μαζί με το σπέρμα είναι πιο εύθυμοι γιατί ξαλαφρώνουν. Ανακουφίζονται μέσα από την σπερματική έκχυση. Η λέξη «περιττός» φανερώνει αυτό που είναι σε περίσσεια, σε υπερβολή, αλλά επίσης, μεταφορικά, το εξαίρετο (τα φυτά που έχουν εξαιρετικό άρωμα ονομάζονται «τα περιττά τη οσμή». Ο έξοχος (ο περιττός) άνθρωπος είναι εκείνος ο οποίος διαθέτει κατάλοιπο (περίττωμα) σε υπερβολική ποσότητα. Πρόκειται για τη σχέση ανάμεσα στο πλεονάζον αυτό υλικό, αυτόν τον «ηλίθιο» χυμό (μαύρη χολή) και τη δημιουργικότητα του πνεύματος, την ορμή της φαντασίας.

ΧΑΡΑΚΤΉΡΑΣ ΤΟΥ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΚΟΥ
Τόσο ο χυμός του σταφυλιού όσο και το κράμα της μαύρης χολής περιέχουν ΑΈΡΑ (αεριούχα).
Το κρασί περιέχει αέρα που είναι ο αφρός του. Αυτός είναι ο λόγος που το κρασί προξενεί ερωτική διέγερση επειδή ακριβώς σχετίζεται με τον αέρα.
Το πέος από μικρό μεγαλώνει επειδή γεμίζει αέρα. Τόσο η διοχέτευση του σπέρματος κατά την ερωτική πράξη όσο και η έκχυσή του γίνονται με ΏΘΗΣΗ του ΑΈΡΑ.
Έτσι το μαύρο κρασί κάνει τους ανθρώπους «πνευματώδεις» δηλαδή γεμάτους αέρα.
ΤΟ ΊΔΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΏΔΕΙΣ κάνει τους ανθρώπους και η ΜΑΎΡΗ ΧΟΛΉ. (πνευματώδεις μελαγχολικοί).
Μπορεί να υπάρχει μια υγεία του μελαγχολικού, ένα καλό κράμα αστάθειας, μια υγεία η οποία συνιστάται στην κανονικότητα του αντικανονικού, στην ομαλότητα της ανωμαλίας, μια κατάσταση πρόσκαιρη και εύθραυστη.

Πρέπει λοιπόν ο μελαγχολικός να αγρυπνεί και να προσέχει.
Κατά τον Αριστοτέλη οι μελαγχολικοί εκ φύσεως έχουν πάντα ανάγκη από φάρμακα.
Το σώμα του μελαγχολικού υποφέρει ακατάπαυστα εξ αιτίας του κράματος (αεριούχο) και βρίσκεται αδιάκοπα σε κατάσταση βίαιης επιθυμίας.
Η ηδονή διώχνει τον πόνο καθώς πρόκειται για το αντίθετο του: αδιάφορο ποια ηδονή φτάνει να είναι έντονη.
Ως εκ τούτου, οι μελαγχολικοί είναι ακόλαστοι και άπληστοι.
Ο μελαγχολικός αναζητά πάντα την ηδονή που δεν είναι παρά ένας τρόπος για να ΚΑΤΑΠΡΑΫ́ΝΕΙ τον ΠΌΝΟ που του προξενεί η ΟΞΎΤΗΤΑ της ΜΑΎΡΗΣ ΧΟΛΉΣ.
Αδιακόπως ΡΈΠΕΙ προς τη διασκέδαση ΠΑΡΑΣΥΡΌΜΕΝΟΣ στη διαφθορά.

Καθώς επείγεται για να βρει τη γαλήνη του σώματος, δεν κάνει και τόσο αυστηρές επιλογές των ηδονών.
Εξαιτίας της δριμύτητας του πόνου που του προξενεί η μαύρη χολή, ο μελαγχολικός ΔΕΝ ΑΝΤΈΧΕΙ την ΆΧΑΡΗ ΖΩΉ της ΕΓΚΡΆΤΕΙΑΣ. Είναι άνθρωπος της διασκέδασης, πλάσμα βίαιο και αντιφατικό, υποκείμενο σε αδιάκοπη αλλαγή.
Αδύνατον να τον πιάσεις.
Τη στιγμή που νομίζεις ότι θα το πετύχεις, ο μελαγχολικός έχει ήδη πετάξει πέρα από το σημείο όπου τον περιμένεις.
ΣΑΝ ΑΕΡΑΣ.
Επειδή η ΔΎΝΑΜΗ της μαύρης χολής είναι ΑΣΤΑΘΉΣ, ασταθείς είναι και οι μελαγχολικοί.

ΗΡΑΚΛΕΙΑ ΝΟΣΟΣ;
Γιατί οι όμως κατά βάση οι εξαιρετικοί άνθρωποι είναι μελαγχολικοί;
Δυο είναι τα ακραία συμπτώματα της μελαγχολίας: η ΤΡΈΛΑ (η εκ-σταση) και τα ΈΛΚΗ . Το έλκος είναι τραύμα του δέρματος ή του βλεννογόνου που συνοδεύεται από διάλυση του συνδετικού ιστού.
Η ΜΑΎΡΗ ΧΟΛΉ είναι δυνατό να προσβάλλει είτε τη σκέψη (τρέλα) είτε το σώμα (έλκη) ανάλογα με τη θύρα εσόδου που θα βρει. Κατά τον Aριστοτέλη η μελαγχολία συνδέεται με το κράμα της μαύρης χολής: πρόκειται για ένα από τα υγρά που αρδεύουν το σώμα.
Επίσης και ο ΑΊΑΣ (ήρωας του τρωικού πολέμου) τρελαίνεται (εκ- στατικος) και ο ΒΕΛΛΕΡΟΦΌΝΤΗΣ διατρέχει τις ερήμους.

Ο ΗΡΑΚΛΗΣ έζησε τα δυο παροξυσμικά περιστατικά του κράματος της μαύρης χολής. Ένα παθολογικό του χαρακτηριστικό αφορά στο φόνο των παιδιών του τα οποία διαπέρασε με βέλος σε μια κρίση μανίας (εξ ου και η τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλής μαινόμενος» στην οποία ο Ηρακλής σκοτώνει και τη γυναίκα του).

Ο Ιπποκράτης μιλάει επίσης για την «Ηράκλεια Νόσο».

Ο ΑΡΙΣΤΟΤΈΛΗΣ κατά κάποιο τρόπο καταργεί την ποιοτική διαφορά ανάμεσα στον ΠΡΟΙΚΙΣΜΈΝΟ και τον ΤΡΕΛΌ.
Υπάρχει μόνο διαφορά βαθμού (ποσοτική): ο προικισμένος και ο τρελός ανήκουν στην ίδια φυσική κατηγορία.
Δε μπορείς να είσαι ΔΗΜΙΟΥΡΓΌΣ παρά όντας άλλος, αν αφεθείς να γίνεις άλλος.
Έτσι μπορείς να μιμηθείς όλα τα πρόσωπα και όλα τα όντα, μπορείς να υποδυθείς το σύμπαν ολόκληρο, το πουλί που κελαηδάει, την κίνηση των νερών, το φλοίσβο των κυμάτων.
Τότε αισθάνεσαι ότι μπορεί να σε κυριέψει η τρέλα .

Εν κατακλείδι. Κατά τον Αριστοτέλη όλοι οι άνθρωποι που έχουν διακριθεί σε τέτοιο τομέα ήταν μελαγχολικοί.
Η ΜΑΎΡΗ ΧΟΛΉ είναι ΗΘΟΠΟΙΌΣ (ηθοποίηση).
Διαμορφώνει συμπεριφορές και χαρακτήρες. Έτσι ο μελαγχολικός είναι ικανός να μετατρέπεται στο α ή το β πρόσωπο.
Το κράμα της μαύρης χολής, η μελαγχολική κράση, είναι το μεταφορικό ταμπεραμέντο (μίμηση, αναπαράσταση, τέχνη).
Οι μελαγχολικοί είναι κατ’ουσίαν ΠΟΙΗΤΈΣ χάρη στην ένταση των διαθέσεων τους.
Η ευστοχία της μεταφοράς είναι αποτέλεσμα της δύναμης της μαύρης χολής.

Σχεδόν καθημερινά, όταν κάποιος μαθαίνει ότι είμαι ψυχολόγος, ακούω πάνω κάτω την ίδια αντίδραση:

«Πω πω… τι σημαντικό επάγγελμα.»
«Οι άνθρωποι σας έχουμε ανάγκη.»
«Σήμερα όλοι χρειαζόμαστε έναν ψυχολόγο.»

Και τις περισσότερες φορές νιώθω ότι δεν το λένε μόνο από ευγένεια. Το εννοούν πραγματικά. Γιατί οι άνθρωποι κουβαλούν πολλά. Άγχος, πίεση, μοναξιά, δυσκολίες στις σχέσεις, εσωτερική κόπωση… και βαθιά μέσα τους ξέρουν ότι η ψυχή χρειάζεται φροντίδα όπως ακριβώς και το σώμα.

Κι όμως, αμέσως μετά έρχεται μια δεύτερη σκέψη. Πόσοι από αυτούς που αναγνωρίζουν τόσο έντονα τη σημασία της ψυχικής φροντίδας θα απευθυνθούν τελικά ποτέ σε έναν ψυχολόγο όταν πραγματικά το χρειάζονται; Και ακόμα περισσότερο: πόσοι θα το κάνουν όχι επειδή «δεν αντέχουν άλλο», αλλά επειδή θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να ζήσουν πιο ουσιαστικά;

Για πολλά χρόνια η ψυχοθεραπεία συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τη σοβαρή δυσκολία, σαν να είναι ένας χώρος όπου πηγαίνει κανείς μόνο όταν καταρρεύσει, όταν η κατάσταση γίνει αφόρητη, όταν «υπάρχει πρόβλημα».

Και βέβαια, η ψυχοθεραπεία είναι πολύτιμη μέσα στον πόνο.
Αλλά δεν αφορά μόνο τον πόνο. Αφορά και τη ζωή.

Αφορά την ανάγκη να καταλάβεις γιατί επαναλαμβάνεις τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις σου. Γιατί κουράζεσαι τόσο εύκολα, γιατί θυμώνεις, γιατί δυσκολεύεσαι να πεις «όχι», γιατί φοβάσαι την απόρριψη ή γιατί, ενώ εξωτερικά όλα φαίνονται καλά, μέσα σου κάτι δεν ησυχάζει. Αφορά την επιθυμία να έρθεις πιο κοντά στον εαυτό σου. Και αυτό δεν είναι αδυναμία, είναι φροντίδα.

Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι φροντίζουν πολύ πιο εύκολα το σώμα τους παρά την ψυχή τους. Θα κάνουν εξετάσεις, θα πάνε σε γιατρό, θα ψάξουν τρόπους να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση. Και σωστά θα το κάνουν. Όταν όμως πρόκειται για την ψυχική τους κατάσταση, συχνά περιμένουν μέχρι να εξαντληθούν – σαν να χρειάζεται πρώτα να φτάσει κανείς στα όριά του για να δικαιούται βοήθεια.

Κι όμως, η ψυχική φροντίδα δεν χρειάζεται πάντα να ξεκινά από την κρίση. Μπορεί να ξεκινά από μια απλή εσωτερική ανάγκη:

«Θέλω να με καταλάβω καλύτερα.»
«Θέλω να ζήσω με περισσότερη ηρεμία.»
«Θέλω να βελτιώσω τις σχέσεις μου.»
«Θέλω να σταματήσω να λειτουργώ μόνο μηχανικά.»

Αυτές οι ανάγκες είναι βαθιά ανθρώπινες. Και ίσως τελικά αυτό να είναι κάτι που η εποχή μας το χρειάζεται περισσότερο από ποτέ. Γιατί ζούμε γρήγορα, πιεσμένα, αποσπασμένα. Οι άνθρωποι λειτουργούν συχνά σαν να πρέπει απλώς να ανταπεξέλθουν. Να βγάλουν τη μέρα, τη δουλειά, τις υποχρεώσεις.

Αλλά η ψυχή δεν λειτουργεί μόνο με επιβίωση. Χρειάζεται χώρο, κατανόηση, επεξεργασία και πάνω από όλα σύνδεση.

Η ψυχοθεραπεία δεν δίνει μαγικές λύσεις. Δεν εξαφανίζει τον πόνο ούτε κάνει τη ζωή τέλεια. Μπορεί όμως να γίνει ένας χώρος όπου ο άνθρωπος σταματά για λίγο να τρέχει και αρχίζει να ακούει ουσιαστικά τον εαυτό του, και πολλές φορές, μόνο αυτό αρκεί για να αλλάξουν σημαντικά πράγματα.

Υπάρχει επίσης κάτι ακόμα πολύ ουσιαστικό. Η ψυχική φροντίδα δεν αφορά μόνο εμάς, αφορά και τους ανθρώπους που αγαπάμε. Γιατί όσο περισσότερο κατανοούμε τον εαυτό μας, τόσο διαφορετικά σχετιζόμαστε: πιο συνειδητά, πιο ήρεμα, πιο αληθινά. Ένας άνθρωπος που φροντίζει την ψυχή του συχνά γίνεται πιο διαθέσιμος και για τους άλλους.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι μόνο αν «χρειαζόμαστε» ψυχολόγους. Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι αν μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας την άδεια να φροντιστεί ψυχικά πριν εξαντληθεί. Όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά επειδή είμαστε άνθρωποι.

Και οι άνθρωποι δεν χρειάζονται φροντίδα μόνο όταν σπάνε. Τη χρειάζονται και για να ανθίσουν.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας