Όταν πέρυσι ένας μαθητής που έτρεχε σε μια παραλία στο νησί Σάντι στη Σκωτία συνάντησε τα ξύλα ενός ναυαγίου που είχε αποκαλυφθεί μετά από μια καταιγίδα, οι κάτοικοι της περιοχής γνώριζαν ότι το πλοίο μπορεί να έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία.

Οι κάτοικοι του μικροσκοπικού νησιού στην άκρη του σκωτσέζικου αρχιπελάγους Όρκνι είναι εξοικειωμένοι με τα πλοία που έχουν ναυαγήσει σε φουρτουνιασμένες θάλασσες, καθώς εκατοντάδες ναυάγια έχουν καταγραφεί εκεί ανά τους αιώνες.

Αυτό το μεγάλο τμήμα του δρύινου κύτους (το κάτω κοίλο μέρος του πλοίου), όμως, φαινόταν ιδιαίτερα καλοφτιαγμένο και προφανώς δεν ήταν πρόσφατο. Το ερώτημα ήταν, πόσο παλιό ήταν το πλοίο – και τι άλλο θα μπορούσαν να μάθουν γι’ αυτό;

Σύμφωνα με τον Guardian, δεκαοκτώ μήνες μετά την ανακάλυψη αυτή, τον Φεβρουάριο του 2024, αρχαιολόγοι και τοπικοί εθελοντές κατάφεραν να ταυτοποιήσουν το πλοίο και να συνθέσουν την εκπληκτική ιστορία ενός σκάφους που έγινε μάρτυρας μερικών από τα πιο δραματικά γεγονότα του 18ου αιώνα πριν τελικά ναυαγήσει στα ανοικτά του Σάντι  στη Σκωτία το 1788.

Το κουβάρι ξετυλίγεται

Χάρη στη λεπτομερή χρονολόγηση της ξυλείας και την ιστορική ανάλυση, οι ειδικοί είναι βέβαιοι ότι το κύτος ανήκε στο HMS Hind, μια φρεγάτα 24 πυροβόλων του Βασιλικού Ναυτικού που ναυπηγήθηκε στο Τσίτσεστερ το 1749 και ακολούθησε μια αξιοσημείωτη καριέρα.

Παρά το άσχημο τέλος του, το Hind ήταν «ένα εκπληκτικά μακρόβιο και τυχερό πλοίο», σύμφωνα με τον Μπεν Σόντερς, ανώτερο θαλάσσιο αρχαιολόγο της Wessex Archaeology, ο οποίος ηγήθηκε του έργου μαζί με την Historic Environment Scotland (HES) για την ανάκτηση και ταυτοποίηση των λειψάνων του πλοίου.

Το πλοίο, σύμφωνα με τα ναυτικά αρχεία, υπηρέτησε στα ανοικτά των ακτών της Τζαμάικα τη δεκαετία του 1750 και έλαβε μέρος στις πολιορκίες του Λουιζμπούργου (1758) και του Κεμπέκ (1759), όταν οι Βρετανοί νίκησαν τις γαλλικές δυνάμεις στον Καναδά κατά τη διάρκεια του επταετούς πολέμου. Ήταν μεταξύ του βρετανικού στόλου στον αμερικανικό επαναστατικό πόλεμο της δεκαετίας του 1770 και στη συνέχεια υπηρέτησε για μια δεκαετία ως εκπαιδευτικό πλοίο στη Θάλασσα της Ιρλανδίας, πριν παροπλιστεί και πουληθεί για να γίνει φαλαινοθηρικό πλοίο 500 τόνων στον Αρκτικό Κύκλο.

Με αυτή τη μορφή, και με το νέο όνομα The Earl of Chatham, το πλοίο ναυάγησε από καταιγίδα στη Βόρεια Θάλασσα στις 29 Απριλίου 1788. Ακόμα και τότε, η τύχη του δεν το εγκατέλειψε – και οι 56 επιβαίνοντες επέζησαν, όπως αναφέρει ένα απόσπασμα της Aberdeen Journal.

Οι προκλήσεις ταυτοποίησης

Ωστόσο, η ταυτοποίηση του πλοίου αποτέλεσε πρόκληση για τους σημερινούς αρχαιολόγους. Το πλοίο, διαστάσεων 10 μέτρων επί 5 μέτρων, είχε διατηρηθεί καλά κάτω από την άμμο, επιτρέποντας την αποστολή πολλαπλών δειγμάτων ξύλου για δενδροχρονολογική ανάλυση. Οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι το ξύλο προερχόταν από τη νότια και νοτιοδυτική Αγγλία και ότι το παλαιότερο δείγμα είχε σαφή ημερομηνία υλοτομίας την άνοιξη του 1748.

Στη συνέχεια, ο Σόντερς και οι συνάδελφοί του συνεργάστηκαν στενά με την κοινότητα του Σάντι, για την οποία τα ναυάγια αποτελούσαν σημαντική πηγή ξύλου για αιώνες. Το νησί είναι σε μεγάλο βαθμό άδενδρο, και «μερικοί από τους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύουμε έχουν τις μισές στέγες τους στηριγμένες σε ιστούς και δοκούς καταστρώματος», λέει. «Είναι απίστευτο».

Μια ημερομηνία στα μέσα του 18ου αιώνα ήταν όχι μόνο ενδιαφέρουσα αλλά και χρήσιμη, λέει ο Σόντερς, «επειδή τότε αρχίζει να αναπτύσσεται η γραφειοκρατία του βρετανικού κράτους και επιβιώνουν πολύ περισσότερα αρχεία». Μια ομάδα 20 εθελοντών ερευνητών έψαξε σε ναυτικά αρχεία, κυβερνητικά ναυτιλιακά μητρώα και δελτία ειδήσεων για να εντοπίσει το σωστό πλοίο ανάμεσα σε τουλάχιστον 270 που είναι γνωστό ότι ναυάγησαν στο Σάντι.

Τελικά, τα αρχεία οδήγησαν τους ερευνητές στο Hind και στη δεύτερη ζωή του ως φαλαινοθήρας – όταν η πρώιμη βιομηχανική επανάσταση της Βρετανίας βασιζόταν περισσότερο στα προϊόντα της φαλαινοθηρίας.

Τα ξύλα που διασώθηκαν από την ακτογραμμή διατηρούνται τώρα υποβρυχίως στο κέντρο πολιτιστικής κληρονομιάς του Σάντι, ενώ συζητείται η μακροπρόθεσμη στέγαση τους.

Πυρά δέχεται η Ιταλία επειδή εξετάζει το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει μια προτεινόμενη γέφυρα που εκτιμάται ότι θα κοστίσει 13,5 δισεκατομμυρίων ευρώ και θα ενώνει την ηπειρωτική χώρα με τη Σικελία, προκειμένου να την προσμετρήσει στις αμυντικές της δαπάνες — αλλά η ιδέα δεν είναι ανοησία, δήλωσε στο Politico εκπρόσωπος της εταιρείας που είναι υπεύθυνη για το έργο.

Η ένταξη της γέφυρας της Σικελίας στο σκέλος των στρατιωτικών δαπανών θα επέτρεπε στην Ιταλία να επιτύχει πιο εύκολα την απαίτηση του 1,5%

«Το έργο της γέφυρας του στενού της Μεσσήνης αναπτύχθηκε εξαρχής για να καλύψει τόσο τις ανάγκες της πολιτικής κυκλοφορίας όσο και τις απαιτήσεις στρατηγικής κινητικότητας των Ενόπλων Δυνάμεων», δήλωσε η Stretto di Messina, η κρατική εταιρεία που κατέχει την παραχώρηση για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία της γέφυρας.

Ο τρέχων σχεδιασμός σημαίνει ότι βαρέα στρατιωτικά οχήματα, όπως άρματα μάχης, θα μπορούν να διασχίζουν τη γέφυρα μόλις κατασκευαστεί, πρόσθεσε.

Ο υπουργός Υποδομών Ματέο Σαλβίνι δήλωσε ότι ο κυβερνητικός φορέας που είναι υπεύθυνος για την έγκριση έργων μεγάλης κλίμακας θα εγκρίνει το σχέδιο της γέφυρας μέχρι τα τέλη Ιουλίου.

Η Ιταλία είναι μια από τις ευρωπαϊκές χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ που δαπανά από τα μικρότερα ποσοστά του ΑΕΠ της για αμυντικούς εξοπλισμούς, καθώς πέρυσι αφιέρωσε μόνο το 1,49% του ΑΕΠ της στην άμυνα — πολύ κάτω από τον παλιό στόχο του μπλοκ για τουλάχιστον 2% του ΑΕΠ.

Με βάση όμως τις νέες εξελίξεις στο ΝΑΤΟ τα πράγματα τα γίνουν χειρότερα για τη Ρώμη, καθώς η συμμαχία συμφώνησε τον περασμένο μήνα σε έναν νέο στόχο 5% του ΑΕΠ έως το 2035 για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη απειλή που κατά την εκτίμησή της τροφοδοτεί η Ρωσία.

Αυτός ο νέος στόχος χωρίζεται σε 3,5% του ΑΕΠ για στρατιωτικές δαπάνες που αφορούν σε στρατεύματα και άρματα μάχης, και ένα επιπλέον 1,5% σε επενδύσεις που σχετίζονται με την άμυνα, όπως η κυβερνοασφάλεια και η στρατιωτική κινητικότητα.

Η ένταξη της γέφυρας της Σικελίας στο σκέλος των στρατιωτικών δαπανών θα επέτρεπε στην Ιταλία να επιτύχει πιο εύκολα την απαίτηση του 1,5%.

Το έργο θα πρέπει να πληροί τα κριτήρια του ΝΑΤΟ για να ενταχθεί σε ένα τέτοιο πλαίσιο.

Σε γραπτή απάντηση στο POLITICO, ο φορέας του έργου, η Stretto di Messina δήλωσε ότι η γέφυρα ευθυγραμμίζεται με το Σχέδιο Δράσης Στρατιωτικής Κινητικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο στοχεύει στην ενίσχυση της ταχείας κυκλοφορίας οχημάτων και στρατιωτικού προσωπικού σε όλη την ήπειρο εντός του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών, «του οποίου η γέφυρα αποτελεί μέρος».

Αν και δεν αναφέρεται ως ένα από τα βασικά του στοιχεία, η γέφυρα αναφέρεται στο ευρωπαϊκό έργο για τον Σκανδιναβικό-Μεσογειακό Διάδρομο.

Η εταιρεία πρόσθεσε ότι οι διαστάσεις του οδικού δικτύου του έργου πληρούν τις απαιτήσεις ταξινόμησης του ΝΑΤΟ «εξασφαλίζοντας την ασφαλή διέλευση των βαρύτερων στρατιωτικών οχημάτων χωρίς να απαιτούνται δομικές προσαρμογές» και ότι ο σιδηρόδρομος θα έχει την ικανότητα να μεταφέρει «βαριά στρατιωτικά κομβόι σε τυπικά βαγόνια με επίπεδη πλατφόρμα».

Αποτυχία ή κρίσιμο περιουσιακό στοιχείο;

Αλλά οι επικριτές λένε ότι το άνοιγμα της γέφυρας δεν πληροί τους ελέγχους θα την καθιστούσαν στρατιωκτιό περιουσιακό στοιχείο.

«Δεν γνωρίζω καμία αξιολόγηση που να προσδιορίζει τη Γέφυρα του Πορθμού της Μεσσήνης ως κρίσιμο έλλειμμα στην υποδομή για την αποτροπή και την άμυνα του ΝΑΤΟ ή για την ασφάλεια της ΕΕ», δήλωσε ο Simon Van Hoeymissen, ερευνητής στο Βασιλικό Ανώτατο Ινστιτούτο Άμυνας με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποιώντας ότι το σχέδιο θα πρέπει να έχει νόημα στο πλαίσιο της ευρύτερης αποστολής του ΝΑΤΟ.

«Μια επένδυση που κάνει μια χώρα σε ένα έργο που, αν ληφθεί μεμονωμένα, θα ήταν επιλέξιμη να εμπίπτει στο 1,5%, μπορεί να μην είναι στρατιωτικά χρήσιμη εάν άλλες χώρες δεν κάνουν τις δικές τους επενδύσεις για να ενσωματώσουν αυτό το έργο σε έναν συνεκτικό και χρήσιμο διάδρομο», πρόσθεσε.

Υπάρχει επίσης μια αντίδραση στην Ιταλία σχετικά με την ιδέα ότι η εδώ και καιρό σχεδιασμένη γέφυρα θα πρέπει να έχει στρατιωτική διάσταση.

«Εργαλειακό ψέμα»

Περισσότεροι από 600 καθηγητές, ερευνητές και πανεπιστημιακό προσωπικό έστειλαν επιστολή νωρίτερα αυτόν τον μήνα στην πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι αποκαλώντας τις στρατιωτικές πτυχές του έργου «ψέμα».

«Έχουμε γίνει μάρτυρες μιας φρενήρους αναδιαμόρφωσης της εικόνας του έργου της Γέφυρας του Πορθμού της Μεσσήνης, η οποία, από ένα έργο μεγάλης σημασίας για την εμπορευματική και επιβατική κυκλοφορία, έχει ξαφνικά γίνει μια απαραίτητη και στρατηγική στρατιωτική υποδομή, κατηγορηματικά «επιθυμητή από την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ». Αυτό είναι ένα εργαλειακό ψέμα», ανέφερε η επιστολή.

Πρόσθεσε ότι η γέφυρα «δεν σχεδιάστηκε και δεν προοριζόταν ποτέ να είναι στρατιωτικό ή διπλής χρήσης» έργο, ότι δεν υπάρχουν αναφορές σε αμυντικές χρήσεις σε προηγούμενα σχέδια και ότι ο στρατός δεν συμμετείχε στον σχεδιασμό.

Η επιστολή πρόσθεσε ότι τα σιδηροδρομικά δίκτυα στη νότια Ιταλία δεν είναι κατάλληλα για τη μεταφορά όπλων και πυρομαχικών, κάτι που έχει περισσότερο νόημα να συνεχιστεί η μεταφορά δια θαλάσσης.

Αλλά ο φορέας του έργου επέμεινε ότι η στρατιωτική πτυχή αποτελεί βασικό μέρος του σχεδίου.

«Η γέφυρα πάνω από το Στενό της Μεσσήνης σχεδιάστηκε ως υποδομή διπλής χρήσης — η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς», ανέφερε.

Πηγή: ot.gr

Η αυτοκινητοβιομηχανίες της ΕΕ είδαν τη Δευτέρα τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μια αποκλιμάκωση, αλλά μια αποκλιμάκωση που εξακολουθεί να βάζει άμμο στο κιβώτιο ταχυτήτων τους, όπως αναλύει το RFI. Οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες, ειδικότερα, επρόκειτο να υποστούν μεγάλες απώλειες στις εξαγωγές, όπως έδειξαν οι τιμές των μετοχών τους.

Οι μετοχές της Porsche, της Volkswagen, της BMW και της Mercedes-Benz έχασαν όλες περισσότερο από 3% στις συναλλαγές της Δευτέρας. Η συμφωνία μειώνει «την έντονη αβεβαιότητα που επικρατούσε τους τελευταίους μήνες στις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις», ανέφερε σε δήλωσή της η Ευρωπαϊκή Ένωση Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), ο κύριος όμιλος αυτοκινήτων της Ευρώπης, χαιρετίζοντας «κατ’ αρχήν» τη συμφωνία.

Ωστόσο, σημείωσε ότι οι δασμοί 15% που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ στα προϊόντα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων, «θα συνεχίσουν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο όχι μόνο για τη βιομηχανία στην ΕΕ, αλλά και στις ΗΠΑ».

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι η οικονομία της χώρας του – η μεγαλύτερη στην Ευρώπη – θα υποστεί «σημαντική ζημιά» από τους δασμούς που συμφωνήθηκαν με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, πρόσθεσε: «Δεν μπορούσαμε να περιμένουμε να επιτύχουμε περισσότερα».

Οι ΗΠΑ είναι ο καλύτερος πελάτης για τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια βασική αγορά για τους ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων, οι οποίοι πέρυσι εξήγαγαν σχεδόν 750.000 αυτοκίνητα, αριθμός που αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τέταρτο των συνολικών εξαγωγών του κλάδου.

Αν και ο συντελεστής 15% είναι χαμηλότερος από τον δασμό 27,5% που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ τον Απρίλιο, είναι πολύ υψηλότερος από τον φόρο 2,5% που επιβαλλόταν στους ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων πριν από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Ο Γερμανός αναλυτής Στεφάν Μπρατζέλ δήλωσε ότι είναι αναμενόμενο οι Αμερικανοί καταναλωτές να πληρώσουν τα δύο τρίτα της αύξησης των τιμών που προκαλεί ο δασμός, ενώ οι εξαγωγείς αυτοκινήτων θα αναλάβουν πιθανώς το υπόλοιπο ένα τρίτο.

Για τις αυτοκινητοβιομηχανίες αυτές, «ίσως χρειαστεί να δούμε αν είναι δυνατόν να μειωθούν τα κόστη σε κάποιον άλλο τομέα», ανέφερε. Το ποσοστό 15% ήταν παρόμοιο με αυτό που επιτεύχθηκε στη συμφωνία που συνήψε η Αμερική με την Ιαπωνία, μια άλλη μεγάλη χώρα εξαγωγής αυτοκινήτων.

Θα κοστίσει «δισεκατομμύρια» στη βιομηχανία

Για τους γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% των εξαγωγών τους.

Βραχυπρόθεσμα, ένας δασμός 15% θα τους κοστίσει «δισεκατομμύρια κάθε χρόνο», δήλωσε η Hildegard Mueller, επικεφαλής της εθνικής ένωσης κατασκευαστών αυτοκινήτων VDA.

Η κατάσταση έχει αναγκάσει όλους τους κατασκευαστές αυτοκινήτων να μειώσουν τις προβλέψεις τους για τα κέρδη του 2025 και να αναζητήσουν τρόπους για να ανακουφίσουν την πίεση.

Ο διευθύνων σύμβουλος της BMW, Όλιβερ Ζίπσε, πρότεινε τον Ιούνιο ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να καταργήσει τους δικούς της δασμούς στα εισαγόμενα οχήματα που κατασκευάζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτό θα μπορούσε να ωφελήσει την εταιρεία του, η οποία πέρυσι εξήγαγε 153.000 οχήματα από την Αμερική και εισήγαγε στην Ευρώπη 92.000 αυτοκίνητα που συναρμολογήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Mercedes ζητά κρατική αρωγή

Ομοίως, η Mercedes αναζητά βοήθεια σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο. «Η συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ είναι ένα πρώτο, σημαντικό βήμα που πρέπει να ακολουθηθεί από άλλα μέτρα», δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων – AFP.

«Οι πολιτικοί πρέπει να συνεχίσουν να εργάζονται για την εξάλειψη των εμποδίων που παρεμποδίζουν το ελεύθερο εμπόριο. Βασιζόμαστε στην ΕΕ και τις ΗΠΑ να συνεχίσουν τον εποικοδομητικό διάλογο τους στο μέλλον», δήλωσε.

Η Volkswagen αντιμετωπίζει επίσης δυσκολίες λόγω των δασμών για τα οχήματα που κατασκευάζει στο Μεξικό για την αγορά των ΗΠΑ, ανακοινώνοντας ότι τα αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου μειώθηκαν κατά περίπου 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τα αυτοκίνητα Porsche και Audi της εταιρείας είναι επίσης εκτεθειμένα, καθώς δεν διαθέτουν εργοστάσια παραγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τη Δευτέρα, η Audi μείωσε τους στόχους της για τα έσοδα και τα κέρδη της για το τρέχον έτος, αν και δήλωσε ότι αναμένει αύξηση το επόμενο έτος. Ο διευθύνων σύμβουλος της Volkswagen, Όλιβερ Μπλουμ, πρότεινε τη σύναψη μιας παράπλευρης συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις επενδύσεις που θα μπορούσε να πραγματοποιήσει η εταιρεία του σε αυτή τη χώρα.

Αν δεν υπάρξει βοήθεια θα υπάρξουν δεκάδες χιλιάδες απολύσεις, αναφέρει ειδικός

Η Volvo Cars, η σουηδική αυτοκινητοβιομηχανία που ανήκει στην κινεζική Geely Holding, ανακοίνωσε σημαντικές απώλειες για το δεύτερο τρίμηνο λόγω των δασμών.

Ο ευρωπαϊκός αυτοκινητοβιομηχανικός τομέας ασκεί τώρα πιέσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καθυστερήσει το χρονοδιάγραμμα για τη μετάβαση της ευρωπαϊκής αγοράς αυτοκινήτων στην πλήρη ηλεκτροκίνηση και να παρέχει κάποιο είδος κινήτρου για τον κλάδο.

Χωρίς βοήθεια, τα ευρωπαϊκά εργοστάσια αυτοκινήτων, που ήδη αντιμετωπίζουν δύσκολες προκλήσεις, «θα πρέπει να μειώσουν την παραγωγή», δήλωσε ο Φέρντιναντ Ντούντενχόφερ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για την Αυτοκινητοβιομηχανία.

Αυτό, όπως είπε, θα μπορούσε να επηρεάσει έως και 70.000 θέσεις εργασίας μόνο στη Γερμανία.

Με άρρυθμο πολιτικό «τανγκό» μοιάζει η εξέλιξη της διπλωματικής σχέσης που έχει αναπτύξει το Βλαντίμιρ Πούτιν με τον Ντόναλντ Τραμπ – μια σχέση που έχει ήδη περάσει από χίλια κύματα.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παλεύει εδώ και μήνες να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο να σκληρύνει τη στάση του απέναντι στον Ρώσο ομόλογό του, ο ίδιος εξακολουθεί να παραχωρεί χρόνο στη Ρωσία – χρόνο που η Μόσχα εκμεταλλεύεται στο έπακρο.

Διότι κανένα από τα ισχύοντα δυτικά μέτρα κατά της Μόσχας δεν είναι αυτήν τη στιγμή ικανό να τερματίσει τη ρωσική επέλαση στο ουκρανικό μέτωπο. Από την άλλη, το Ατλαντικό Συμβούλιο εκφράζει την άποψη ότι «ο Πούτιν μπορεί να μην υπολογίζει σωστά την αποφασιστικότητα του Τραμπ για την Ουκρανία».

«Σαράντα λεπτά. Τόσο διήρκεσαν οι συνομιλίες μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας στις 23 Ιουλίου στην Κωνσταντινούπολη. Αυτός ήταν αρκετός χρόνος για να ανακοινωθεί ανταλλαγή κρατουμένων, αλλά τίποτα περισσότερο. Δεν υπήρξε πρόοδος στην επίτευξη σταθερής κατάπαυσης του πυρός και οι δύο διαπραγματευτικές ομάδες συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι δεν υπήρχε λόγος να παραταθούν οι συνομιλίες», λέει αρχικά ο John Herbst, εξετάζοντας ορισμένα δεδομένα υπό τη σκοπιά των νατοϊκών συμφερόντων.

Σύμφωνα με τον πρώην διπλωμάτη, αυτό το αποτέλεσμα δεν ήταν έκπληξη. Ο Ντμίτρι Πεσκόφ, εκπρόσωπος του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, δήλωσε πριν από τις συνομιλίες ότι οι δύο πλευρές παρέμειναν σε μεγάλη απόσταση η μια από την άλλη.

Ο Πούτιν εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να επιβιώσει έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, των οποίων η υποστήριξη προς την Ουκρανία παραμένει κρίσιμη, και να κερδίσει τον πόλεμο στο πεδίο της μάχης. Δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την κατάπαυση του πυρός που συνεχίζει να επιδιώκει ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Αλλά υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι το τελευταίο χρονικό διάστημα ο Πούτιν δεν υπολογίζει σωστά την πολιτική του Τραμπ και την αντοχή της Δύσης, υποστηρίζει ο Herbst.

Οικοδόμηση υποστήριξης

Η Μόσχα δεν ήταν ικανοποιημένη με την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου στις 14 Ιουλίου: Οι Ηνωμένες Πολιτείες είπαν πως θα πωλούσαν προηγμένα όπλα σε χώρες του ΝΑΤΟ για μεταφορά στην Ουκρανία και θα επέβαλαν δασμολογικές κυρώσεις 100% στη Ρωσία και τους εμπορικούς της εταίρους εάν δεν ξεκινούσε μια σταθερή κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία εντός πενήντα ημερών.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, πρώην πρόεδρος της Ρωσίας και νυν αναπληρωτής πρόεδρος του συμβουλίου ασφαλείας της Ρωσίας, έσπευσε να στηλιτεύει την ανακοίνωση των ΗΠΑ, σημειώνοντας ότι δεν θα άλλαζε τη ρωσική θέση.

Πράγματι, η Μόσχα μοιάζει να κρίνει την ανακοίνωση του Τραμπ ως αλαζονική – ως μπλόφα, σχεδιασμένη να παρασύρει τον Πούτιν σε μια συμφωνία για κατάπαυση του πυρός.

Ωστόσο, αυτό που έχει συμβεί από την ανακοίνωση του Τραμπ (14/7) και μετά, είναι μια σταθερή αύξηση της υποστήριξης των ΗΠΑ και της Δύσης προς την Ουκρανία και μια ταυτόχρονη σκλήρυνση της πολιτικής του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία.

Όσον αφορά στα όπλα, η κύρια εστίαση ήταν στην αεράμυνα και συγκεκριμένα στα αμερικανικής παραγωγής συστήματα Patriot.

Κατά την προ ημερών επίσκεψη του Γερμανού υπουργού Άμυνας Μπόρις Πιστόριους στην Ουάσινγκτον, οι δυο χώρες κατέληξαν σε γενική συμφωνία για την προμήθεια πέντε συστοιχιών Patriot με πυραύλους στην Ουκρανία.

Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, η Γερμανία θα αγόραζε δυο συστοιχίες Patriot με πυραύλους και θα έστελνε δυο από τις υπάρχουσες συστοιχίες της στην Ουκρανία.

Αμέσως μετά, ο Τραμπ έκανε άλλα δυο βήματα προς την εφαρμογή της απόφασης που έλαβε στις 14 Ιουλίου για τα όπλα. Πρώτον, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέγραψαν συμφωνία για την πλήρη χρηματοδότηση της αγοράς αμερικανικών όπλων, μερικά από τα οποία θα σταλούν στην Ουκρανία.

Δεύτερον, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε πώληση συστημάτων αεράμυνας HAWK Phase III και ανταλλακτικών για οχήματα μάχης πεζικού Bradley αξίας 322 εκατομμυρίων δολαρίων στην Ουκρανία.

Στον ορίζοντα υπάρχει μια πιθανή συμφωνία που θα στέλνει ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις Ηνωμένες Πολιτείες σε αντάλλαγμα για άλλα αμερικανικά όπλα στο Κίεβο.

Εν τω μεταξύ πραγματοποιήθηκε συνάντηση της ομάδας Ramstein (21/7), η οποία έχει συντονίσει την παροχή σημαντικής στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία λίγο μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Μόσχας, με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία να προεδρεύουν (οι Ηνωμένες Πολιτείες ηγήθηκαν της ομάδας μέχρι την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο).

Τα νέα από τη συνάντηση της 21ης Ιουλίου δεν ήταν καλά για τη Μόσχα. Η Νορβηγία, η Ολλανδία και ο Καναδάς ανακοίνωσαν στρατιωτική βοήθεια ύψους 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ουκρανία.

Περισσότερα από 500 εκατομμύρια δολάρια από αυτήν τη βοήθεια έχουν προγραμματιστεί να διατεθούν για τη συμπαραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων με την Ουκρανία, μια πρωτοβουλία που συμφωνήθηκε σε προηγούμενη σύνοδο της ομάδας Ramstein.

Κυνηγώντας το ρολόι

Τις τελευταίες δυο εβδομάδες, η Μόσχα έγινε επίσης μάρτυρας δυο βημάτων που έγιναν προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης του ΝΑΤΟ.

Πρώτον, ο στρατηγός Chris Donahue, διοικητής των δυνάμεων του αμερικανικού στρατού στην Ευρώπη, δήλωσε δημόσια ότι οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να καταλάβουν εύκολα το Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα που βρίσκεται ανάμεσα στην Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής.

Κι ενώ η Μόσχα κατήγγειλε τα λεγόμενά του ως προκλητικά, στην πραγματικότητα, λέει ο Herbst, η δήλωση του Donahue είναι μια πολύ καθυστερημένη και ευπρόσδεκτη απάντηση σε ρωσικές προκλήσεις που προκύπτουν εδώ και χρόνια στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων τακτικών παραβιάσεων του εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων του ΝΑΤΟ, και παρεμβολών σε αεροπλάνα κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.

Αποτελεί περαιτέρω επιβεβαίωση ότι το ιουλιανό ανακοινωθέν του ΝΑΤΟ το εννοούσε όταν χαρακτήρισε τη Ρωσία ως απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, προσθέτει ο πρώην διπλωμάτης.

Το δεύτερο βήμα ήταν η ανακοίνωση περί ανάπτυξης αμερικανικών πυρηνικών όπλων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η επιστροφή τους έρχεται μετά από ένα διάλειμμα σχεδόν δυο δεκαετιών.

Το Κρεμλίνο δεν μπορεί να είναι ευχαριστημένο με την τρέχουσα κατεύθυνση της πολιτικής των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Αλλά η αντίδραση της Μόσχας είναι απίθανο να περιλαμβάνει την επανεξέταση της τρέχουσας επιθετικότητάς της στην Ουκρανία.

Στην πραγματικότητα, η Μόσχα προσπάθησε να εκμεταλλευτεί τις τελευταίες διαδηλώσεις που έγιναν στο Κίεβο και σε άλλες πόλεις ενάντια στη λανθασμένη εντολή του Ζελένσκι να θέσει τις ανεξάρτητες υπηρεσίες κατά της διαφθοράς υπό τον έλεγχο του γενικού εισαγγελέα.

Το Κρεμλίνο τις χαρακτήρισε αδέξια ως διαμαρτυρίες κατά της υπεράσπισης της Ουκρανίας από τον Ζελένσκι έναντι της ρωσικής εισβολής. Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος εκτόνωσε επιδέξια την κρίση ανακαλώντας το μέτρο που είχε ανακοινώσει.

Στόχος της Ρωσίας είναι η καθυστέρηση. Η Μόσχα έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ο Τραμπ και ο Πούτιν θα μπορούσαν να συναντηθούν στο Πεκίνο τον Σεπτέμβριο, όταν ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα διοργανώσει εορτασμό για την ογδοηκοστή επέτειο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στον Ειρηνικό.

Αυτή είναι μια προφανής προσπάθεια να δελεαστεί ο Τραμπ να παρατείνει την προθεσμία των πενήντα ημερών για την επιβολή δασμολογικών κυρώσεων στη Ρωσία και τους κύριους εμπορικούς της εταίρους, εάν δεν υπάρξει συμφωνημένη κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.

Το Κρεμλίνο κερδίζει χρόνο. Ο Πούτιν εξακολουθεί να βασίζεται στις υποχωρήσεις του Τραμπ γύρω από τον τερματισμό του πολέμου. Το χρονοδιάγραμμα του Πούτιν έχει βάθος – εκτός αν η ρωσική οικονομία καταρρεύσει.

Ο Τραμπ και οι σύμμαχοι και εταίροι των ΗΠΑ πρέπει να αποδείξουν ότι προτίθενται να πιέσουν το Κρεμλίνο σε βάθος χρόνου. Μόνο αυτό μπορεί να οδηγήσει τον Πούτιν να αποδεχτεί μια διαρκή ειρήνη με μια ανεξάρτητη Ουκρανία, καταλήγει ο Herbst.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα εργαλείο, αλλά ένας συνεχής συνομιλητής. Από το ChatGPT μέχρι το Claude και το Gemini, οι εφαρμογές αυτές μπαίνουν όλο και πιο βαθιά στην καθημερινότητά μας: οργανώνουν τις ζωές μας, μάς συμβουλεύουν, μάς καθησυχάζουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, παίζουν ακόμη και τον ρόλο του ψυχοθεραπευτή. Και όσο μεγαλώνει η εξοικείωσή μας μαζί τους, τόσο λιγότερο αμφισβητούμε τις απαντήσεις τους.

Η σχέση αυτή, όμως, δεν είναι χωρίς κόστος. Όπως δείχνουν πρόσφατες έρευνες, η συνεχής χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ενισχύσει γνωστικές αδράνειες, να περιορίσει την κριτική σκέψη και να μειώσει την ικανότητά μας να μαθαίνουμε. Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά για ένα υπαρκτό ψυχολογικό και νοητικό τίμημα, που αρχίζουμε μόλις τώρα να κατανοούμε.

Μας κάνει η τεχνητή νοημοσύνη ανόητους;

Το να έχει κανείς απεριόριστη πρόσβαση στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) θα μπορούσε σίγουρα να ελαφρύνει το νοητικό βάρος. Όμως, όπως δείχνει μια πρόσφατη μελέτη του MIT, αυτή η βοήθεια μπορεί να έχει κόστος.

Σε μια σειρά συνεδριών συγγραφής εκθέσεων, φοιτητές που δούλευαν με (και χωρίς) το ChatGPT είχαν συνδεθεί με ηλεκτροεγκεφαλογράφο (EEG), ώστε να καταγράφεται η εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Σε γενικές γραμμές, οι χρήστες του AI εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερη νευρική δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα και την προσοχή. Όσοι φοιτητές συνεργάστηκαν με το chatbot, δυσκολεύτηκαν επίσης περισσότερο να παραθέσουν με ακρίβεια ένα απόσπασμα από το ίδιο τους το κείμενο.

Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά για ένα υπαρκτό ψυχολογικό και νοητικό τίμημα, που αρχίζουμε μόλις τώρα να κατανοούμε.

Τα ευρήματα ενισχύουν ένα αυξανόμενο ρεύμα ερευνών που υποδεικνύουν ότι η χρήση AI ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη μάθηση και τη δημιουργικότητα. Η βασική ερώτηση είναι αν τα εντυπωσιακά βραχυπρόθεσμα οφέλη της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης συνοδεύονται από ένα μακροπρόθεσμο πνευματικό χρέος.

Η μελέτη του MIT έρχεται να συμπληρώσει δύο άλλες γνωστές έρευνες για τη σχέση της τεχνητής νοημοσύνης με την κριτική σκέψη. Η πρώτη, από τη Microsoft Research, παρακολούθησε 319 εργαζομένους γνώσης που χρησιμοποιούσαν AI τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν πάνω από 900 εργασίες – από σύνοψη εγγράφων έως σχεδιασμό καμπάνιας. Μόνο 555 από αυτές θεωρήθηκαν ότι απαιτούσαν κριτική σκέψη, όπως ο έλεγχος μιας απάντησης του AI πριν σταλεί σε πελάτη ή η επαναδιατύπωση μιας εντολής. Οι υπόλοιπες κρίθηκαν ουσιαστικά «μηχανικές». Συνολικά, η πλειοψηφία ανέφερε ότι η χρήση AI απαιτούσε λιγότερη ή πολύ λιγότερη πνευματική προσπάθεια από την εκτέλεση των ίδιων εργασιών χωρίς AI.

«Γνωστική τσιγκουνιά»

Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η ανάθεση διανοητικών εργασιών σε μηχανές μειώνει τη φυσική ικανότητα σκέψης, λέει ο Evan Risko, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Waterloo. Μαζί με τον Sam Gilbert, επινόησαν τον όρο «νοητική ανάθεση» (cognitive offloading) για να περιγράψουν την τάση να φορτώνουμε αλλού δύσκολες ή βαρετές πνευματικές εργασίες.

Το πρόβλημα, λέει ο Risko στον Economist, είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μας επιτρέπει να «αναθέτουμε ένα πολύ πιο σύνθετο φάσμα διεργασιών». Άλλο να αναθέτεις αριθμητικούς υπολογισμούς και άλλο να αναθέτεις σκέψη, συγγραφή ή επίλυση προβλημάτων. Μόλις ο εγκέφαλος μάθει την ευκολία της ανάθεσης, δύσκολα ξεσυνηθίζει. Η τάση να επιλέγουμε τη λιγότερο κοπιαστική λύση – γνωστή ως «γνωστική τσιγκουνιά» – μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: όσο λιγότερο σκεφτόμαστε, τόσο πιο δυσκίνητος γίνεται ο εγκέφαλος. Ένας συμμετέχων στη μελέτη του Gerlich είπε: «Έχω εξαρτηθεί τόσο από το AI που δεν νομίζω ότι μπορώ να λύσω κάποια προβλήματα μόνος μου».

Όσο λιγότερο σκεφτόμαστε, τόσο πιο δυσκίνητος γίνεται ο εγκέφαλος

Κάνοντας off στον εγκέφαλο

Mια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Harvard Business Review περιλαμβάνει στις πιο σημαντικές χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης για το 2025 τον ρόλο της ως συναισθηματικού υποστηρικτή. Πέρα από τη συγγραφή κειμένων ή την αυτοματοποίηση εργασιών, τα εργαλεία αυτά χρησιμοποιούνται ήδη ως θεραπευτές, για την οργάνωση της ζωής μας ή ακόμη και για να μας βοηθήσουν να ξεκαθαρίσουμε τον σκοπό της ύπαρξής μας. Και αυτό είναι μόνο η αρχή.

Όπως είχε προβλέψει από το 2017 η Δρ. Σίλβια Λεάλ, ειδικός στην τεχνολογία και σύμβουλος του ΟΟΣΑ αναφέρει στην El Pais: «Θα μιλάμε περισσότερο με chatbots ή εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης παρά με τους συντρόφους μας».

Σήμερα, πράγματι, πολλοί άνθρωποι περνούν περισσότερο χρόνο με εργαλεία ή συσκευές που βασίζονται στην ΤΝ απ’ ό,τι με άλλους ανθρώπους.

Μου κόπηκε η ανάσα την περασμένη εβδομάδα όταν διάβασα ότι η JPMorgan Chase εξετάζει το ενδεχόμενο να παρέχει δάνεια με εγγύηση τα κρυπτονομίσματα των πελατών της, παρότι όλοι γνωρίζαμε ότι αργά ή γρήγορα θα έφτανε η μέρα που τα crypto θα εισχωρούσαν στην πραγματική οικονομία.

Το Bitcoin, ένα από τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία για τα οποία οι τράπεζες ενδέχεται να δανείζουν, παρουσιάζει σχεδόν τετραπλάσια μεταβλητότητα σε σχέση με τους βασικούς χρηματιστηριακούς δείκτες από το 2020. Έχει επίσης συνδεθεί με χρηματοδότηση τρομοκρατίας και δεν έχω διαβάσει τίποτα που να με πείθει ότι είναι κάτι περισσότερο από ένα εργαλείο για κερδοσκόπους και εγκληματίες. Αλλά αυτό έχει μικρή σημασία όταν οι μεγαλύτεροι πολιτικοί χρηματοδότες το υποστηρίζουν.

Οι επιτροπές πολιτικής δράσης υπέρ των crypto έχουν δαπανήσει τα τελευταία χρόνια δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε δωρεές, όχι μόνο σε Ρεπουμπλικάνους πολιτικούς αλλά και σε πολλούς Δημοκρατικούς. Η προσπάθεια αυτή κορυφώθηκε πριν από λίγες εβδομάδες με την ψήφιση του Genius Act. Η νομοθεσία που θα καλύπτει και άλλα κρυπτονομίσματα αναμένεται αργότερα φέτος. Προβλέπω ότι όλα αυτά δεν θα προκαλέσουν μόνο την επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά θα ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τον πολιτικό λαϊκισμό και την αναταραχή στις ΗΠΑ.

Όλα θυμίζουν υπερβολικά το 2000, όταν οι υπέρμαχοι των εξωχρηματιστηριακών παραγώγων κατέφθασαν στην Ουάσιγκτον παρακαλώντας να «ρυθμιστούν» σωστά ώστε να προσφέρουν στον κόσμο τη χρηματοοικονομική «καινοτομία». Αντ’ αυτού, είδαμε επταπλασιασμό των ελλιπώς ρυθμισμένων ασφαλίστρων κινδύνου, γεγονός που οδήγησε στη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Σκεφτείτε τώρα, ότι ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, αναμένει ότι η αγορά stablecoin* θα δεκαπλασιαστεί τα επόμενα χρόνια, από μια βιομηχανία σχεδόν 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε μια βιομηχανία 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, μια βιομηχανία που θα ενσωματωθεί σε όλα, από την αξιολόγηση δανείων έως τις αγορές ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου.

Όπως μου είπε την περασμένη εβδομάδα η Δημοκρατική Elizabeth Warren, επικεφαλής της τραπεζικής επιτροπής της Γερουσίας: «Έχουμε ξαναδεί αυτήν την ταινία», με τους λομπίστες να λένε «παρακαλώ ρυθμίστε μας» επειδή θέλουν τη χρυσή βούλα της κρατικής επιβεβαίωσης ότι αποτελούν «ασφαλή» επένδυση, και τους πολιτικούς να προσφέρουν διακομματική στήριξη στην απορρύθμιση.

Μπορεί κανείς να εντοπίσει μια ευθεία γραμμή από την απορρύθμιση των παραγώγων το 2000, και τη γενικότερη απορρύθμιση της εποχής Κλίντον που διέλυσε τα όρια μεταξύ trading και δανεισμού, έως την αποδυνάμωση του νόμου Dodd Frank για τις περιφερειακές τράπεζες το 2018 (η οποία συνέβαλε στην τραπεζική κρίση του 2023) και, τώρα, το Genius Act.

Όλα έγιναν με διακομματική συναίνεση.

Η Warren, η οποία εξελέγη χάρη σε ψηφοφόρους που ένιωσαν προδομένοι από τους παραδοσιακούς πολιτικούς και των δύο παρατάξεων, διεξήγαγε μια ανεπιτυχή εκστρατεία για να πείσει τους Δημοκρατικούς να μην ακολουθήσουν τη Ρεπουμπλικανική στήριξη του Genius Act.

Αλλά το χρήμα μιλά, και το λόμπι των crypto έχει ήδη δείξει τεράστια δύναμη, ξοδεύοντας 40 εκατ. δολάρια για να νικήσει επικριτές όπως ο Sherrod Brown από το Οχάιο, πρώην πρόεδρος της Τραπεζικής Επιτροπής της Γερουσίας. Παρότι σχεδόν τα δύο τρίτα των Δημοκρατικών γερουσιαστών ψήφισαν κατά του Genius Act, οι υποστηρικτές του – συμπεριλαμβανομένων επιδραστικών Δημοκρατικών όπως ο Mark Warner της Βιρτζίνια και η Kirsten Gillibrand της Νέας Υόρκης – ήταν αρκετοί ώστε να περάσει το νομοσχέδιο.

Αυτό με ανησυχεί για τέσσερις λόγους.

Πρώτον, το Genius Act (όπως και ο Νόμος Εκσυγχρονισμού των Συναλλαγών Παραγώγων Εμπορευμάτων του 2000) προωθείται ως τρόπος να καταστούν τα crypto πιο ασφαλή, με τα σταθερά κρυπτονομίσματα να υποστηρίζονται ένα προς ένα από δολάρια ΗΠΑ.

Αυτό όμως δεν καθιστά λιγότερο ασταθή μια γενικά ασταθή κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Αντιθέτως, ενδέχεται να εντείνει τη συνολική αστάθεια της αγοράς. Οι υπέρμαχοι μιλούν για τα κρυπτονομίσματα όπως το bitcoin ως αντιστάθμισμα απέναντι στις παραδοσιακές αγορές, όμως στην πραγματικότητα το bitcoin είναι μια «επένδυση υψηλού συντελεστή βήτα (beta)», δηλαδή παρουσιάζει έντονη συσχέτιση με το χρηματιστήριο.

Αυτό σημαίνει ότι τόσο τα κέρδη όσο και οι ζημίες σε σχέση με τον δείκτη S&P ενισχύονται. Οτιδήποτε έχει beta πάνω από τη μονάδα υποδεικνύει υψηλότερη μεταβλητότητα από την αγορά. Πρόσφατη έκθεση της Fidelity διαπίστωσε ότι το τριετές κυλιόμενο beta του bitcoin ως προς τον S&P ήταν 2,6.

Δεύτερον, δεν μπορώ να φανταστώ χειρότερη στιγμή για να ενθαρρύνουμε τη χρηματοοικονομική «καινοτομία» από μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές, η οικονομία και η νομισματική πολιτική είναι τόσο αβέβαιες.

Σκεφτείτε τι θα μπορούσε να συμβεί αν, τους επόμενους μήνες ή χρόνια, η Fed χρειαστεί να αυξήσει τα επιτόκια πιο απότομα λόγω του πληθωρισμού. Οι αγορές θα καταρρεύσουν, όπως συμβαίνει πάντα όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν. Τα crypto θα σημειώσουν ακόμη μεγαλύτερη και ταχύτερη πτώση. Χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (συμπεριλαμβανομένων αρκετών σκιωδών τραπεζών) που διατηρούν crypto στους ισολογισμούς τους θα μπορούσαν τότε να αντιμετωπίσουν προβλήματα, προκαλώντας πάγωμα στις πιστωτικές αγορές.

Ξαφνικά, αντιμετωπίζουμε την ηχώ του 2008. Εδώ εισέρχεται η τρίτη μου ανησυχία. Οι υποστηρικτές του Genius Act λένε ότι αυτό, θα στηρίξει το δολάριο και την αγορά ομολόγων του Δημοσίου. Όμως, μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί ένα κύμα φυγής προς την ασφάλεια, στο πλαίσιο του οποίου εταιρείες crypto όπως π.χ. η Tether (η οποία έχει περισσότερα κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ από τη Γερμανία) θα αναγκαστούν να πουλήσουν έντοκα γραμμάτια σε μια πτωτική αγορά για να καλύψουν εξαγορές. Τότε έχουμε ξεπούλημα, αύξηση του κόστους δανεισμού και μια ακόμη καταστροφική κατάσταση στην οποία η πραγματική οικονομία θα πιεστεί να διασώσει κερδοσκόπους.

Αλλά αυτήν τη φορά, αυτό συμβαίνει μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες αυξανόμενου κυνισμού απέναντι στην πολιτική. Κι εδώ φτάνω στην τελευταία μου ανησυχία. Η χρηματοοικονομική απορρύθμιση από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, υπό την κυβέρνηση Κλίντον, άνοιξε τον δρόμο τόσο για το 2008 όσο και για την απώλεια της στήριξης των εργαζόμενων προς τους Δημοκρατικούς. Αυτό με τη σειρά του άνοιξε τον δρόμο για την άνοδο του Τραμπ.

Ο Τραμπ έχει πλέον προετοιμάσει το έδαφος για την επόμενη χρηματοπιστωτική κρίση, στηρίζοντας (και φυσικά, συναλλασσόμενος με) τα crypto. Τι θα συμβεί όταν θα έχουμε χρηματοοικονομικό χάος και ακόμα μεγαλύτερο κυνισμό των ψηφοφόρων απέναντι στην κυρίαρχη πολιτική, σε μια περίοδο που υπάρχει λιγότερο ενδιαφέρον ή ικανότητα της κυβέρνησης να απορροφήσει την ύφεση; Κανένα νόμισμα, καμία σταθερότητα.

*Τα stablecoins είναι κρυπτονομίσματα που έχουν σχεδιαστεί για να διατηρούν σταθερή αξία, συνήθως συνδέοντας την τιμή τους με ένα σταθερό περιουσιακό στοιχείο, όπως το δολάριο ΗΠΑ ή άλλα παραδοσιακά νομίσματα, ή με εμπορεύματα όπως ο χρυσός. 

Μόλις τον περασμένο Απρίλιο, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, από το θώκο του Υπουργού Οικονομικών πια, είχε δηλώσει (στη Real News): “Οι προτάσεις που κατατέθηκαν από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια για τις επενδύσεις σε κτίρια και ανθρώπινο δυναμικό ανέρχονται αθροιστικά στα 584 εκατομμύρια ευρώ για την επόμενη πενταετία. Από αυτά, τα 243 εκατ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε σύγχρονα campus και ακίνητα για τη στέγαση των πανεπιστημίων”.

Και επίσης: “Ακόμη και όσα από αυτά τα πανεπιστήμια είχαν κάποιας μορφής συνεργασία με εγχώρια κολλέγια, υπό ένα θολό καθεστώς, με τον νέο νόμο υποχρεώνονται να αποκτήσουν σύγχρονες εγκαταστάσεις, ακαδημαϊκούς με περγαμηνές και να δώσουν χρήματα για υποτροφίες και έρευνα”.

Από τότε πέρασαν τρεις και πλέον μήνες χωρίς η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘ.Α.Α.Ε.) και ο Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΕΟΠΠΕΠ) να έχουν ανακοινώσει ποια από τα ξένα Πανεπιστήμια που έχουν υποβάλλει αίτηση λειτουργίας στην Ελλάδα εξασφάλισαν τη σχετική αδειοδότηση.

Θυμίζουμε εδώ ότι αίτηση για λειτουργία από τον προσεχή Σεπτέμβριο έχουν υποβάλλει τα κάτωθι Πανεπιστήμια:

The University of York

University of Greater Manchester

Université Sorbonne Paris Nord

University of Derby

The University of West London

University of Essex

University of Nicosia

London Metropolitan University

Queen Margaret University

The University of Keele

University of East London

Οσο περνούν οι μέρες και οι σχετικές αποφάσεις δεν ανακοινώνονται (ειρήσθω εν παρόδω η αρχική πληροφόρηση ανέφερε ότι οι ανακοινώσεις θα γίνουν προς το τέλος του Ιούλη) γίνεται σαφές ότι τα υποψήφια για λειτουργία από το Σεπτέμβριο Πανεπιστήμια δυσκολεύονται να “πιάσουν” τα κριτήρια που βάζει ο νόμος (5094/2024).

Και επειδή ο απερχόμενος υπουργός δεν είχε υπογράψει τις ρυθμιστικές πράξεις για μια σειρά από πράγματα (αδειοδότηση των κτηριακών εγκαταστάσεων, για τη σύσταση του νομικού προσώπου,για την κατάθεση της εγγυητικής επιστολής κτλ) παρατηρούνται ακροβασίες της τελευταίας στιγμής έτσι ώστε τα κριτήρια, ειδικά για το κτηριακό ζήτημα”, να “στενέψουν” έτσι ώστε να “χωρέσουν” τους νέους παίκτες στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της χώρας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο άρθρο 137 του νόμου προστέθηκε προ ημερών απόσπασμα στο πλαίσιο του πολυνομοσχεδίου του Υπουργείου Παιδείας (σύμφωνα με ρεπορτάζ της Εφημερίδας των Συντακτών) που κάνει λόγο για δυνατότητα “τεχνητού φωτισμού και αερισμού” στις εγκαταστάσεις αυτών των Πανεπιστημίων.

Επίσης, προβλέπεται προθεσμία τριών μηνών μετά την άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας για την προσκόμιση πιστοποιητικών για την άδεια πυροπροστασίας. Το ανάλογο προβλέπεται και για τον επιτόπιο έλεγχο από τον ΕΟΠΠΕΠ.Και αναρωτιέται κανείς: Αυτές είναι οι σύγχρονες κτηριακές εγκατατάσεις για την οποία γινόταν λόγος τους προηγούμενους μήνες; Εγκαταστάσεις που θα δύνανται να φέρουν “τεχνητό φωτισμό και αερισμό”;

Ομως, σύμφωνα με πληροφορίες, το Υπουργείο κάνει λόγο μόνο για το ζήτημα του πιστοποιητικού προστασίας λέγοντας χαρακτηριστικά ότι η τρίμηνη παράταση δόθηκε προκειμένου να προβλεφθούν τυχόν καθυστερήσεις στην έκδοσή του από τους αρμόδιους φορείς. Δεν σχολιάζει άλλα ζητήματα που τέθηκαν τις τελευταίες στο δημόσιο διάλογο όπως το κτηριακό.

Η πραγματικότητα είναι ότι με βάση τα τωρινά δεδομένα οι 10 από τις 11 προτάσεις που έχουν κατατεθεί στο Υπουργείο Παιδείας προς έγκριση είναι στον αέρα. Γι’ αυτό παρατηρείται και η σχετική καθυστέρηση αλλά και η προσπάθεια “στενέματος” των κριτηριών.

Σύμφωνα με πληροφορίες του NEWS 24/7 μόνο το Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας φαίνεται να έχει λυμένο το κτηριακό ζήτημα στο φάκελο που έχει υποβάλλει. Οι υπόλοιποι υποψήφιοι, που όπως είχαμε αναφέρει, σχετίζονται στη συντριπτική τους πλειοψηφία με ελληνικά κολλέγια, προσώρας δυσκολεύονται να φτάσουν στα μίνιμουμ στάνταρντ που ο νόμος έχει θέσει.

Καταλαβαίνει βέβαια κανείς ότι είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατον να μην εγκριθούν 10 από τις 11 προτάσεις γιατί σε μία τέτοια περίπτωση θα μιλάμε για το απόλυτο πολιτικό φιάσκο.

Η κυβέρνηση έχει επενδύσει μεγάλο μέρος του πολιτικού της κεφαλαίου στην ίδρυση μη κρατικών Πανεπιστημίων στην Ελλάδα (για την οποία άλλωστε ξεπεράστηκε και ο “σκόπελος” της Συνταγματικής Απαγόρευσης με απόφαση του ΣτΕ που δίχασε τους Συνταγματολόγους της χώρας).

Γι’ αυτό λοιπόν αναζητούνται “συμβιβαστικές” λύσεις έτσι ώστε ο νόμος να τηρηθεί, έστω και κατ’ ελάχιστον και οι σχετικές ανακοινώσεις να γίνουν έστω και με σχετική καθυστέρηση.

Ισως έτσι να εξηγείται η πρόβλεπει τα μέλη της ΕΟΠΠΕΠ και της ΕΘΑΑΕ να απαλάσσονται “από προσωπική αστική ευθύνη για πράξεις ή παραλείψεις τους κατά την άσκηση των προβλεπόμενων από την κείμενη νομοθεσία καθηκόντων και αρμοδιοτήτων”.