Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης τελέστηκε σήμερα, Τετάρτη, στον Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονα Χαλανδρίου, η κηδεία του Στέλιου Ράμφου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών.
Συγγενείς, φίλοι και εκπρόσωποι της πολιτικής και πνευματικής ζωής αποχαιρέτησαν έναν από τους πλέον αναγνωρίσιμους και συζητημένους σύγχρονους Έλληνες στοχαστές. Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η αναφορά του εφημερίου του ναού σε μία από τις τελευταίες κινήσεις του εκλιπόντος.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο ιερέας κατά την εξόδιο ακολουθία, στις τελευταίες ημέρες της ζωής του τον Στέλιο Ράμφο επισκέφθηκαν κληρικοί, οι οποίοι του πρόσφεραν τη Θεία Κοινωνία, έφεραν λείψανα αγίων και διάβασαν τις προβλεπόμενες ευχές.
Την ώρα που το πετραχήλι βρισκόταν επάνω στο κεφάλι του και διαβαζόταν η ευχή, ο 87χρονος διανοούμενος φέρεται να σήκωσε το εξαντλημένο χέρι του και να το τράβηξε χαμηλότερα, σχεδόν έως τα μάτια, καλύπτοντας μεγαλύτερο μέρος του προσώπου του.
Ο εφημέριος ερμήνευσε την κίνηση αυτή ως την επιθυμία ενός ανθρώπου που, λίγο πριν από το τέλος, αναζητούσε ακόμη περισσότερο την προστασία και τη χάρη του Θεού.
«Αισθάνθηκε την ανάγκη λίγο πριν φύγει να καλυφθεί από τη χάρη του Θεού όσο γίνεται πιο πολύ», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η στιγμή αυτή αποκαλύπτει πολλά τόσο για τον ίδιο τον Στέλιο Ράμφο όσο και για την ουσία της πνευματικής αναζήτησης που σημάδεψε ολόκληρη τη ζωή του.
Ολοκληρώνοντας τον αποχαιρετισμό του, ευχήθηκε ο εκλιπών να βρίσκεται κοντά στον Θεό και να γνωρίζει πλέον βιωματικά εκείνο το μυστήριο του Ιησού που επί δεκαετίες επιχείρησε να προσεγγίσει μέσα από τη μελέτη και τη σκέψη του.
Στα λευκά η σύζυγος και η κόρη του
Συντετριμμένη βρέθηκε στον ναό η οικογένεια του Στέλιου Ράμφου. Η σύζυγός του, Ειρήνη, επέλεξε να φορέσει λευκά, όπως και μία από τις κόρες τους, ενώ η άλλη κόρη του δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τη συγκίνησή της κατά την έξοδο του φερέτρου από την εκκλησία.
Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε δημοσία δαπάνη, έπειτα από κοινή απόφαση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών.
Τον Στέλιο Ράμφο αποχαιρέτησε και ο ιδρυτής των εκδόσεων «Αρμός», Γιώργος Χατζηιακώβου, χρησιμοποιώντας τη γνωστή φράση «πέτρα που κυλάει δεν χορταριάζει». Μια αναφορά που απέδιδε τη διαρκή πνευματική κινητικότητα και την ακούραστη αναζήτηση του συγγραφέα.
Ποιοι παρέστησαν στην κηδεία
Στον Ιερό Ναό έδωσαν το «παρών», μεταξύ άλλων, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η Βίκυ Φλέσσα, ο Σταύρος Θεοδωράκης, ο Θανάσης Λάλας και η Μελίνα Τανάγρη.
Στον χώρο τοποθετήθηκαν δεκάδες στεφάνια. Ανάμεσά τους ήταν εκείνα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και της συζύγου του Μαρέβας, του προέδρου της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και της υπουργού Εργασίας Νίκης Κεραμέως.
Μια ζωή αφιερωμένη στην ελληνική αυτογνωσία
Ο Στέλιος Ράμφος άφησε πίσω του ένα εκτεταμένο συγγραφικό έργο, το οποίο αναπτύχθηκε σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Έγραψε περισσότερα από 30 βιβλία και μελέτες, ενώ πραγματοποίησε πολυάριθμες διαλέξεις και κύκλους μαθημάτων με ιδιαίτερη απήχηση.
Στο έργο του ασχολήθηκε συστηματικά με τη φιλοσοφία, τη θρησκεία, την ψυχολογία, την ιστορία και την ελληνική ταυτότητα. Από την αρχαία ελληνική σκέψη και την ορθόδοξη παράδοση έως το συλλογικό φαντασιακό και τις ψυχολογικές ρίζες της νεότερης Ελλάδας, αναζητούσε διαρκώς απαντήσεις γύρω από τη σχέση του Έλληνα με τον χρόνο, την ευθύνη και τον εαυτό του.
Οι απόψεις του προκάλεσαν κατά καιρούς έντονες συζητήσεις, συμφωνίες αλλά και αντιπαραθέσεις. Κανείς, ωστόσο, δεν μπορούσε να αμφισβητήσει ότι η σκέψη του έθετε επίμονα ένα δύσκολο και διαχρονικό ερώτημα: ποιοι είμαστε ως κοινωνία και γιατί δυσκολευόμαστε να αλλάξουμε.
Με τον θάνατό του κλείνει ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της σύγχρονης ελληνικής πνευματικής ζωής. Η εικόνα της τελευταίας κίνησής του κάτω από το πετραχήλι απέκτησε, μέσα στον ναό, τον χαρακτήρα ενός σιωπηλού επιλόγου σε μια ζωή αφιερωμένη στην αναζήτηση του Θεού, του ανθρώπου και της ελληνικής αυτογνωσίας.
