Καθώς πλησιάζουμε στις γιορτές και η χρονιά φτάνει στο τέλος της, είναι φυσικό να κάνει κανείς έναν απολογισμό. Και, μέσα στη ζεστασιά των ημερών, να αναζητήσει μια καθαρή εικόνα για το πού βρίσκεται η χώρα και τι καθημερινότητα βιώνουν οι πολίτες. Με αυτή τη διάθεση, νηφάλια, ήρεμη, χωρίς υπερβολές, αξίζει να δούμε ορισμένα πράγματα όπως πραγματικά είναι.
Του Βασίλη Σπαντούρου
Σε μια χώρα που δοκιμάζεται καθημερινά, η πολιτική ζωή έχει εγκλωβιστεί σε μεγαλόστομες διακηρύξεις και εύκολες δικαιολογίες. Το πρόσφατο παράδειγμα είναι χαρακτηριστικό, η κυβέρνηση, έξι χρόνια μετά την ανάληψη της εξουσίας, επανήλθε στο αφήγημα περί «βαθέως κράτους» και «μετριότητας», σαν να μιλά για μια πραγματικότητα που δεν την αφορά, λες και το κράτος στο οποίο αναφέρεται δεν έχει στελεχωθεί, οργανωθεί και διαμορφωθεί από τη δική της διακυβέρνηση.
Το αφήγημα της «αριστείας» υπήρξε η προμετωπίδα της πολιτικής από το 2019. Προβλήθηκε ως απόδειξη αξιοκρατίας, κοινωνικής κινητικότητας και θεσμικής σοβαρότητας. Έξι χρόνια μετά, αποδεικνύεται πως αυτό που χτίστηκε με τόσο θόρυβο στηρίχθηκε περισσότερο σε επικοινωνιακή υπερβολή παρά σε ουσιαστική μεταρρύθμιση. Πίσω από τη βιτρίνα λειτουργούσαν μηχανισμοί αδιαφάνειας, πελατειακών πρακτικών και πρόχειρων αποφάσεων, αφήνοντας την υποσχόμενη αριστεία κενή περιεχομένου.
Η Παιδεία είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η κατάργηση του ασύλου υπήρξε πρωτίστως συμβολική πράξη χωρίς αποτέλεσμα στην πραγματική λειτουργία των πανεπιστημίων. Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής άφησε χιλιάδες μαθητές εκτός ΑΕΙ, ακόμη και σε μαθήματα που δεν διδάσκονται στο σχολείο. Η προώθηση των «μη κρατικών» πανεπιστημίων παρουσιάστηκε ως άλμα ποιότητας, όμως στην πράξη ανέδειξε προχειρότητα. Η Sorbonne Paris Nord – η “Σορβόννη από τα πανέρια” – δεν πέρασε ούτε τα βασικά ποιοτικά κριτήρια της ΕΘΑΑΕ. Από τις τρεις Νομικές που ανακοινώθηκαν, μόνο μία πήρε τελικά πιστοποίηση. Οι άλλες δύο έμειναν μετεξεταστέες.
Στα δημόσια σχολεία, η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Παιδιά κάνουν μάθημα σε κοντέινερ που έχουν γίνει μόνιμη λύση. Τα κενά σε εκπαιδευτικούς ξεπερνούν κάθε χρόνο τις 9.000. Το ολοήμερο δεν λειτουργεί παντού, η παράλληλη στήριξη απουσιάζει για χιλιάδες μαθητές και οι υποδομές είναι δραματικά ανεπαρκείς. Κι όμως, σε αυτό το περιβάλλον ανακοινώνονται λόκερ αξίας 8,5 εκατομμυρίων, λαχανόκηποι 2 εκατομμυρίων και προγράμματα υφαντικής και κεραμικής 4 εκατομμυρίων ευρώ. Η απόσταση ανάμεσα στις πραγματικές ανάγκες και στις κυβερνητικές προτεραιότητες είναι τόσο μεγάλη που περιγράφει από μόνη της την αποτυχία του σχεδιασμού.
Παράλληλα, η χώρα έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με σκάνδαλα που τραυματίζουν τη δημόσια διοίκηση και απαξιώνουν τους θεσμούς, υποκλοπές, απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων, πλαστά πτυχία στελεχών, υπερκοστολογημένες συμβάσεις, σκιές πάνω από κρίσιμους τομείς όπως οι μεταφορές και η πολιτική προστασία. Το δυστύχημα στα Τέμπη αποκάλυψε με τον πιο οδυνηρό τρόπο την αποτυχία ενός συστήματος που υποσχέθηκε εκσυγχρονισμό. Ακόμη και στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, αντί να αναζητηθούν πολιτικές ευθύνες, επιλέχθηκε η καταφυγή σε αόριστα «διαχρονικά προβλήματα».
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη αβεβαιότητας, η κυβέρνηση εμφανίζεται πρόθυμη να εμπλακεί σε διεθνείς συνεργασίες και στρατιωτικές δεσμεύσεις που συχνά υπερβαίνουν τις πραγματικές δυνατότητες της χώρας. Σε μια περίοδο παγκόσμιας αστάθειας, αυτό που απαιτείται είναι προσοχή, σταθερότητα και σοβαρή στρατηγική σκέψη, όχι κινήσεις εντυπωσιασμού που αυξάνουν το ρίσκο αντί να το περιορίζουν.
Σήμερα είναι περισσότερο από ξεκάθαρο ότι η καθημερινότητα των πολιτών δεν συμβαδίζει με τα κυβερνητικά συνθήματα. Η «αριστεία» που προβλήθηκε ως πανάκεια δεν υλοποιήθηκε ποτέ ως πραγματική πολιτική. Δεν υπήρξε ουσιαστικός σχεδιασμός, δεν υπήρξαν αξιοκρατικές διαδικασίες, δεν διαμορφώθηκε ένα κράτος που να στηρίζει τον πολίτη στην πράξη. Όπως έχει επισημάνει και ο Μάικλ Σαντέλ, η αξιοκρατία των «αρίστων» συχνά διχάζει αντί να ενώνει, ενισχύοντας τα προνόμια των λίγων και αφήνοντας πίσω όσους δεν είχαν τις ίδιες αφετηρίες.
Η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει να κινείται με τους ίδιους ρυθμούς και τις ίδιες συνήθειες. Η καθημερινότητα των πολιτών απαιτεί ουσία, διαφάνεια, σοβαρή δημόσια διοίκηση και πραγματική ισότητα ευκαιριών. Ένα κράτος που να λειτουργεί χωρίς προσχήματα και χωρίς επικοινωνιακούς συμψηφισμούς. Είναι φανερό ότι η επόμενη μέρα δεν μπορεί να μοιάζει με τη χθεσινή, η χώρα χρειάζεται έναν νέο βηματισμό, μια διαφορετική πυξίδα και προτεραιότητες που θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της.
Και αν κάτι ταιριάζει σε αυτές τις γιορτινές ημέρες, είναι η ελπίδα ότι το 2026 δεν θα είναι άλλη μια χαμένη χρονιά. Ότι θα είναι μια περίοδος πιο ρεαλιστική, πιο δίκαιη και πιο κοντά στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Με υγεία, καθαρό βλέμμα και λιγότερα συνθήματα. Καλή χρονιά.
Εφημερίδα POLIS
