Μια σημαντική βιολογική μεταβολή φαίνεται ότι αρχίζει να συντελείται στον ανθρώπινο εγκέφαλο περίπου μετά την ηλικία των 50 ετών. Νέα έρευνα δείχνει ότι τα κύτταρα που αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας του εγκεφάλου μειώνονται σταδιακά και δίνουν τη θέση τους σε κύτταρα με εντονότερα φλεγμονώδη χαρακτηριστικά.
Η αλλαγή εντοπίστηκε στον ιππόκαμπο, περιοχή που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη μάθηση και στη μνήμη. Τα ευρήματα ενδέχεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα γιατί η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για την άνοια.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος μεταβάλλεται απότομα μόλις κάποιος κλείσει τα 50. Πρόκειται για μία σταδιακή διαδικασία, η οποία, σύμφωνα με τη μελέτη, εξελίσσεται κυρίως μεταξύ 50 και 75 ετών.
Μειώνονται τα μικρογλοιακά κύτταρα
Οι ερευνητές εξέτασαν μεταθανάτιο ιστό από τον ιππόκαμπο 40 ανθρώπων, ηλικίας 20 έως 95 ετών, χωρίς διαγνωσμένη νευρολογική πάθηση.
Η ανάλυση έδειξε ότι από τη μέση ηλικία και μετά μειώνονται σταδιακά τα μικρογλοιακά κύτταρα. Πρόκειται για τα μόνιμα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου, τα οποία απομακρύνουν κυτταρικά υπολείμματα, παρακολουθούν το περιβάλλον των νευρώνων και συμμετέχουν στην άμυνα απέναντι σε τραυματισμούς και λοιμώξεις.
Μέχρι σήμερα επικρατούσε η άποψη ότι τα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία σχηματίζονται κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, ανανεώνονται και παραμένουν στον εγκέφαλο σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Τα νέα δεδομένα αμφισβητούν αυτή την εικόνα. Καθώς τα μικρογλοιακά κύτταρα μειώνονται, φαίνεται να εμφανίζονται στη θέση τους κύτταρα με ισχυρότερα φλεγμονώδη σήματα και χαρακτηριστικά που θυμίζουν ανοσοκύτταρα προερχόμενα από το περιφερικό αίμα.
Πιθανή σύνδεση με τη νευροφλεγμονή
Η μετάβαση αυτή μπορεί να αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς που καθιστούν τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο όσο μεγαλώνουμε.
Η χρόνια φλεγμονή αποτελεί συχνό εύρημα σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι η μείωση των μικρογλοιακών κυττάρων προκαλεί άνοια ή απώλεια μνήμης.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη γιατί χάνονται τα συγκεκριμένα κύτταρα, από πού προέρχονται ακριβώς εκείνα που τα αντικαθιστούν και εάν η αλλαγή είναι επιβλαβής, προστατευτική ή συνδυασμός των δύο.
Φθορά και στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό
Η μελέτη κατέγραψε επίσης επιδείνωση της κατάστασης των κυττάρων που συντηρούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Πρόκειται για το προστατευτικό σύστημα που ρυθμίζει ποιες ουσίες μπορούν να περάσουν από την κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο.
Παράλληλα, εντοπίστηκαν εκτεταμένες μεταβολές στην τρισδιάστατη οργάνωση του γενετικού υλικού πολλών τύπων εγκεφαλικών κυττάρων. Οι αλλαγές αυτές συνδέονταν με διαφοροποιήσεις στη λειτουργία των γονιδίων και στην ταυτότητα των κυττάρων.
Για να καταλήξει στα συμπεράσματα, η ερευνητική ομάδα συνδύασε την ανάλυση της γονιδιακής δραστηριότητας με επιγενετικές τεχνικές, οι οποίες μπορούν να δώσουν πληροφορίες για την προέλευση και την προηγούμενη πορεία ενός κυττάρου.
Τι σημαίνει πρακτικά η ανακάλυψη
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science», δεν προτείνει κάποια νέα θεραπεία ούτε επιτρέπει την πρόβλεψη για το ποιος θα εμφανίσει άνοια. Το δείγμα ήταν επίσης περιορισμένο και βασίστηκε σε μεταθανάτιο εγκεφαλικό ιστό, επομένως τα ευρήματα χρειάζονται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες μελέτες.
Προσφέρει, όμως, έναν νέο πιθανό στόχο για την έρευνα: τη διατήρηση των μικρογλοιακών κυττάρων ή τον έλεγχο της φλεγμονώδους μετάβασης που παρατηρείται από τη μέση ηλικία.
Εάν αποδειχθεί ότι αυτή η αλλαγή συμβάλλει άμεσα στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει σε παρεμβάσεις που προστατεύουν τον εγκέφαλο πριν εμφανιστούν σοβαρές βλάβες.
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο και στο Ίρβαϊν, καθώς και του New York Genome Center. NIH – Παρουσίαση της έρευνας, Science – Πρωτότυπη μελέτη
