Οι σχολικές επιτροπές καταργήθηκαν στην πλειονότητα των δήμων πριν από δύο χρόνια, με τον ν. 5056/2023, αρχικά στους μικρούς και μεσαίους δήμους. Αυτό σημαίνει ότι η Πολιτεία είχε ήδη δύο ολόκληρα χρόνια πραγματικής εμπειρίας για να δει τι λειτούργησε και τι όχι. Είχε χρόνο να αξιολογήσει τις συνέπειες στα σχολεία, τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στις δημοτικές υπηρεσίες και το κατά πόσο οι ενιαίες διαδικασίες μπορούσαν να καλύψουν τις καθημερινές ανάγκες της σχολικής ζωής. Αντί όμως να αξιολογήσει τα αποτελέσματα, αποφάσισε να επεκτείνει το ίδιο μέτρο και στους μεγάλους δήμους, σαν να μην υπήρξε ποτέ αυτή η διετία εφαρμογής.
Στους μικρούς δήμους, όπου το μέτρο εφαρμόστηκε πρώτο, η κατάσταση σήμερα είναι δύσκολη και σε πολλές περιπτώσεις τραγική. Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι πριν οι σχολικές επιτροπές λειτουργούσαν άψογα, όμως υπήρχε μια στοιχειώδης ευελιξία και μια άμεση δυνατότητα αντιμετώπισης της καθημερινότητας. Κάτι τσούλαγε.
Σήμερα, οι διευθυντές είναι στα κάγκελα, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν καταστάσεις χωρίς εργαλεία, οι γονείς βάζουν όλο και συχνότερα το χέρι στην τσέπη για να καλυφθούν βασικές ανάγκες των σχολείων και οι δημοτικές υπηρεσίες έχουν μπλοκάρει από έναν όγκο μικρών, καθημερινών ζητημάτων που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με ενιαίες προβλέψεις, ενιαίες διαδικασίες και κεντρικές αναθέσεις.
Το σχολείο δεν είναι θεωρητικό σχήμα. Λειτουργεί με καθημερινές ανάγκες, με μικρές βλάβες που πρέπει να αποκατασταθούν άμεσα, με αναλώσιμα που τελειώνουν από τη μία μέρα στην άλλη, με προβλήματα που δεν μπορούν να περιμένουν την ολοκλήρωση μιας διοικητικής αλυσίδας. Είναι εντελώς διαφορετικό να καλύπτεις τις ανάγκες ενός σχολείου και εντελώς διαφορετικό να προσπαθείς να καλύψεις ταυτόχρονα τις ανάγκες δεκάδων ή εκατοντάδων σχολείων μέσα από την ίδια διαδικασία. Άλλο είναι να προμηθευτείς δέκα στυλό, πέντε μαρκαδόρους, ένα τόνερ και μια παλέτα χαρτί για ένα σχολείο και άλλο να πρέπει να τα προμηθευτείς για εκατό σχολεία μαζί. Άλλο είναι δέκα ρολά υγείας για ένα σχολείο και άλλο δέκα κιβώτια για εκατό.
Η κυβέρνηση επικαλείται τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αντιμετώπιση της κακοδιαχείρισης. Η κακοδιαχείριση, όμως, δεν διορθώνεται με την κατάργηση όλων των δομών. Αντιθέτως, διορθώνεται με ελέγχους, με κανόνες και με σαφή κατανομή ευθυνών. Όταν όλα συγκεντρώνονται σε μακρινούς μηχανισμούς και η ευθύνη διαχέεται, δεν ενισχύεται ο έλεγχος, αλλά θολώνει. Και όταν όλοι είναι αρμόδιοι, στο τέλος κανείς δεν λογοδοτεί πραγματικά.
Στους μικρούς δήμους, όπου το μέτρο εφαρμόζεται ήδη δύο χρόνια, η μπάλα έχει χαθεί. Οι υπηρεσίες δυσκολεύονται, τα σχολεία πιέζονται και η καθημερινότητα έχει γίνει πιο δύσκολη, όχι πιο εύκολη. Και όμως, αντί η κυβέρνηση να αναγνωρίσει ότι αυτό το μοντέλο δημιούργησε σοβαρές εμπλοκές, αποφάσισε να το εφαρμόσει και στους μεγάλους δήμους. Εκεί δεν κινδυνεύει να χαθεί απλώς η μπάλα, αλλά ολόκληρη η λειτουργία του σχολείου. Η κλίμακα δεν συγχωρεί, οι διαδικασίες δεν αντέχουν και το σχολείο δεν μπορεί να περιμένει.
Πριν γενικευτεί ένα μέτρο, όφειλε η Πολιτεία να δει αν δούλεψε εκεί όπου εφαρμόστηκε. Δύο χρόνια μετά, η απάντηση είναι σαφής και δεν προέρχεται από θεωρίες ή πολιτικές αναλύσεις. Προέρχεται από τις απόψεις των δημάρχων που δέχονται καθημερινά παράπονα και πιέσεις από γονείς, από τους διευθυντές που έχουν εγκλωβιστεί σε διαδικασίες που δεν μπορούν να διαχειριστούν, από τους καθηγητές που φέρνουν γραφική ύλη και αναλώσιμα όχι μόνο από το σπίτι τους αλλά και με δικά τους έξοδα, από τους γονείς που αναγκάζονται να ψωνίζουν για τη λειτουργία του σχολείου και όχι απλώς για τα παιδιά τους. Αυτή είναι η πραγματικότητα που περιγράφεται καθημερινά στα σχολεία.
Και όλα αυτά δεν τα γράφω εδώ ούτε με την ιδιότητα του καθηγητή, ούτε με την εμπειρία κάποιου που γνωρίζει τον τρόπο λειτουργίας του Δημοσίου από μέσα. Γράφω απλώς ως γονιός. Ως ένας άνθρωπος που βλέπει καθημερινά πώς λειτουργούν, πώς συντηρούνται και πώς προσπαθούν να επιβιώσουν τα δημόσια σχολεία. Πώς καλύπτουν τρύπες με πρόχειρες λύσεις, πώς στηρίζονται στο φιλότιμο εκπαιδευτικών και γονιών και πώς, αντί να ενισχύονται, επιβαρύνονται διαρκώς με διαδικασίες που δεν χωρούν στη σχολική πραγματικότητα. Αλλά ξέχασα, υπάρχουν και τα ιδιωτικά… για όποιον δε του αρέσει!
