Οι ευθύνες της αστυνομίας, η ανεξέλεγκτη οπλοκατοχή και ένα κράτος που επεμβαίνει μόνο όταν είναι ήδη αργά.
Της Κατερίνας Τράση- εκδότριας και δημοσιογράφου
Η αιματηρή σύγκρουση στα Βορίζια, που άφησε πίσω της νεκρούς και τραυματίες, ξύπνησε παλιές και σκοτεινές μνήμες σε μια κοινωνία που επιμένει να συζητά για «παραδόσεις» όταν στην πραγματικότητα πρόκειται για έγκλημα. Η εικόνα που ο κόσμος αντίκρισε την ημέρα της κηδείας — με ανιχνευτή μετάλλων στην είσοδο του Ιερού Ναού Τιμίου Σταυρού και παρουσία drones και ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων — δεν είναι σκηνή από εμπόλεμη ζώνη, αλλά η ντροπιαστική απόδειξη ότι το κράτος εμφανίζεται όταν το κακό έχει ήδη συμβεί. Η κηδεία στον Αλικιανό, όπου η 56χρονη που σκοτώθηκε κατά λάθος στα Βορίζια οδηγήθηκε στην τελευταία της κατοικία, έγινε υπό το βάρος αυτής της αμηχανίας και του τρόμου.
Η βεντέτα στην Κρήτη έχει βαθιές ρίζες στην τοπική ιστορία· περιστατικά βίαιων ανταλλαγών αιματοκυλίσματος δεν είναι καινούργια στα Βορίζια, αλλά η επαναλαμβανόμενη εμφάνισή τους καταδεικνύει ότι κάτι στο κράτος, στην κοινωνία και στην εφαρμογή του νόμου δεν λειτουργεί. Οι μνήμες από τις αιματηρές αναμετρήσεις του 1950 ξαναζωντανεύουν κάθε φορά που ένα νέο περιστατικό έρχεται στην επιφάνεια, και το ερώτημα παραμένει: γιατί επιτρέπεται να συνεχιστεί αυτή η αλυσίδα βίας;
Στην Κρήτη, η τιμή δεν είναι απλώς μια λέξη. Είναι τρόπος ζωής, μέτρο αξίας και πυξίδα συμπεριφοράς. Από τα ορεινά χωριά ως τα παραθαλάσσια, η τιμή παραμένει ο άγραφος νόμος που καθορίζει σχέσεις, αποφάσεις και στάσεις ζωής. Ο Κρητικός προτιμά να χάσει το βιος του παρά την τιμή του· γιατί η τιμή δεν αγοράζεται, μόνο κερδίζεται με τη στάση και το φιλότιμο. Έτσι δημιουργήθηκαν οι βεντέτες.
Οι κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης. Η πολιτική ανοχής απέναντι στην ανεξέλεγκτη οπλοκατοχή, η αργή ή ελλιπής εφαρμογή νομοθεσίας για τις άδειες και ο πολιτικός φόβος να θιγούν τοπικές ισορροπίες (όπου μεγάλες οικογένειες και τοπικά δίκτυα διαθέτουν εκλογικό βάρος) δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου τα όπλα και το μίσος κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα. Όταν τα πρωτοσέλιδα γεμίσουν με σφαίρες και θύματα, τότε οι αρχές κινητοποιούνται — αλλά αυτή η καθυστερημένη αντίδραση κοστίζει ζωές. Η δημόσια ασφάλεια δεν μπορεί να είναι θυσία στο βωμό μικροπολιτικών ή εκλογικών λογικών.
Η αστυνομία επίσης πρέπει να αναλάβει ευθύνες πέρα από την έκτακτη διαχείριση. Οι κατασχέσεις όπλων και οι έλεγχοι δείχνουν ότι προβλήματα υπάρχουν και μπορούν να αντιμετωπιστούν όταν υπάρχει βούληση· ωστόσο, η πρόληψη προϋποθέτει συστηματική, μόνιμη εργασία: στοχευμένες επιχειρήσεις κατά των παράνομων οπλοστασίων, έλεγχοι σε περιοχές με «ιστορικό» βίας, ακύρωση αδειών όταν υπάρχουν εύλογες ενδείξεις κινδύνου και συνεργασία με την τοπική κοινωνία. Η πολιτική των «πυροτεχνημάτων» μετά το περιστατικό είναι ανεπαρκής.
Παράλληλα, η ύπαρξη νόμιμων αδειών και διαδικασιών δείχνει ότι υπάρχει θεσμικό πλαίσιο· το ζήτημα είναι η εφαρμογή και ο έλεγχος. Οι άδειες κατοχής κυνηγετικών και ατομικών όπλων εκδίδονται από τις αρμόδιες αρχές, αλλά απαιτούνται αυστηρότερα κριτήρια, συνεχείς επανέλεγχοι και διαφάνεια, ώστε να μην μετατρέπονται σε κάλυψη για παράνομη οπλοκατοχή. Η προστασία της ζωής και της δημόσιας ασφάλειας πρέπει να υπερισχύει κάθε άλλης «παράδοσης».
Τέλος, δεν μπορεί να παραμελείται η κοινωνική πλευρά: εκπαιδευτικά προγράμματα, δράσεις αποτροπής βίας, πρωτοβουλίες ειρήνευσης ανάμεσα σε οικογένειες (σασμοί), καθώς και η στήριξη θυμάτων και νέων που κινδυνεύουν να παρασυρθούν στον κύκλο της βίας, είναι απαραίτητα. Αυτό απαιτεί πολιτική τόλμη, συνεπή αστυνόμευση και κοινωνική αλλαγή — και κυρίως την αποφασιστικότητα να προλαμβάνουμε τα φονικά, όχι να τα διαχειριζόμαστε αφού έχουν συμβεί.
Η ελπίδα είναι ότι η οργή και ο πόνος από τα Βορίζια θα μετατραπούν σε αποφασιστικότητα: για αυστηρούς ελέγχους, για κυρώσεις στους παραβάτες, για πολιτικές που θωρακίζουν την ασφάλεια των πολιτών. Αν όχι, ο κόσμος θα συνεχίσει να νιώθει έλλειμμα ασφάλειας — και η επόμενη τραγωδία θα είναι απλώς θέμα χρόνου.
Η Κρήτη μπορεί να συνεχίσει να είναι «λεβεντογέννα» χωρίς όπλα στους δρόμους, χωρίς σφαίρες σε γάμους και χωρίς οικογένειες σε μόνιμο πένθος.
Εφημερίδα Polis
