Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
Οι περισσότεροι γονείς λένε πως ο μεγαλύτερός τους φόβος είναι «να μη πάθει κάτι το παιδί». Συχνά όμως, οι πιο ισχυροί φόβοι δεν αφορούν πάντα την υγεία ή την ασφάλεια. Αφορούν κάτι πιο υπόγειο: μήπως δεν τα καταφέρουμε ως γονείς, μήπως πληγώσουμε, μήπως επαναλάβουμε λάθη, μήπως αποτύχουμε εκεί που θα έπρεπε να προστατεύσουμε.
Οι φόβοι των γονιών σπάνια δηλώνονται ανοιχτά. Εκφράζονται μέσα από αγωνία, έλεγχο, υπερπροστασία, θυμό ή ενοχές και παρότι δεν λέγονται, γίνονται αισθητοί, τα παιδιά τους «πιάνουν» πριν καν τα κατανοήσουν.
Ο φόβος ως κρυφή κινητήρια δύναμη της γονεϊκότητας
Η γονεϊκότητα ενεργοποιεί βαθιά υπαρξιακά στρώματα. Ο γονιός δεν φοβάται μόνο για το παιδί· φοβάται μέσα από το παιδί, φοβάται να μην επαναληφθούν δικές του πληγές, να μην ξαναζήσει δικές του στερήσεις, να μην έρθει αντιμέτωπος με όσα δεν λύθηκαν ποτέ. Έτσι, ο φόβος δεν εκδηλώνεται ως φόβος, αλλά ως «νοιάξιμο», «αγωνία», «προσοχή» και ακριβώς επειδή έχει καλή πρόθεση, σπάνια αμφισβητείται.
Πώς οι φόβοι περνούν στα παιδιά
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε, μαθαίνουν κυρίως από όσα βιώνουν στη σχέση: Όταν ένας γονιός φοβάται διαρκώς, το παιδί μαθαίνει ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος, όταν ο γονιός αγωνιά υπερβολικά για την επίδοση, το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του είναι υπό όρους.
Οι φόβοι μεταδίδονται όχι ως λέξεις, αλλά ως κλίμα. Ως τόνος φωνής, ως σφίξιμο, ως βλέμμα που ελέγχει. Και όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο πιο άμεσα τους απορροφά.
Υπερπροστασία: όταν ο φόβος φορά τον μανδύα της αγάπης
Η υπερπροστασία δεν γεννιέται από κακία. Γεννιέται από φόβο. Από την αδυναμία του γονιού να αντέξει την ιδέα ότι το παιδί θα πονέσει, θα αποτύχει, θα απογοητευτεί.
Όμως, όταν το παιδί δεν έχει χώρο να δοκιμάσει, να ρισκάρει, να κάνει λάθη, δεν αναπτύσσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Μαθαίνει ότι χρειάζεται πάντα κάποιον να το προστατεύει. Και έτσι ο φόβος αναπαράγεται από γενιά σε γενιά.
Ο φόβος του «κακού γονιού»
Πολλοί γονείς φοβούνται ότι αν βάλουν όρια, αν θυμώσουν, αν πουν «όχι», θα πληγώσουν ανεπανόρθωτα το παιδί. Αυτός ο φόβος συχνά συνδέεται με ενοχές και με ιδανικές εικόνες γονεϊκότητας.
Η αλήθεια, όμως, είναι απλή και δύσκολη μαζί: τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται αληθινούς. Γονείς που αντέχουν να κάνουν λάθη, να τα αναγνωρίζουν και να επανορθώνουν.
Η ψυχοθεραπεία ως χώρος αποφόρτισης του γονεϊκού φόβου
Στη συμβουλευτική γονέων, ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί ο φόβος, αλλά να κατανοηθεί. Να διαχωριστεί το παρόν παιδί από το παρελθόν του γονιού. Να δοθεί χώρος ώστε ο γονιός να δει πότε προστατεύει το παιδί και πότε προστατεύει τον εαυτό του.
Όταν ο φόβος φωτίζεται, χάνει τη δύναμη να καθοδηγεί τη σχέση σιωπηλά.
Οι φόβοι των γονιών είναι ανθρώπινοι. Δεν χρειάζονται καταστολή, αλλά επίγνωση. Όσο πιο συνειδητός γίνεται ο γονιός απέναντι στους φόβους του, τόσο περισσότερο ελευθερώνει το παιδί από βάρη που δεν του ανήκουν.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα της γονεϊκότητας: όχι να προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε δυσκολία, αλλά να μην τους παραδώσουμε τους φόβους μας ως κληρονομιά.
