Προς επίλυση οδεύει το θέμα της περικοπής των συντάξεων χηρείας που αφορά 150.000 συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα που λαμβάνουν συντάξεις χηρείας και δεν μειώθηκε η σύνταξή τους, όπως προβλέπει ο νόμος Κατρούγκαλου.

Το θέμα έχει απασχολήσει έντονα το υπουργείο Εργασίας και την κυβέρνηση, καθώς έχει τεράστιο κοινωνικό αποτύπωμα και εμπεριέχει τον κίνδυνο να αναζητηθούν επιστροφές τεράστιων ποσών από συνταξιούχους που συνέχισαν να εισπράττουν – ως έχει – τη σύνταξη χηρείας από το 2020 και μετά.

Το ζήτημα έχει ως εξής: σύμφωνα με το νόμο Κατρούγκαλου το ύψος των συντάξεων των δικαιούχων που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα, (σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο) θα έπρεπε να μειωθεί κατά 50% (από το 70% στο 35%) σε περίπτωση ανάληψης εργασίας ή συνταξιοδότησης. Η περικοπή έπρεπε να είχε εφαρμοστεί από το 2020 σε όλους.

Ωστόσο εφαρμόσθηκε μόνο στις συντάξεις που προέρχονται από το δημόσιο τομέα και τον ΟΓΑ. Ενώ οι συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα συνέχισαν να καταβάλλονται κανονικά.

Η λύση που επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας προβλέπει την επαναφορά των συντάξεων χηρείας στο 70% αντί του 35% της σύνταξης των θανόντων, την οποία λαμβάνουν τώρα οι επιζώντες σύζυγοι.

Η λύση δεν θα περιέχει την επιστροφή αναδρομικών ποσών για τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα – για το μεσοδιάστημα – κατά το οποίο δεν εφαρμόστηκε η διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου.

Στον ιδιωτικό τομέα δεν θα υπάρξουν επιστροφές και αναδρομικά αφού δεν εφαρμόστηκε ο νόμος, αλλά θα καταργηθούν οι αναδρομικές περικοπές από τις συντάξεις χηρείας που έπρεπε να κοπούν και δεν κόπηκαν μετά το 2019.

Αντιθέτως στους συνταξιούχους του δημοσίου τομέα αναμένεται να επιστραφούν οι περικοπές είτε σε δόσεις είτε με συμψηφισμούς (μείωση) με τον φόρο εισοδήματος.

Η ηγεσία του υπουργείου Εργασίας σχεδιάζει να παραμείνουν στο ακέραιο οι δύο εθνικές συντάξεις που καταβάλλονται σε συνταξιούχους, οι οποίοι λαμβάνουν τη δική τους σύνταξη γήρατος και τη σύνταξη χηρείας και η περικοπή να εφαρμοστεί σε λίγες περιπτώσεις, όταν ο συνταξιούχος λαμβάνει από ίδιο δικαίωμα δύο συντάξεις και σύνταξη χηρείας.

Ο νόμος 4387/2016 (Κατρούγκαλου) μείωνε τη σύνταξη χηρείας στο 50% της σύνταξης του θανόντος και μετά από μια τριετία στο 25%, εφόσον ο δικαιούχος (χήρα/χήρος) έπαιρνε δική του σύνταξη ή εργαζόταν.

Με τον νόμο 4670/2020 (νόμος Βρούτση) το 50% αυξήθηκε στο 70%, αλλά δεν απαλείφθηκαν οι λόγοι περικοπής μετά την τριετία (δεύτερη σύνταξη ή εργασία), με αποτέλεσμα να επικρέμεται η «δαμόκλειος σπάθη» μειώσεων από το 70% στο 35% για δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας.

Κομβικό σημείο για την αξιοποίηση των ευνοϊκών ρυθμίσεων αποτελεί η συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης σε συνδυασμό με την ύπαρξη ανήλικου τέκνου κατά το έτος θεμελίωσης.

Παρά τις αυστηρές αλλαγές που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια στο ασφαλιστικό σύστημα, εξακολουθούν να υπάρχουν «παράθυρα» πρόωρης συνταξιοδότησης για χιλιάδες γονείς ανηλίκων σε Δημόσιο, ΙΚΑ, ΔΕΚΟ και τράπεζες.

Οι διατάξεις αυτές αφορούν ασφαλισμένους που είχαν θεμελιώσει ή κατοχυρώσει δικαίωμα έως το 2012 και διατηρούν τη δυνατότητα εξόδου ακόμη και πριν από το γενικό όριο ηλικίας των 62 ετών.

Κομβικό σημείο για την αξιοποίηση των ευνοϊκών ρυθμίσεων αποτελεί η συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης σε συνδυασμό με την ύπαρξη ανήλικου τέκνου κατά το έτος θεμελίωσης. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και το πότε συμπληρώνεται το προβλεπόμενο όριο ηλικίας, καθώς μετά τον νόμο 4336/2015 τα όρια αυξήθηκαν σταδιακά.

Στο πρώην ΙΚΑ και στα Ταμεία ΔΕΚΟ – τραπεζών, οι βασικές προϋποθέσεις για τις μητέρες ανηλίκων – αλλά και για χήρους πατέρες – ήταν η συμπλήρωση 5.500 ημερών ασφάλισης και η ύπαρξη ανήλικου παιδιού.

Οι μητέρες που είχαν συμπληρώσει τις 5.500 ημέρες έως το 2010 κατοχύρωσαν δικαίωμα μειωμένης σύνταξης στο 50ό έτος και πλήρους σύνταξης στο 55ο έτος. Εφόσον τα ηλικιακά αυτά όρια συμπληρώθηκαν πριν από τις μεγάλες μεταβολές του ασφαλιστικού, μπορούν ακόμη και σήμερα να αποχωρήσουν με τα μεταβατικά όρια που προβλέπει ο νόμος.

Αντίστοιχα, για θεμελίωση το 2011 προβλέφθηκε δικαίωμα μειωμένης σύνταξης στο 52ο έτος, ενώ για το 2012 το όριο διαμορφώθηκε στο 55ο έτος. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι σε αρκετές περιπτώσεις επιτρέπεται η εξαγορά πλασματικών ετών ώστε να συμπληρωθούν οι απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης.

Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση επισημαίνουν ότι χιλιάδες ασφαλισμένες διατηρούν ενεργό δικαίωμα εξόδου, ακόμη κι αν δεν είχαν αποχωρήσει αμέσως μόλις συμπλήρωσαν τις προϋποθέσεις.

Στο Δημόσιο οι διατάξεις για γονείς ανηλίκων εφαρμόζονται τόσο για γυναίκες όσο και για άνδρες υπαλλήλους. Προϋπόθεση είναι η συμπλήρωση 25ετίας έως το 2010, 2011 ή 2012, σε συνδυασμό με ανήλικο τέκνο.

Για όσους είχαν 25ετία το 2010 προβλεπόταν δυνατότητα εξόδου από το 50ό έτος ηλικίας. Για θεμελίωση το 2011 το όριο μεταφερόταν στο 52ο έτος, ενώ για το 2012 στο 55ο έτος.

Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών από τα παιδιά, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε πολλούς ασφαλισμένους να «κλειδώσουν» την απαιτούμενη 25ετία αναδρομικά.

Οι μεταβατικές διατάξεις του νόμου 4336/2015 επέφεραν αυξήσεις στα όρια ηλικίας, χωρίς όμως να ακυρώνουν τα ήδη κατοχυρωμένα δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι οι ασφαλισμένοι που είχαν θεμελιώσει εγκαίρως μπορούν να αποχωρήσουν με χαμηλότερα όρια από τα γενικά ισχύοντα.