Είναι εμφανές ότι αυτή την περίοδο ο Αλέξης Τσίπρας έχει εστιάσει στην έκδοσή της «Ιθάκης». Όσο όμως ο πρώην πρωθυπουργός επικεντρώνεται στο βιβλίο του, που οι πάντες «διαβάζουν» ήδη ως προάγγελο πολιτικών κινήσεων, ο ευρύτερος χώρος της κεντροαριστεράς μοιάζει να έχει… «παγώσει» τον χρόνο.

Δεν μπορεί φυσικά κανείς να υποστηρίξει πως κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά, πόσο μάλλον το ΠΑΣΟΚ που είναι αξιωματική αντιπολίτευση, έχουν πάψει να λειτουργούν. Είναι όμως φανερό από τις εσωκομματικές εξελίξεις στον κάθε πολιτικό χώρο ξεχωριστά (αν και σε διαφορετικό βαθμό) πως συναρτούν την τακτική και ίσως τις πολιτικές αποφάσεις τους από το τι πρόκειται να κάνει και πότε ο πρώην πρωθυπουργός.

Η αναμονή των κομμάτων
Ανομολόγητη δημόσια, αλλά κοινή είναι η εκτίμηση σε Χαριλάου Τρικούπη, Κουμουνδούρου και Πατησίων πως οι εξελίξεις είναι θέμα μηνών. Τις προσδιορίζουν μάλιστα χρονικά κάπου στην Άνοιξη του 2026. Αξιοποιώντας την επαγωγική σκέψη πώς σε εκείνο χρονικό σημείο θα ξεκινήσει σταδιακά η «αντίστροφη μέτρηση» για την τελική ευθεία του προεκλογικού σχεδιασμού για τις κάλπες του 2027. Έτσι καθόλου τυχαίο δεν μπορεί να θεωρείται πως αντίστοιχα έχουν «προγραμματιστεί» και οι εσωτερικές διαδικασίες των κομμάτων, μια και είναι φανερό πως από τις κινήσεις Τσίπρα θα εξαρτηθούν εσωκομματικές ισορροπίες.

Έτσι λοιπόν το ΠΑΣΟΚ, ενώ ο πληροφορίες ήθελαν τον αρχικό σχεδιασμό να προβλέπει την πραγματοποίηση του συνεδρίου του τον Δεκέμβριο, όπως όλα δείχνουν θα το κάνει τον ερχόμενο Μάρτιο. Αυτό τουλάχιστον αποφασίστηκε στην Πολιτική Γραμματεία της Κεντρικής Οργανωτικής Επιτροπής Συνεδρίου που συνεδρίασε πριν από 9 ημέρες. Είναι γνωστό άλλωστε πως το ζήτημα των πολιτικών συμμαχιών θα είναι ένα από αυτά που θα απασχολήσουν την συνεδριακή διαδικασία. Με στελέχη όπως ο Δήμαρχος Αθήνας Χάρης Δούκας και σε έναν βαθμό ο Μιχάλης Κατρίνης θα δίνουν την δική τους ερμηνεία του όρου «αυτόνομη πορεία» επισημαίνοντας ότι δεν συνιστά αποκλεισμό του διαλόγου με όμορες πολιτικές δυνάμεις.

Στον ΣΥΡΙΖΑ η αναμονή των κινήσεων του Αλέξη Τσίπρα, δεν συνιστά έμμεση τακτική αλλά ξεκάθαρη πολιτική απόφαση. Αυτήν έλαβε η Πολιτική Γραμματεία του κόμματος που συνεδρίασε στις 24 Νοεμβρίου. Είναι χαρακτηριστική η απόφαση του οργάνου σύμφωνα με την οποία λήφθηκε μετά την παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την βουλευτική έδρα: «Η παραίτηση του πρώην Πρωθυπουργού και Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, Αλέξη Τσίπρα, από τη θέση του βουλευτή αποτελεί ένα σημαντικό και κρίσιμο γεγονός που αντικειμενικά παράγει ισχυρά πολιτικά αποτελέσματα και δημιουργεί νέα δεδομένα και ερωτήματα που κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει». Η απόφαση – αξίζει να θυμίσουμε – είχε μόλις 3 αρνητικές ψήφους στα 41 μέλη του οργάνου.

Τα θέματα των πολιτικών συμμαχιών διχοτομούν ή ακόμη και τριχοτομούν τον χώρο της Νέας Αριστεράς. Αντίστοιχα το κόμμα που προεδρεύει ο Αλέξης Χαρίτσης (αν και η πρότασή του για 2η φορά δεν εγκρίθηκε στην συνεδρίαση της Κ.Ε το προηγούμενο Σαββατοκύριακο) πρόκειται να πραγματοποιήσει τις συνεδριακές του διαδικασίες στα τέλη του Ιανουαρίου του 2026. Συγκεκριμένα από τις 22 έως και τις 25 του μήνα. Αν και είναι αμφίβολο ότι την περίοδο εκείνη θα μπορεί να σταθμίσει όλα τα πολιτικά δεδομένα. Η βούληση του Αλέξη Χαρίτση πάντως, όπως εκφράστηκε στην Κ.Ε, είναι για τα θέματα αυτά να αποφασίσει εσωκομματικό δημοψήφισμα από τα μέλη. Μια διαδικασία που κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι θα μπορούσε να γίνει εντός του 2026. Αν φυσικά έως τότε η Νέα Αριστερά μπορέσει να διατηρήσει την συνοχή της.

Οι κινήσεις Τσίπρα
Ενώ η κεντροαριστερά μοιάζει να αναμένει ο Αλέξης Τσίπρας όπως προαναφέραμε φαίνεται να κινείται με γνώμονα την 3η Δεκεμβρίου. Την ημέρα δηλαδή παρουσίασης του βιβλίου του στο Θέατρο Παλλάς, που εκτός από εκδοτικό γεγονός θα είναι και πολιτικό. Η «Ιθάκη» θυμίζουμε θα έχει κυκλοφορήσει μερικές ημέρες νωρίτερα και συγκεκριμένα στις 24 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Gutenberg.

Σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας θα μιλήσει για τους όλους που τον οδήγησαν στην συγγραφή του βιβλίου. Σε podcast μαζί με τον ηθοποιό Αιμίλιο Χειλάκη ο οποίος έχει αναλάβει την εκφώνηση του βιβλίου σε μορφή audiobook. Τις επόμενες ημέρες μάλιστα δεν αποκλείεται να υπάρξει και άλλη μία ακόμη προδημοσίευση από το μεγάλου μεγέθους υλικό των 700 σελίδων του βιβλίου.

Αυτή τη στιγμή «παίζει» στη δημόσια συζήτηση το ενδεχόμενο ίδρυσης τριών κομμάτων. Δύο από τους πρώην πρωθυπουργούς Αντώνη Σαμαρά και Αλέξη Τσίπρα κι ένα από τη Μαρία Καρυστιανού.

Αν τα κόμματα αυτά τελικώς ιδρυθούν, από τους τρεις, αυτός που ξεκινάει από πλεονεκτικότερη θέση είναι ο Αντώνης Σαμαράς. Και εξηγούμαι.

Ο κ. Σαμαράς ως κορυφαίο στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας και «δελφίνος» της ηγεσίας της από πολύ νέος και στη συνέχεια ως Πρόεδρος της Πολιτικής Άνοιξης και αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας και πρωθυπουργός, έχει χτίσει ένα πανελλαδικό δίκτυο πυρήνων φίλων και πιστών οπαδών. Ποιοι νομίζετε ότι έστειλαν την Αφροδίτη Λατινοπούλου στο Ευρωκοινοβούλιο;

Έπειτα, επειδή είναι πιο πολύ παραδοσιακός Πελοποννήσιος πολιτικός παρά μεγαλοαστός απόφοιτος του Χάρβαρντ, αληθεύει ότι εδώ και δεκαετίες έχει τον ίδιο αριθμό κινητού τηλεφώνου και καθημερινά απαντά ο ίδιος στα δεκάδες μηνύματα που λαμβάνει από το δίκτυό του σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Κι όταν η συζήτηση φτάνει στις εκλογές δεν χρειάζεται να επισημάνουμε τη σημασία των δικτύων επιρροής στις τοπικές κοινωνίες.

Αν και κανείς δεν μπορεί να υποτιμά εκτός από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τον πανίσχυρο εκλογικό μηχανισμό της Νέας Δημοκρατίας που επί των ημερών του νυν προέδρου πραγματικά απογειώθηκε με την υιοθέτηση της τεχνολογίας και της επιστημονικής εκλογικής ανάλυσης, ο Αντώνης Σαμαράς, εφόσον ιδρύσει κόμμα, θα ξεκινήσει με ένα κόμμα πραγματικό, με δικούς του ανθρώπους παντού.

Όμως το ισχυρότερο πλεονέκτημα του Αντώνη Σαμαρά έναντι των όποιων άλλων κομμάτων ιδρυθούν είναι ότι έχει κυβερνήσει και η διακυβέρνησή του με τον Βαγγέλη Βενιζέλο αξιολογείται πολύ θετικά από όλους όσους τη δεκαετία της κρίσης ψήφισαν έστω και μια φορά τη Νέα Δημοκρατία.

Για τον ίδιο τον Σαμαρά, η συγκυβέρνηση αυτή λειτούργησε ως «συγχωροχάρτι» για τα βαριά πολιτικά αδικήματα που είχε διαπράξει στο παρελθόν και δεν αναφερόμαστε μόνο «στα παλιά», την υπονόμευση του αληθινού μεταρρυθμιστή Κωνσταντίνου Μητσοτάκη αλλά κυρίως στο ότι εκείνος ήταν ο πραγματικός αρχιτέκτονας του καταστροφικού Αντιμνημονίου.

Όμως ως Πρωθυπουργός και σε μια από τις κρισιμότερες στιγμές της χώρας, αποδείχτηκε παράγοντας σταθερότητας. Μαζί με τον Βαγγέλη Βενιζέλο απέτρεψαν το χάος και έστησαν ξανά τη χώρα στα πόδια της.

Επίσης λειτούργησε ο ίδιος επιτελικά. Κυκλοφορούν πολλές ιστορίες για τον τρόπο που συντόνιζε τις διάφορες υπηρεσίες του Δημοσίου ώστε να ολοκληρώνονται γρήγορα τα προαπαιτούμενα του μνημονίου και να εκταμιεύονται, εγκαίρως, οι δόσεις του δανείου και η χώρα να μπορεί να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Και το πιο σημαντικό: η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου έγινε «το αμόνι» πάνω στο οποίο σφυρηλατήθηκε το Αντισύριζα Μέτωπο και το Μένουμε Ευρώπη, αυτό που έφερε στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Τι μπορεί να σημαίνουν όλα τα παραπάνω;

Για κάποιους ψηφοφόρους του Κέντρου και της Κεντροδεξιάς που αυτή την περίοδο είναι τακτοποιημένοι και προκρίνουν «την ησυχία» τους που την περιγράφουν ως αίτημα για πολιτική σταθερότητα αλλά έχουν ενοχληθεί σφόδρα τόσο από τα σκάνδαλα όπως αυτό του ΟΠΕΚΕΠΕ όσο κι από την πάγια τακτική της κυβέρνησης να συγκαλύπτει, μαζί κι αυτοί που κρίνουν τις επιδόσεις της κυβέρνησης μέτριες ή τέλος πάντων πολύ κατώτερες των προσδοκιών τους, δεν είναι καθόλου απίθανο να σκεφτούν μήπως ψηφίσουν τον Αντώνη Σαμαρά, αν υποσχεθεί ότι θα λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας συμμετέχοντας σε κυβέρνηση συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία. Πολλώ μάλλον δε όταν το ΠΑΣΟΚ δεν έχει καταφέρει να πείσει ως εναλλακτική αυτή ακριβώς την κατηγορία του εκλογικού σώματος.

Φυσικά, ο Αντώνης Σαμαράς δείχνει απίθανη επιλογή για τους αληθινούς Κεντρώους. Η εμμονή του «με τα κρεβάτια των άλλων» και δη των ΛΟΑΤΚΙ ή με τους Μετανάστες που ως Οικονομολόγος όπως μας θύμισε προχθές ότι είναι, ξέρει ότι τους χρειαζόμαστε για να διατηρήσουμε ρυθμούς ανάπτυξης καθώς και το κόμπλεξ του απέναντι στον Κώστα Σημίτη που δεν λέει να ξεπεράσει, τον κάνουν απωθητικό ακόμα κι αν του αναγνωρίζουν ότι ήταν αποτελεσματικός πρωθυπουργός. Άλλωστε δήλωσε ότι συμφωνεί σε πολλά με τον Τραμπ.

Από την άλλη, επί πρωθυπουργίας του η ένταση της ακροδεξιάς ρητορικής ήταν χαμηλή, ειδικά αν τη συγκρίνουμε με όσες ακροδεξιές παλαβομάρες ακούμε σήμερα από υπουργούς του φιλελεύθερου Κυριάκου Μητσοτάκη. Σίγουρα όμως άλλο «τραμπική τάση» εντός του συντηρητικού κόμματος και άλλο «κόμμα α λα Τραμπ».

Είναι ακόμα να νωρίς να κάνουμε εκτιμήσεις και προβλέψεις για το κλίμα που θα επικρατεί στις επόμενες εκλογές. Διακινδυνεύουμε όμως μια πρόβλεψη που την καταγράφουμε εδώ, ως βεβαιότητα: η ψήφος τακτικής θα είναι η κυρίαρχη εκλογική συμπεριφορά και όταν η τακτική επικρατεί της ιδεολογίας και της αισθητικής, όλα είναι πιθανά.

Ίσως γνωρίζετε κάποιον που πάντα ρίχνει το φταίξιμο σε εσάς. Κάποιον που χαμογελά ειρωνικά όταν τον πιάνετε να λέει ψέματα, που διαστρεβλώνει τα λόγια σας μέχρι να καταλήξετε να ζητάτε συγγνώμη για τα δικά του λάθη.

Και με τον καιρό, μπορεί να αρχίσετε να αναρωτιέστε, «μπορεί ένα τέτοιο άτομο, ένας ναρκισσιστής, να αλλάξει πραγματικά»;

Όταν άτομα με υψηλό ναρκισσισμό νιώθουν ότι τα υποτιμούν ή τα επικρίνουν, αυτό απειλεί την εύθραυστη ή υπερδιογκωμένη αυτοεκτίμησή τους, προκαλώντας επιθετική αντίδραση για να προστατέψουν την αυτοεικόνα τους.

Φυσικά, όταν οι άλλοι αντιμετωπίζουν τέτοια συμπεριφορά, συχνά απαιτούν αλλαγή από τον ναρκισσιστή.

Όμως μερικές φορές, ο αντίκτυπος δεν αφορά μόνο τους άλλους, αλλά και τον ίδιο τον ναρκισσιστή.

Οι ναρκισσιστές μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στο αίσθημα της απόρριψης, συχνά εξαιτίας της ίδιας τους της συμπεριφοράς που απομακρύνει τους ανθρώπους. Μπορούν όμως να αλλάξουν με ψυχολογική παρέμβαση;

Τι είναι ο ναρκισσισμός
Στην ψυχολογία υπάρχουν δύο βασικοί τύποι: ο μεγαλομανής και ο ευάλωτος ναρκισσισμός.

Οι μεγαλομανείς ναρκισσιστές θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο από τους άλλους, ενώ οι ευάλωτοι είναι υπερευαίσθητοι στην κριτική.

Και στις δύο περιπτώσεις, εμφανίζουν αλαζονεία και εγωκεντρισμό. Όταν αυτά τα χαρακτηριστικά φτάνουν σε ακραίο βαθμό, μπορεί να διαγνωστούν με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας (NPD) ή να θεωρηθούν ότι πάσχουν από παθολογικό ναρκισσισμό.

Οι ναρκισσιστές μπορεί να ενεργούν παθητικά επιθετικά για να υπονομεύσουν άλλους, π.χ. να αποκλείουν κοινωνικά ή να στερούν αγάπη και στοργή ως μορφή τιμωρίας.

Άλλες φορές, η επιθετικότητα είναι εμφανής. ‘Ερευνες δείχνουν ότι οι ναρκισσιστές μπορεί να επιδεικνύουν βία ακόμη και χωρίς πρόκληση.

Παθολογικός ναρκισσισμός
Η NPD είναι διαταραχή δια βίου, χωρίς «θεραπεία» με την έννοια της ίασης, όμως η έρευνα δείχνει ότι η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Συνήθως ξεκινά με ψυχοθεραπεία.

Η πιο συχνή προσέγγιση είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, που βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει και να αμφισβητήσει λανθασμένες σκέψεις και να αλλάξει τη συμπεριφορά του.

Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη του 2015, οι θεραπευτές θεωρούν πιο αποτελεσματικές τις ενδοσκοπικές τεχνικές στις σχέσεις.

Σε αυτές, ο θεραπευόμενος εξερευνά τα συναισθήματα και τα κίνητρά του, ενώ ο θεραπευτής παραμένει μη επικριτικός και κατανοητικός, κρίσιμο για τη συνεργασία με ναρκισσιστές, οι οποίοι συχνά αποφεύγουν να δείξουν ευαλωτότητα.

Ο φόβος της ευαλωτότητας συνδέεται με δυσκολία εμπιστοσύνης και δημιουργίας σχέσης με τον θεραπευτή. Ο ασθενής μπορεί να προσπαθεί να εντυπωσιάσει τον θεραπευτή ή να διατηρεί μια εικόνα αυτοπεποίθησης, αποφεύγοντας να παραδεχτεί αδυναμίες.

Συναισθήματα ανεπάρκειας, ντροπής, ενοχής, επιθετικότητας και θυματοποίησης εντείνουν αυτή την αμυντικότητα. Ο θεραπευτής πρέπει να τα αναγνωρίσει και να τα διαχειριστεί, κάτι που απαιτεί δεξιοτεχνία.

Συνήθως οι ναρκισσιστές ζητούν βοήθεια όταν βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση και όχι σε μεγαλομανή φάση, όμως οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν. Αν τα εμπόδια αυτά δεν ξεπεραστούν, ο ασθενής συχνά διακόπτει τη θεραπεία — τα ποσοστά διακοπής φτάνουν το 63–64%, έναντι 10–50% στον γενικό πληθυσμό.

Επιπλέον, είναι σπάνιο ένα άτομο με NPD να ζητήσει θεραπεία από μόνο του, καθώς συνήθως δεν θεωρεί ότι έχει πρόβλημα. Πιο συχνά ζητά βοήθεια λόγω εξωτερικών προβλημάτων (όπως διαζύγιο ή απώλεια εργασίας) ή συναισθηματικών θεμάτων (όπως κατάθλιψη λόγω απόρριψης).

Εναλλακτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του ναρκισισμού
Οι περισσότερες καινοτομίες στις θεραπείες διαταραχών προσωπικότητας προέρχονται από τη μελέτη της οριακής διαταραχής προσωπικότητας, και κάποιες από αυτές προσαρμόστηκαν για ναρκισσιστές. Περιλαμβάνουν:

Διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία (DBT): Αντιμετωπίζει αρνητικές σκέψεις και έντονα συναισθήματα, προάγοντας την αποδοχή του εαυτού.
Θεραπεία βασισμένη στη νοητικοποίηση (MBT): Βοηθά το άτομο να κατανοήσει τις σκέψεις του και πώς αυτές επηρεάζουν τη συμπεριφορά.
Θεραπεία σχημάτων (Schema therapy): Στοχεύει σε βαθύτερα «νοητικά σχέδια» του κόσμου. Για παράδειγμα, ένα παιδί που έχει βιώσει παραμέληση μπορεί να πιστεύει ότι οι ανάγκες του δεν θα ικανοποιηθούν ποτέ.
Ωστόσο, τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών στη NPD είναι περιορισμένα και αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες, όπως μακροχρόνια διάρκεια και δυσκολία δημιουργίας εμπιστοσύνης.

Νέες ιδέες για τον ναρκισσισμό
Τον Απρίλιο του 2025, οι ψυχίατροι Alexa Albert και Anthony Back πρότειναν ότι τα ψυχεδελικά, όπως το MDMA (έκσταση), θα μπορούσαν να αυξήσουν τη συναισθηματική δεκτικότητα των ναρκισσιστών κατά τη θεραπεία. Η MDMA αυξάνει την ενσυναίσθηση και το αίσθημα εγγύτητας, αλλά μπορεί και να επιδεινώσει την ψυχική υγεία.

Η χρήση τέτοιων ουσιών απαιτεί ισχυρή σχέση εμπιστοσύνης και αντιμετωπίζει νομικά εμπόδια, καθώς η MDMA ανήκει στα ναρκωτικά.

Η πρόταση των Albert και Back παραμένει θεωρητική, καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί κλινικές μελέτες.

Οι ναρκισσιστές μπορούν να αλλάξουν, αλλά η διαδικασία είναι δύσκολη και απαιτεί υπομονή και από τον θεραπευτή και από τον ίδιο τον ασθενή.

Οι επαγγελματίες στηρίζονται κυρίως στις δεξιότητές τους για να χτίσουν εμπιστοσύνη και να ξεπεράσουν τα εμπόδια της θεραπείας, χωρίς φαρμακευτική βοήθεια.