«Πολύτιμος» για τα κρατικά έσοδα και ταυτόχρονα άδικος για τα ευάλωτα νοικοκυριά αποδεικνύεται ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ). Η μεγέθυνση της οικονομίας και η ακρίβεια που πιέζει τα νοικοκυριά έχουν ανοίξει τον δρόμο για επιπλέον φοροέσοδα, με το βλέμμα στην επίτευξη των στόχων του προϋπολογισμού. Όμως, την ίδια ώρα που οι αριθμοί ευημερούν, οι πολίτες μάχονται για να βγάλουν πέρα τις υποχρεώσεις του μήνα.

Γεμίζουν τα κρατικά ταμεία από τους φόρους με… οδηγό τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας

Εδώ και μια τετραετία (2021-2025) παρατηρούμε σταθερά αύξηση των έμμεσων φόρων, κυρίως του ΦΠΑ. Αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει ούτε τη νέα χρονιά. Για το 2026 προβλέπεται νέα αύξηση με την κυβέρνηση να «τρίβει τα χέρια», βλέποντας να γεμίζουν τα κρατικά ταμεία.

Η μεγέθυνση της οικονομίας και η ακρίβεια που πιέζει τα νοικοκυριά έχουν ανοίξει τον δρόμο για επιπλέον φοροέσοδα

Εκτέλεση προϋπολογισμού
Τα στοιχεία από την εκτέλεση του προϋπολογισμού για το δεκάμηνο Ιανουαρίου – Οκτωβρίου (2025) αποτυπώνουν με ακρίβεια αυτό που γνωρίζουμε καλά τα τελευταία χρόνια. Ο ΦΠΑ είναι η «ατμομηχανή» των εσόδων.

Σε τροποποιημένη ταμειακή βάση, το πρώτο δεκάμηνο του έτους, παρουσιάζεται πλεόνασμα στο ισοζύγιο του κρατικού προϋπολογισμού ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ έναντι του επικαιροποιημένου στόχου για πλεόνασμα 2.6 δισ. ευρώ. Το πρωτογενές αποτέλεσμα σε τροποποιημένη ταμειακή βάση διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα ύψους 10.2 δισ. ευρώ, έναντι στόχου για πρωτογενές πλεόνασμα 9.8 δισ. ευρώ και πρωτογενούς πλεονάσματος 13.5 δισ. ευρώ για την ίδια περίοδο το 2024.

Εξαιρουμένης της απόκλισης των δαπανών του τακτικού προϋπολογισμού ύψους 321 εκατ. ευρώ, που σχετίζεται κυρίως με ετεροχρονισμό πληρωμών, το πρωτογενές αποτέλεσμα εκτιμάται πλησίον των στόχων του προϋπολογισμού.

Επισημαίνεται ότι το πρωτογενές αποτέλεσμα σε δημοσιονομικούς όρους διαφέρει από το αποτέλεσμα σε ταμειακούς όρους. Επιπρόσθετα, τα ανωτέρω αφορούν στο πρωτογενές αποτέλεσμα της Κεντρικής Διοίκησης και όχι στο σύνολο της Γενικής Κυβέρνησης, που περιλαμβάνει και τα δημοσιονομικά αποτελέσματα των Νομικών Προσώπων και των υποτομέων των ΟΤΑ και ΟΚΑ.

Τα καθαρά έσοδα
Το ύψος των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού ανήλθε σε 60.9 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 67 εκατ. ευρώ ή 0,1% έναντι του στόχου που έχει περιληφθεί για το αντίστοιχο διάστημα στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού 2026.

Πιο συγκεκριμένα, στα έσοδα των μειζόνων κατηγοριών του κρατικού προϋπολογισμού, τα έσοδα της κατηγορίας «φόροι» ανήλθαν σε 59.2 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 63 εκατ. ευρώ.

Ειδικότερα για τους κυριότερους φόρους:

Μόνο τα έσοδα από ΦΠΑ άγγιξαν σχεδόν τα 23,3 δισ. ευρώ (αυξημένα έναντι του στόχου κατά 31 εκατ. ευρώ), ποσό που αντιστοιχεί στο 39,35% του συνόλου των φορολογικών εισπράξεων.

Τα έσοδα των ΕΦΚ ανήλθαν σε 6.181 εκατ. ευρώ και είναι μειωμένα έναντι του στόχου κατά 9 εκατ. ευρώ.
Τα έσοδα των φόρων ακίνητης περιουσίας ανήλθαν σε 2.227 εκατ. ευρώ και είναι αυξημένα έναντι του στόχου κατά 10 εκατ. ευρώ.
Τα έσοδα των φόρων εισοδήματος ανήλθαν σε 21.994 εκατ. ευρώ, χωρίς ιδιαίτερη απόκλιση από τον στόχο, εκ των οποίων: ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων είναι αυξημένος κατά 13 εκατ. ευρώ, ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων αυξημένος κατά 3 εκατ. ευρώ και οι λοιποί φόροι εισοδήματος μειωμένοι κατά 16 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου.
Τα υπόλοιπα μεγέθη
Στα υπόλοιπα μεγέθη, οι κοινωνικές εισφορές διατηρήθηκαν στα επίπεδα του στόχου, στα 51 εκατ. ευρώ, ενώ οι μεταβιβάσεις υποχώρησαν σε 4,759 δισ. ευρώ, κατά 67 εκατ. ευρώ χαμηλότερα του στόχου. Αύξηση σημειώθηκε στις πωλήσεις αγαθών και υπηρεσιών, που ανήλθαν σε 1,950 δισ. ευρώ, καθώς και στα λοιπά τρέχοντα έσοδα, τα οποία έφθασαν τα 2,251 δισ. ευρώ.

Οι επιστροφές εσόδων έκλεισαν στα 7,318 δισ. ευρώ, όπως είχε προβλεφθεί, ενώ τα συνολικά έσοδα του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων διαμορφώθηκαν στα 2,930 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τους στόχους της εισηγητικής έκθεσης του προϋπολογισμού 2026.

Οι δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού για την περίοδο του Ιανουαρίου – Οκτωβρίου 2025 ανήλθαν στα 57.8 δισ. ευρώ και παρουσιάζονται μειωμένες κατά 321 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου (58.2 δισ. ευρώ), που έχει περιληφθεί στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού 2026.

Μόνο τα έσοδα από ΦΠΑ άγγιξαν σχεδόν τα 23,3 δισ. ευρώ

Η μεγάλη συζήτηση για τη μείωση του ΦΠΑ
Η μη μείωση των συντελεστών ΦΠΑ στην Ελλάδα, παρά τις κατά καιρούς συζητήσεις και πιέσεις προς την κυβέρνηση, αποδίδεται σε ένα σύνολο παραγόντων, με κυριότερο τη «δημοσιονομική αναγκαιότητα» αλλά και τις «αμφίβολες επιπτώσεις στην αγορά».

Όμως, ενώ το κράτος αντιμετωπίζει τον ΦΠΑ ως αναγκαίο έσοδο, υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της μείωσής του, ειδικά σε συγκεκριμένους τομείς, ως εργαλείο οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

Η αναγκαιότητα μείωσης εστιάζεται κυρίως σε τρεις άξονες: Την κοινωνική δικαιοσύνη, την ανάπτυξη της αγοράς και τη φορολογική συμμόρφωση.

Επειδή ο ΦΠΑ επιβάλλεται στην κατανάλωση, επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους, πληρώνοντας ΦΠΑ για βασικά αγαθά.

Η μείωση του ΦΠΑ στα βασικά είδη διατροφής θα είχε άμεσο κοινωνικό αποτύπωμα και θα λειτουργούσε ως ελάφρυνση σε περιόδους ακρίβειας.

Οι χαμηλότερες τιμές, λόγω μείωσης του ΦΠΑ, μπορούν να τονώσουν τη συνολική ζήτηση στην αγορά (αύξηση όγκου πωλήσεων), αντισταθμίζοντας εν μέρει την απώλεια εσόδων λόγω του χαμηλότερου συντελεστή.

Στο «PARADISE ή μια ιστοριούλα χωρίς καμία τραγικότητα» η παράδοση δεν παρουσιάζεται ως ρομαντικό φόντο, αλλά ως πεδίο μάχης. Η θεατρική ομάδα Deluders (Δήμητρα Ταρούση, Χαρίλαος Φραγκούλης, Μαίρη Χρυσανθακοπούλου) παίρνει αφορμή από τα βιβλία του Παντελή Μπουκάλα «Το αίμα της Αγάπης» και «Μηλιά μου αμίλητη» και στήνει μια παράσταση για όλα εκείνα τα γυναικεία σώματα που πλήρωσαν την «αγάπη» με αίμα. Δημοτικά τραγούδια, μύθοι, παιδικά rimes, οικογενειακές αφηγήσεις και το εμβληματικό έργο «Flag» της Γεωργίας Λαλέ μπλέκονται σε μια σκηνική διαδρομή που ρωτά ευθέως: πόσο παρελθόν κουβαλάει το παρόν μας;

Η ιστορία των γυναικών, οι γυναικοκτονίες, η πατριαρχία και το συλλογικό τραύμα γίνονται θέατρο, μνήμη και αίτημα ελευθερίας.

Η παράσταση «PARADISE ή μια ιστοριούλα χωρίς καμία τραγικότητα» παρουσιάζεται στο θέατρο Ρεκτιφιέ – Κέντρο Έρευνας Μεικτών Παραστατικών Τεχνών (Λεωφ. Κωνσταντινουπόλεως 119, Αθήνα 104 47) μέχρι τις 16 Δεκεμβρίου, για έναν νέο κύκλο οκτώ παραστάσεων κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.15, πριν συνεχίσει το ταξίδι της σε ακόμα περισσότερες πόλεις της Ελλάδας (η παράσταση έχει ήδη ταξιδέψει εκτός Αθηνών και σε κάθε σταθμό- Πάτρα, Αγρίνιο, Χαλκίδα, Κυπαρισσία, Καλαμάτα- συναντήθηκε με θεατές που την αγκάλιασαν).

Η Δήμητρα Ταρούση αναφέρει τι ήταν αυτό που τη γοήτευσε στα βιβλία του Παντελή Μπουκάλα για το Paradise: “Γνώρισα τον Παντελή Μπουκάλα μέσα από το ποίημα «Πτόρθος» από τη συλλογή ποιημάτων «Ρήματα» που έχει βραβευτεί και με το κρατικό βραβείο ποίησης και είναι πραγματικά ένα μικρό βιβλίο που χωράει μέσα του έναν κόσμο – καταφύγιο, για να κουρνιάσεις, να ξαποστάσεις και να ονειρευτείς έναν τόπο μόνο με τις λέξεις του Παντελή.

Εκείνες τις λέξεις που πλάθει και είναι εκείνες που χωρούν ένα σύμπαν που σε χτυπά κατευθείαν στην καρδιά. Έπειτα πήρα στα χέρια μου το βιβλίο του το «Αίμα της Αγάπης, ο πόθος και ο φόνος στην δημοτική ποίηση» που είναι ένα κομμάτι από τη συλλογή «Πιάνω γραφή να γράψω..», αυτό είναι ένα δοκίμιο κεντημένο από τον ίδιο με τόση λεπτομέρεια και ακρίβεια στον λόγο και τις πηγές τις οποίες χρησιμοποίησε που χρειάζεται σίγουρα χρόνια για να το μελετήσεις γιατί εμπεριέχει όλο τον πλούτο της δημοτικής ποίησης δοσμένο με έναν τέτοιο τρόπο που μας αφορά στο σήμερα αν και οι ιστορίες έρχονται από έναν κόσμο άγνωστο σε εμάς.

Με αυτό το βιβλίο στα χέρια ξεκίνησε το ταξίδι του «Paradise ή μια ιστοριούλα χωρίς καμία τραγικότητα» και η έρευνά μας πάνω στην ερώτηση, πόσο παρελθόν κουβαλάει τελικά το παρόν που ζούμε; Πόσο αίμα έχει χυθεί ανά τους αιώνες και συνεχίζει να χύνεται στο όνομα της αγάπης; Και ίσως τελικά ο κόσμος που κουβαλούν τα δημοτικά τραγούδια δεν είναι και τόσο άγνωστος σε εμάς όσο νομίζουμε. Στην πορεία δημιουργίας του κειμένου πήραμε στα χέρια μας και το βιβλίο «Μηλιά μου, αμίλητη», ένας λόγος σε έξι φωνές, ένας σπαραγμός που χώρεσε μέσα σε λίγες σελίδες.

Σε αυτό το βιβλίο, ο Παντελής γράφει την ίδια ιστορία όπως την αφηγούνται 6 διαφορετικά πρόσωπα, που κάθε ένα από αυτά τα «τσακίζει» με διαφορετικό τρόπο το βάρος της αγίας ελληνικής οικογένειας. Και μέσα εκεί, μέσα στις λέξεις που τόσο αριστοτεχνικά βάζει σε σειρά, εκεί συμπυκνώνεται ένα συλλογικό τραύμα που σέρνεται από γενιά σε γενιά. Όπως γράφει ο Παντελής στην εισαγωγή του βιβλίου αυτού για το πώς ξεκίνησε να γράφει το έργο, έπειτα από πρόσκληση της μουσικού Δήμητρας Τρυπάνη, «Πολιορκήσαμε από κοινού τον σκληρό τραγικό πυρήνα, όχι για να τον σπάσουμε αλλά για να μην μας σπάσει ο ίδιος με το βάρος του, μη μας τσακίσει».

Κάπως έτσι ξεκινήσαμε να χτίζουμε και την παράσταση, για να μη μας τσακίσει το βάρος, για να βρούμε τη δύναμη να μιλήσουμε για πληγές με βαθιές ρίζες, για να αγκαλιάσουμε τα τραύματά μας και να αγκαλιαστούμε με όσες κι όσους μοιραζόμαστε τις ιστορίες μας, τις ιστορίες τους”.

Πώς δουλέψατε δραματουργικά το υλικό από «Το αίμα της Αγάπης» και τη «Μηλιά μου αμίλητη»;

Η Δήμητρα Ταρούση αναφέρει πως «Το αίμα της Αγάπης» ήταν η βάση πάνω στην οποία ξεκινήσαμε να γράφουμε και να ερευνούμε. Το αίμα που ρέει άφθονο και ακατάσχετο ήταν το βασικό στοιχείο πάνω στο οποίο χτίστηκαν όλες οι ιστορίες στην παράσταση, η οποία είναι μια συνειρμική καταγραφή του αίματος που έχει χυθεί και χύνεται ανά τους αιώνες μέσα από λαϊκά τραγούδια, μύθους και μνήμες των παιδικών μας χρόνων, ιστορίες που «περπατούν ανάποδα στον χρόνο» από το παρόν προς το παρελθόν.

Έχοντας αυτό το βιβλίο σαν οδηγό, γράψαμε κι εμείς δικές μας ιστορίες ή ζητήσαμε από έναν στενό κύκλο φίλων να μας γράψουν την πρώτη φορά που θυμούνται να είδαν πολύ αίμα στη ζωή τους, καθώς και μια ιστορία ενηλικίωσης, καθώς στην παράσταση υπάρχει έντονα και το παιδικό στοιχείο, το πώς μάθαμε τα πράγματα «λάθος» από την αλφαβήτα, γιατί ταυτίσαμε την αγάπη με τον πόνο και τον θάνατο και τη θυσιάσαμε στο όνομα της τιμής. Χτίζοντας λοιπόν τις ιστορίες, πάντα ανατρέχαμε στο βιβλίο «Το αίμα της Αγάπης» και βρίσκαμε κομμάτια που ένωναν το παζλ μας.

Φτάνοντας στο κομμάτι της οικογένειας που υπάρχει στις ιστορίες μας, εκεί που στενεύει ο κλοιός, πριν φτάσουμε στην αρχή του κόσμου, εκεί ήρθε η «Μηλιά μου αμίλητη» ένα βιβλίο που έχοντας ως βάση ένα ροδίτικο παραδοσιακό τραγούδι για μια νέα που αγάπησε άλλον από εκείνον που της όρισαν, μιλά για την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας από τότε μέχρι τώρα, μια οικογένεια έτοιμη να σε φάει εάν παρεκκλίνεις από τους κανόνες. Όταν τραύματα μιας γενιάς έρχονται ορμητικά και στην επόμενη και το αίμα που χύνεται δίνει τη σκυτάλη του στο επόμενο αίμα…αυτό το «από πάππου προς πάππου» που μας στοιχειώνει ακόμα και σήμερα”.

Γυναίκες «που πόθησαν την ελευθερία και δεν πρόλαβαν»

Ποιο είναι για εσάς το πιο σκληρό κομμάτι αυτής της φράσης;

Η Μαίρη Χρυσανθακοπούλου, έτερο μέλος των Deluders αναφέρει: “Girls just wanna have fun λέει το τραγούδι που έχει τόσο εμπνεύσει την παράστασή μας. Πράγματι, αν σκεφτούμε όλες τις ιστορίες που τη συνθέτουν, αφορούν γυναίκες που έγιναν θύματα όταν πόθησαν τη χαρά και την ελευθερία τους. Όταν τόλμησαν να χορέψουν ελεύθερα, να βγουν σε κλαμπ ντυμένες όπως τους αρέσει, να βάλουν παντελόνια και να παίξουν χαρτιά, να αντιμιλήσουν μπροστά στην αντρική εξουσία, να είναι αυτές «οι ομορφότερες» στο πανηγύρι, να διεκδικήσουν την ισότητα στο σεξ, ακόμα και να αυτοκτονήσουν επειδή δεν άντεχαν άλλο ρε αδερφέ, τότε διέπραξαν ύβρι και τιμωρήθηκαν. Για να μην προλάβουν. Νιώθω λοιπόν πως η φράση της ερώτησης πρέπει να παραμείνει ενιαία και αδιάσπαστη ως προς τη σκληρότητα και τη σημασία, γιατί οι γυναίκες στις οποίες αναφέρεται, «δεν πρόλαβαν» ακριβώς επειδή πόθησαν την ελευθερία.

Κατά τα άλλα, είναι πολύ σκληρό το να ποθείς κάτι και να μην προλάβεις να το ζήσεις, όπως και το να μην προλάβεις καν να το ποθήσεις. Κατά την έρευνα για την παράσταση, διαβάσαμε ιστορίες γυναικών στην ηλικία των μαμάδων και των γιαγιάδων μας. Ιδιαίτερα στις μαρτυρίες γυναικών που έζησαν σε χωριά, η φυλακή τους χτιζόταν πριν καν γίνουν γυναίκες.

Ο γάμος αποφασιζόταν συνήθως από τους πατριάρχες των δυο οικογενειών, χωρίς να ερωτηθεί το κορίτσι, καμιά φορά ούτε και το αγόρι. Το μέλλον της γυναίκας ήταν προδιαγεγραμμένο: ζωή χωρίς σεβασμό, χωρίς χάδι, πολλές φορές με ξύλο και βία, σκληρή δουλειά για το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών, σκληρή δουλειά και έξω από το σπίτι, δεν τολμούσες όχι απλά να αντιμιλήσεις στον σύζυγο αλλά ούτε να κοιτάξεις στα μάτια τα πεθερικά. Υπήρχε μόνο η ζωή που είχες. Η ζωή που θα ήθελες να έχεις δεν υπήρχε καν σαν έννοια. Οι γυναίκες αυτές έζησαν σε μια εποχή που δεν πρόλαβαν καν να τολμήσουν να ονειρευτούν τη ζωή τους αλλιώς.

Κι αν σήμερα τα πράγματα έχουν αρχίζει να αλλάζουν, κι αν λέξεις όπως πατριαρχία και γυναικοκτονίες υπάρχουν πια στο δημόσιο λεξιλόγιο, έχουμε ακόμα πολύ δρόμο. Η πατριαρχία δε σκοτώνει μόνο κυριολεκτικά, με πάταγο και αιματηρά. Πολλές φορές σκοτώνει υπόκωφα, κάθε μέρα κι από λίγο. Κάθε φορά που μια εργαζόμενη δεν προσλαμβάνεται σε μια δουλειά επειδή μπορεί να μείνει έγκυος ή κάθε φορά που μαθαίνει ότι οι άντρες συνάδελφοί της αμείβονται περισσότερο.

Κάθε βράδυ που μια μητέρα πέφτει εξαντλημένη στο κρεβάτι, νιώθωντας ανεπαρκής που πάλι δεν τα πρόλαβε όλα. Κάθε μέρα που μια γυναίκα παραμένει σε έναν δυστυχισμένο ή και βίαιο γάμο επειδή έχει παιδιά και τι θα πει ο κόσμος ή επειδή δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητη. Είναι δύσκολο ακόμα και σήμερα το να αναγνωρίσει μια γυναίκα τα σημάδια, να παραδεχτεί ότι η ζωή της δεν είναι όπως τη θέλει και να ονειρευτεί την ελευθερία της. Αυτό κουβαλά έναν μεγάλο πόνο, αλλά και μια τεράστια χαρά. Και τότε, όταν πλησιάζει στην πηγή αλλά δεν προλαβαίνει να πιει νερό γιατί τη σκοτώνουν, αυτό δε μπορεί παρά να είναι διπλά οδυνηρό”.

Η συμβολή της Γεωργίας Λαλέ

Πότε ήρθε στη διαδικασία το έργο «Flag» της Γεωργίας Λαλέ που παραπέμπει και σε γυναικοκτονίες, σε συλλογικό τραύμα;

Η Δήμητρα Ταρούση απαντά: “Στην παράσταση πηγαίνοντας προς τα πίσω στον χρόνο πέφτουμε πάνω στο αλφαβητάριο, το «να Λόλα, ένα μήλο», που ξαναδιαβάζοντάς το τώρα, αναγνωρίζουμε πως η πατριαρχία τελικά ξεκινά από την αλφαβήτα. Το αγόρι θα είναι πάντα ο λύκος στο παιχνίδι, τα κορίτσια τα προβατάκια, το κορίτσι θα βοηθάει τη μαμά και τη γιαγιά στις δουλειές, όλα τα παιδιά μαζί θα δοξάζουν την πατρίδα και τη σημαία και θα πηγαίνουν στην εκκλησία.

Οι τρεις πρώτες σελίδες του αναγνωστικού είναι Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια, ένα τρίπτυχο ανίκητο στον χρόνο. Στο κομμάτι της πατρίδας και της σχολικής εορτής, θυμηθήκαμε τον Μενούση, ένα τραγούδι που χορεύαμε και τραγουδάγαμε στις σχολικές εορτές, χωρίς να συνειδητοποιούμε την τραγική ιστορία για την οποία μιλάει και χωρίς να μας εξηγήσει και κανείς.

Σε αυτή λοιπόν τη σχολική εορτή, προβάλλεται το έργο της Γεωργίας Λαλέ, ένα σύμβολο για τις γυναικοκτονίες, η δική μας σημαία για όλες εκείνες που λείπουν, σε ένα έθνος το οποίο επιμένει να μην αναγνωρίζει τον όρο «γυναικοκτονία» και οπλίζει τα χέρια των θυτών καθημερινά και μας κάνει να ζούμε συνεχώς με τον φόβο ότι μπορεί να είμαστε εμείς οι επόμενες.

Αυτό το έργο της Γεωργίας είναι φτιαγμένο από σεντόνια γυναικών, σεντόνια στα οποία έχουν ξαπλώσει αυτές οι γυναίκες απελπισμένες και φοβισμένες, όπως αναφέρει και η ίδια η δημιουργός. Στα ίδια σεντόνια που ονειρεύτηκαν, που πόθησαν, που έκαναν έρωτα, σε αυτά τα ίδια σεντόνια κακοποιήθηκαν και δολοφονήθηκαν, αρνούμενες να ζήσουν τη ζωή που τους επιβλήθηκε, από ένα ολόκληρο σύστημα.

Είναι συγκλονιστικό αυτό το έργο γιατί δηλώνει πως για τις γυναίκες σε αυτή τη χώρα, δεν υπάρχει καταφύγιο ούτε στο ίδιο τους το σπίτι, ούτε στο ίδιο τους το κρεβάτι. Θα έλεγα πως αυτό το έργο μετατρέπεται σε «σύμβολο μνήμης», ώστε να μην ξεχάσουμε ποτέ αυτές τις γυναίκες, τα πρόσωπά τους, τις ιστορίες τους, τους λόγους για τους οποίους δολοφονήθηκαν, να μιλάμε για αυτές μέχρι να σταματήσουμε να μετράμε αυτές που χάνονται. Μέχρι να μπορεί η κάθε μια από εμάς να ζει τη ζωή που ονειρεύτηκε, απαλλαγμένη από τα βάρη της κοινωνίας και τα δαγκωμένα μήλα.

Το «Ένα-δύο-τρία, πήγα στην κυρία…» είναι μια παιδική ρίμα που εδώ αποκτά άλλη βαρύτητα. Πότε καταλάβατε ότι αυτό το παιδικό τραγούδι «σηκώνει» τόση βία και ειρωνεία;

Ο Χαρίλαος Φραγκούλης της ομάδας Deluders αναφέρει: “Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο σε αυτή τη μετατόπιση που αναφέρεις, είναι η ένταση που δημιουργείται ανάμεσα στην αθωότητα και τη σκληρότητα. Πώς δηλαδή μέσα σε ένα παραστατικό δευτερόλεπτο προσπαθείς να πεις «παιδιά, αυτό συμβαίνει». Η αντίθεση λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός. Δείχνει πόσο γρήγορα μπορούμε να χάσουμε την αθωότητα, αν δε μιλήσουμε στα παιδιά για τα πλαίσια. Μετατοπίζοντας κι εγώ ελαφρώς την απάντηση, να σου πω ότι στα σχολεία υπάρχει τεράστια βία.

Τα παιδιά έχουν τόση βία φορτωμένη επάνω τους που αναρωτιέμαι πολλές φορές, με ποιόν τρόπο αυτό διορθώνεται πλέον. Μα είναι πολύ λογικό να συμβαίνει. Δε φταίνε τα παιδιά. Εμείς τα ταΐζουμε βία, με δηλώσεις μας, με τις πράξεις μας. Είναι όντως μια ρίμα σε ένα παιδικό τραγουδάκι, που ούτε εμείς φανταζόμασταν τι μπορεί να κουβαλάει”.

Ως ομάδα Deluders συνυπογράφετε σύλληψη, σκηνοθεσία, δραματουργία. Πώς μοιράζεται στην πράξη αυτή η «συλλογική» δημιουργία;

Ο Χαρίλαος Φραγκούλης απαντά: “Με πολύ κόπο. Εμείς είμαστε οι τρεις που φαίνονται, αλλά πίσω μας υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν βοηθήσει ουσιαστικά. Κι αυτό είναι το παράδοξο. Ξοδεύεις όλα σου τα Σαββατοκύριακα ή μετά από μια δύσκολη εργάσιμη μέρα τρέχεις, τηλεφωνείς, γράφεις email, μετά σβήνεις – ξαναγράφεις άλλα. Υπάρχει μια ιδιαίτερη τριβή μεταξύ μας· είμαστε σε επικοινωνία κάθε μέρα, σχεδόν κάθε ώρα. Αλλά δε γίνεται διαφορετικά.

Ο όγκος της δουλειάς– και της δημιουργίας– δε μπορεί να σηκωθεί από έναν άνθρωπο. Κάπως έτσι, από τις μικρές μας αντοχές και τις μεγάλες μας συγκρούσεις, φτιάχνουμε έναν παλμό που μόνο επί ίσοις όροις μπορεί να είναι βιώσιμος”.

Πώς «κουμπώνει» στη δραματουργία σας το υλικό από το βιβλίο «Άγρυπνη να Επιθυμώ» με κείμενα των Pat Parker, Audre Lorde, Cheryl Clarke;

Η Δήμητρα Ταρούση σημειώνει: “Το υλικό από αυτό το τρομερό βιβλίο έρχεται να κουμπώσει στο σημείο εκείνο της παράστασης που γεννιέται η ανάγκη να ξαναγραφτεί σωστά η ιστορία, οι ιστορίες εκείνες των γυναικών που δε μάθαμε ποτέ ή έμειναν στην ιστορία σαν τις μάγισσες που κάηκαν. Που τόλμησαν να μιλήσουν για ελευθερία, να διεκδικήσουν τη ζωή που ήθελαν να ζήσουν, να απαρνηθούν τον «παράδεισο» που τους επέβαλαν και πολεμήθηκαν μέχρι τέλους γι’ αυτό.

Στην παράσταση χρησιμοποιούμε ένα ποίημα της Audre Lorde με τίτλο «Γέννημα, δικό μου» που μιλά για αυτή τη γυναίκα που προϋπήρχε του προπατορικού, που αρνείται τη ρίζα που της δόθηκε και τσακίζει τα «κούφια οστά που την έγνεσαν». Με αφορμή αυτό το ποίημα, εντάσσεται στην παράσταση και η ιστορία της Λίλιθ, της πρώτης γυναίκας που το έσκασε από τον «παράδεισο» που της προσφέρθηκε και για την οποία δε μάθαμε ποτέ σε κανένα βιβλίο.

Το βιβλίο «Άγρυπνη να Επιθυμώ» είναι μια συλλογή κειμένων και ποιημάτων από τρεις μαύρες φεμινίστριες και ακτιβίστριες ποιήτριες που τόλμησαν να μιλήσουν για όσα δε λέγονταν σε μια Αμερική της δεκαετίας του 60 -70 και να υπερασπιστούν σθεναρά με ορμή και γενναιότητα το φύλο και τη φυλή τους και να μιλήσουν για ένα θέμα ταμπού μέχρι και σήμερα, κι αυτό είναι η σεξουαλική απελευθέρωση των γυναικών. Μίλησαν για τη σεξουαλική επιθυμία, την αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος, κι έκαναν ορατή τη λεσβιακή σεξουαλικότητα. Με τα κείμενα και τη δράση τους νίκησαν στην πράξη τον φόβο και χάραξαν τον δρόμο της ελευθερίας, κόντρα στα σκοτάδια της καταπίεσης”.

Πώς έχει αλλάξει η παράσταση από την πρώτη της χρονιά μέχρι τώρα που επιστρέφει για τρίτο χρόνο;

Ο Χαρίλαος Φραγκούλης σημειώνει πως: “Δεν είναι τόσο «αθώα» πλέον. Όταν φτιάχνεται ένα υλικό παράστασης, συνήθως λόγω χρόνου αυτό ωριμάζει πάνω στη σκηνή. Ωραίες όλες οι ιδέες, παλιές και νέες, αλλά σε πραγματικό χρόνο καταλαβαίνεις τι λειτουργεί και τι όχι. Είναι, ακριβώς, σαν τη ζωή.

Όταν έχεις πολυσυζητήσει ένα θέμα, την επόμενη φορά είσαι λίγο πιο έτοιμος. Αυτό σου δίνει μια μεγαλύτερη αιχμηρότητα και σιγουριά αλλά έτσι κινδυνεύεις πάνω στη σκηνή να παίζεις ένα αποτέλεσμα. «Να το ‘χεις έτοιμο» δηλαδή. Το θέμα της παράστασης ωστόσο, είναι τέτοιο που παραμένει ανοιχτό και επίκαιρο και, το σημαντικότερο, εμπνευσμένο από ιστορίες που ειπώθηκαν και συνέβησαν. Αυτό βοηθάει, γιατί πιάνεις τα βιώματά σου, τις αναφορές σου και λες μια ιστορία που όλοι την ξέρουμε, γιατί όλοι έχουμε τραυματιστεί. Ο καθένας στον βαθμό του. Κι έτσι ξαφνικά μπορεί να καταλάβει κανείς και το δεύτερο σκέλος του τίτλου της παράστασης.

Πιστεύετε ότι το θέατρο μπορεί να επηρεάσει τον δημόσιο λόγο γύρω από τη βία κατά των γυναικών ή λειτουργεί κυρίως ως χώρος πένθους και συνεύρεσης;

Η Μαίρη Χρυσανθακοπούλου απαντά: “Πιστεύω πως το θέατρο έχει και τις δυο λειτουργίες. Από τη μία, φυσικά καταλαβαίνω πως μια παράσταση για τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία στο πλαίσιο της παράδοσης, πιθανότατα θα την επιλέξουν άτομα που καταρχάς αναγνωρίζουν και αποδέχονται το έμφυλο ζήτημα και την ύπαρξη της πατριαρχίας.

Στην περίπτωση αυτή, ο χώρος πένθους και συνεύρεσης που ελπίζουμε πως θα δημιουργηθεί, μπορεί έμμεσα να λειτουργήσει πολύ ενδυναμωτικά για τους ανθρώπους που είχαν αυτή την εμπειρία και να επηρεάσει και τη δημόσια παρουσία τους. Είναι σημαντικό να νιώθουμε ότι δεν είμαστε μόνες και μόνοι, ότι αυτά που μας απασχολούν είναι κοινά.

Είναι ακόμα σημαντικό να αναγνωρίζουμε το διαγενεακό τραύμα και να το πενθούμε, για να μπορέσουμε μετά να σταθούμε λυτρωμένοι απέναντί του ως κοινωνικά όντα. Κατά τα άλλα, θεωρώ ότι όσο υπάρχουν ακόμα δημόσιες ρητορικές και συμπεριφορές που οδηγούν σε ξέπλυμα του θύτη, ενοχοποίηση του θύματος και δευτερογενή θυματοποίηση, τόσο το θέατρο, όπως και κάθε μορφή τέχνης, μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή αντίστασης, ενοχλώντας τους «νοικοκυραίους», υπέρμαχους του τρίπτυχου «Πατρίς- Θρησκεία- Οικογένεια», όπως συνέβη και με το έργο Flag της Γεωργίας Λαλέ που λογοκρίθηκε από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών”.

Συντελεστές

Θεατρική ομάδα: Deluders (Δήμητρα Ταρούση, Χαρίλαος Φραγκούλης, Μαίρη Χρυσανθακοπούλου)
Σύλληψη – σκηνοθεσία – δραματουργία: Deluders
Σκηνογραφία – ενδυματολογία: Ανδρέας Κάτσενος
Κίνηση: Μάρω Πέτλη
Σχεδιασμός αφίσας: Άννα Στριμενοπούλου
Φωτογραφίες – Video: Έλλη Ιατρού
Επεξεργασία βίντεο: Νικόλας Ρουμελώτης
Ερμηνεύουν: Δήμητρα Ταρούση, Χαρίλαος Φραγκούλης, Μαίρη
Χρυσανθακοπούλου
Καλλιτεχνική Συνεργάτης: Μαριμίλλη Ασημακοπούλου
Οργάνωση Παραγωγής: Deluders

Μία σοκαριστική καταγγελία έρχεται στο φως, καθώς 20χρονος κατηγορείται ότι ασελγούσε σε βάρος των ανήλικων ανιψιών του στην Αθήνα.

Συγκεκριμένα, ο 20χρονος ρουμανικής υπηκοότητας κατηγορείται πως ασελγούσε σε βάρος των δύο ανιψιών του, ηλικίας τεσσάρων και δύο ετών, μαζί με τον 41χρονο σύντροφό του, αλβανικής υπηκοότητας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η μητέρα των παιδιών κατήγγειλε τον αδερφό της όταν, όπως είπε η ίδια, αντιλήφθηκε τον 4χρονο γιο της να κάνει κάποιες χειρονομίες και, όταν τον ρώτησε σχετικά, της είπε ότι «έτσι κάναμε με τον θείο». Η ίδια σημείωσε πως άφηνε τα παιδιά στον αδελφό της να τα φυλάει.

Ο 20χρονος έχει ήδη προφυλακιστεί, ενώ ο 41χρονος απολογείται σήμερα.

Νέα ηχηρά καμπανάκια για της επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας μας. Κι ενώ όλοι διαβλέπουν δημογραφικούς κινδύνους για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και το μέλλον των συντάξεων, η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι δεν θα προχωρήσει στην αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, λόγω δημογραφικού, από το 2027.

Η υφυπουργός Εργασίας Αννα Ευθυμίου διέψευσε κατηγορηματικά τα σενάρια περί αύξησης των ορίων ηλικίας, σημειώνοντας: «Δεν προκύπτει θέμα αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Κατά την περίοδο του πρώτου μνημονίου, τα ηλικιακά όρια συνδέθηκαν με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Ωστόσο, η αυξητική μεταβολή στα όρια ηλικίας που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2015 μάς δίνει ένα περιθώριο ασφαλείας». «Πρόκειται για ένα ζήτημα που σαφώς παρακολουθούμε, χωρίς όμως να διαφαίνεται καμία προοπτική αλλαγής υπό τις παρούσες συνθήκες. Είναι σημαντικό να καθησυχάσουμε τους ασφαλισμένους που σπεύδουν να κάνουν αιτήσεις συνταξιοδότησης λόγω φημών. Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας» πρόσθεσε η Αννα Ευθυμίου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (ΕΙΟΡΑ) προβλέπει ότι μελλοντικά τα δημόσια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης δεν θα μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις συντάξεις γιατί θα έχει επιβαρυνθεί σημαντικά ο λόγος των εργαζομένων προς τους συνταξιούχους λόγω της δημογραφικής γήρανσης στην Ευρώπη. Μάλιστα οι επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι ακόμα χειρότερες επειδή το φαινόμενο της δημογραφικής γήρανσης είναι πιο έντονο στη χώρα μας.

Πράγματι τα στοιχεία δείχνουν ότι σήμερα η αναλογία εργαζομένων – συνταξιούχων στην Ελλάδα είναι περίπου 1,65 προς 1. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε συνταξιούχο αντιστοιχούν περίπου 1,65 ενεργοί εργαζόμενοι. Η αναλογία αυτή μειώνεται διαρκώς, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για μελλοντική αύξηση των συνταξιούχων. Μελέτες δείχνουν ότι η αναλογία ασφαλισμένων – συνταξιούχων από 1,65 προς 1 σήμερα, θα υποχωρήσει έως το 2030 στο 1,46 προς 1 και στο 1,23 προς 1 έως το 2050.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο
Τονίζεται ότι δημογραφικούς κινδύνους για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και το μέλλον των συντάξεων διαβλέπει και το

Ελεγκτικό Συνέδριο, στην πρόσφατη έκθεσή του, λόγω της υπερβολικής εξάρτησης του συστήματος (πάνω από 95%) από τον πρώτο πυλώνα (δημόσιο αναδιανεμητικό σύστημα). Παράλληλα σχολιάζει αρνητικά την έλλειψη συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης που θα μπορούσαν να απορροφήσουν τους μελλοντικούς κραδασμούς του δημόσιου συνταξιοδοτικού συστήματος.

Επίσης, σαφή προειδοποίηση ότι οι φορολογικές παρεμβάσεις που θα ισχύσουν από το 2026 δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστεί το δημογραφικό πρόβλημα απευθύνει στην κυβέρνηση η Τράπεζα της Ελλάδος, προτείνοντας πρόσθετες παρεμβάσεις για τη στήριξη των οικογενειών και ειδικές ενισχύσεις σε νέα ζευγάρια. Στην τελευταία της έκθεση για τη νομισματική πολιτική, η ΤτΕ αναφέρει ότι οι φορολογικές παρεμβάσεις από μόνες τους δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων στο δημογραφικό και προτείνει πρόσθετα μέτρα ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα των φορολογικών παρεμβάσεων που ψήφισε η κυβέρνηση για να στηρίξει τους γονείς με παιδιά.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής οδηγείται στο συμπέρασμα ότι από 2,5 εκατ. που είναι σήμερα οι συνταξιούχοι στην Ελλάδα, θα αυξηθούν στα 2,8 εκατ. ως το 2040 και θα αγγίξουν τα 3 εκατ. ως το 2050. Στην ίδια περίοδο και καθώς ο αριθμός των συνταξιούχων θα αυξάνεται, ο αριθμός των απασχολουμένων θα βαίνει μειούμενος λόγω της δημογραφικής κρίσης, που επίσης οξύνεται κάθε χρόνο, όπως δείχνουν τα στοιχεία για τις ολοένα και λιγότερες γεννήσεις που υποχώρησαν για πρώτη φορά κάτω από τις 70.000 το 2024 και συγκεκριμένα στις 68.467, από 71.465 που ήταν το 2023.

Premium έκδοση ΤΑ ΝΕΑ

«Ιδιαιτέρως ανησυχητικούς» χαρακτηρίζει τους αριθμούς μιλώντας στα «ΝΕΑ» η Αννα Βουγιούκα, κοινωνική επιστήμων – ερευνήτρια στο Κέντρο Διοτίμα, τονίζοντας ότι «ο αριθμός των γυναικοκτονιών συνεχίζει να είναι τόσο υψηλός» και πως αυτό δείχνει ότι «δεν είναι επαρκή τα μέτρα πρόληψης και προστασίας των γυναικών που κινδυνεύουν». Υπογραμμίζει ακόμη ότι «έχει ενταθεί σημαντικά η διαδικτυακή και τεχνολογικά υποβοηθούμενη έμφυλη βία», ενώ καταγράφονται και «νεοσυντηρητικές επιθέσεις κατά των κατακτήσεων του φεμινιστικού κινήματος και της αυτοδιάθεσης των γυναικών».

Σε αυτή τη ζοφερή εικόνα έρχεται να προστεθεί και ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: το πώς ονομάζουμε και κατανοούμε αυτές τις δολοφονίες. Γιατί, όπως σημειώνει η δικηγόρος Ιωάννα Στεντούμη, «η γυναικοκτονία συνιστά την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας, την κορύφωση ενός «συνεχούς» βίας που βιώνει το θύμα» και δεν είναι «»έγκλημα πάθους» ή «οικογενειακό δράμα»», αφού τέτοιες έννοιες «συγκαλύπτουν το έγκλημα και τις πραγματικές του αιτίες». Οπως εξηγεί, «το κίνητρο είναι αυτό που τη διαφοροποιεί», καθώς πρόκειται για ανθρωποκτονίες που τελούνται ως «τιμωρία του θύματος… επειδή τόλμησε να δείξει «ανυπακοή» στην ανδρική εξουσία».

Γι’ αυτό και υπογραμμίζει ότι «η σωστή εννοιολογική αποτύπωση του εγκλήματος βοηθάει να γίνει αυτό «ορατό»… και να καταγράφεται ξεχωριστά», επισημαίνοντας πως η «νομική και θεσμική αναγνώριση του όρου είναι επιτακτική». Παράλληλα, αναδεικνύει και ένα ακόμη πρόβλημα στην πράξη: «οι γυναίκες που καταγγέλλουν έμφυλη βία υφίστανται δευτερογενή θυματοποίηση», καθώς οι Αρχές συχνά στερούνται «εξειδίκευσης… και εργαλείων αξιολόγησης κινδύνου». Γι’ αυτό, καταλήγει, η πολιτεία οφείλει «να εντάξει άμεσα την έννοια της γυναικοκτονίας στον Ποινικό Κώδικα» και «να προχωρήσει σε συστηματική εκπαίδευση των Αρχών», ώστε η προστασία να μην είναι θεωρητική αλλά πραγματική.

Οι προκλήσεις
Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, μιλώντας στα «ΝΕΑ», υπογραμμίζει τη σοβαρότητα του φαινομένου και τη σημασία της κρατικής παρέμβασης, θέτοντας στο επίκεντρο τόσο τις ζωές των γυναικών που ζητούν βοήθεια όσο και τις προσπάθειες ενίσχυσης των μηχανισμών προστασίας.

«Η 25η Νοεμβρίου είναι μια μέρα που μας υπενθυμίζει ότι η έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία δεν είναι ιδιωτική υπόθεση, αλλά μία από τις πιο σκληρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η βία κατά των γυναικών εξακολουθεί να απειλεί ζωές, να συνθλίβει οικογένειες και να τραυματίζει την κοινωνική συνοχή. Στη χώρα μας κάθε χρόνο χιλιάδες γυναίκες ζητούν βοήθεια μέσα από τα Συμβουλευτικά Κέντρα, τους Ξενώνες Φιλοξενίας και τη Γραμμή SOS 15900. Καμία από αυτές δεν είναι αριθμός. Είναι άνθρωποι που βρήκαν ασφάλεια, συχνά μέσα από τις πιο σκοτεινές διαδρομές της ζωής τους. Η Ελλάδα ενισχύει σταθερά το πλαίσιο προστασίας: από τη διεύρυνση των υπηρεσιών, όπως το Panic Button, μέχρι τη συστηματική καταγραφή της έμφυλης βίας μέσα από την Ετήσια Εκθεση της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η ευθυγράμμιση με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και οι πρόσφατες θεσμικές αλλαγές αποδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση της βίας αποτελεί κεντρική πολιτική προτεραιότητα. Στη Ρώμη, όπου εκπροσώπησα την Ελλάδα σε διεθνή διάσκεψη για τις γυναικοκτονίες, φάνηκε καθαρά ότι οι προκλήσεις είναι κοινές σε όλη την Ευρώπη. Η χώρα μας έχει να επιδείξει σημαντική πρόοδο, αλλά έχει και την αποφασιστικότητα να συνεχίσει. Καμία γυναίκα δεν πρέπει να σιωπά. Και καμία δεν θα μείνει αβοήθητη».

Η πραγματικότητα
Την πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς περιγράφουν στα «ΝΕΑ» δύο γυναίκες που βρίσκονται καθημερινά δίπλα σε επιζώσες. Η Νατάσα Κεφαλληνού, υπεύθυνη επικοινωνίας του Κέντρου Διοτίμα, σημειώνει ότι «το Κέντρο Διοτίμα υποστήριξε, κατά τα έτη 2024-25 (μέχρι Οκτώβριο), 1.256 γυναίκες με περιορισμένους οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους», οι περισσότερες από τις οποίες αντιμετώπισαν «ενδοοικογενειακή βία από συζύγους ή συντρόφους».

Οπως εξηγεί, οι γυναίκες βίωναν «ψυχολογική και λεκτική βία, η οποία συχνά κλιμακωνόταν σε σωματική», ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες η οικονομική βία ήταν «πολύ συχνή» και για τις πρόσφυγες κυριαρχούσαν «η σωματική βία, η ψυχολογική κακοποίηση και η σεξουαλική βία (βιασμός)». Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η φυγή είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς τα θύματα αντιμετωπίζουν φόβο, οικονομική εξάρτηση, κοινωνική πίεση, ακόμα και «αποθάρρυνση από τις αστυνομικές Αρχές», γι’ αυτό και «η φυγή σε καμία περίπτωση δεν είναι μια απλή προσωπική επιλογή».

Από την πλευρά της, η Αννα Βουγιούκα, κοινωνική επιστήμων – ερευνήτρια στο Κέντρο Διοτίμα, τονίζει ότι «η πολιτεία υστερεί σε σχέση με την πρωτογενή πρόληψη της βίας» και δεν υλοποιεί «προγράμματα μακράς πνοής» ή «εκστρατείες ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης», ενώ αρνείται να εντάξει τη «Συμπεριληπτική Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση» στο σχολείο, παρά την «αδιαμφισβήτητη» θετική επίδρασή της. Επιπλέον, επισημαίνει ότι η πολιτεία «δεν υποστηρίζει με κανέναν τρόπο τις γυναικείες και φεμινιστικές μη κυβερνητικές οργανώσεις» που καλύπτουν κρίσιμα κενά. Και προσθέτει ότι «μας ανησυχούν η αντίσταση στις πολιτικές για την έμφυλη ισότητα… και οι ομο/τρανσφοβικές επιθέσεις», ενώ καταγράφεται και «σημαντική ένταση της διαδικτυακής και τεχνολογικά υποβοηθούμενης έμφυλης βίας», μια «σκοτεινή προέκταση της έμφυλης βίας στον φυσικό κόσμο».

Τη φετινή 25η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Εμφυλης Βίας, το Κέντρο Διοτίμα την αφιερώνει στις ηλικιωμένες επιζώσες έμφυλης βίας. Οπως τονίζει η Ν. Κεφαλληνού, «η ενδοοικογενειακή βία είναι μια σκληρή πραγματικότητα για μεγάλο ποσοστό μεγαλύτερων γυναικών στην Ελλάδα: σχεδόν 1 στις 3 γυναίκες άνω των 65 ετών έχει υποστεί κάποια μορφή έμφυλης βίας και 1 στις 3 έχει βιώσει ψυχολογική βία, με δράστη τον σύζυγο/σύντροφο. Συχνά η βία είναι χρόνια, ενίοτε και ανθρωποκτόνα. Το 38% των γυναικοκτονιών που συντελέστηκαν μεταξύ 2021-2023 στη χώρα μας είχε θύματα γυναίκες 65 ετών και άνω, σύμφωνα με επεξεργασία στοιχείων από τις ετήσιες εκθέσεις της ΕΛ.ΑΣ. Παρ’ όλα αυτά, μόλις 1 στις 10 γυναίκες από όσες απευθύνθηκαν στα Συμβουλευτικά Κέντρα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το 2024 ήταν άνω των 60 ετών».

Premium έκδοση ΤΑ ΝΕΑ