Σύντομα βίντεο κλιπ που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δείχνουν ιρανές γυναίκες να καίνε φωτογραφίες του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και να χρησιμοποιούν τις φλόγες για να ανάψουν τα τσιγάρα τους.
Η τάση αυτή εμφανίστηκε σε μια περίοδο που το Ιράν αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και αυξανόμενη δυσαρέσκεια του κοινού, η οποία οδήγησε σε νέες διαμαρτυρίες και σε μια ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης στην ηγεσία του.
Γιατί αυτή η μορφή διαμαρτυρίας είναι ιδιαίτερη
Στο Ιράν, το κάψιμο μιας εικόνας του Ανώτατου Ηγέτη θεωρείται σοβαρό αδίκημα σύμφωνα με το νόμο.
Η θέση του Ανώτατου Ηγέτη έχει τόσο πολιτική όσο και θρησκευτική εξουσία, και οι δημόσιες πράξεις ασέβειας προς το αξίωμα αυτό θεωρούνται άμεση πρόκληση προς το κράτος.
Ταυτόχρονα, το κάπνισμα των γυναικών σε δημόσιους χώρους αποθαρρύνεται ή περιορίζεται εδώ και καιρό από τις αυστηρές κοινωνικές και θρησκευτικές νόρμες του Ιράν.
Με το να κάνουν δυο απαγορευμένες πράξεις με μία κίνηση, οι Ιρανές γυναίκες στέλνουν ένα μήνυμα που υπερβαίνει τα λόγια.
Η πράξη αυτή απορρίπτει ανοιχτά την εξουσία του κράτους, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητεί τις απαιτήσεις που έχουν για τη συμπεριφορά των γυναικών.
Οι παρατηρητές λένε ότι αυτού του είδους οι διαμαρτυρίες είναι πιο δύσκολο να περιοριστούν από τις αρχές, επειδή δεν βασίζονται σε μαζικές συγκεντρώσεις που μπορούν να διαλυθούν.
Ο συμβολισμός είναι άμεσος και το περιεχόμενο διαδίδεται πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν, κρατώντας την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στραμμένη στις εσωτερικές διαμάχες της χώρας.
Δεν φοβάμαι…
Ένα άλλο βίντεο από τις διαμαρτυρίες του Ιράν που έγινε viral δείχνει μια γυναίκα να φωνάζει αντικυβερνητικά συνθήματα στους δρόμους της Τεχεράνης.
Η γυναίκα με τα γκρίζα μαλλιά και το ματωμένο στόμα, ακούγεται να φωνάζει:
«Δεν φοβάμαι. Είμαι νεκρή εδώ και 47 χρόνια».
Δημοσιεύοντας το βίντεο στην πλατφόρμα κοινωνικών μέσων X, η ιρανοαμερικανίδα δημοσιογράφος Μασίχ Αλινεζάντ έγραψε:
«Αυτή είναι η φωνή μιας γυναίκας στο Ιράν που έχει βαρεθεί την Ισλαμική Δημοκρατία». Πρόσθεσε:
«Πριν από 47 χρόνια, η Ισλαμική Δημοκρατία μας αφαίρεσε τα δικαιώματά μας και μετέτρεψε ένα έθνος σε όμηρους. Σήμερα, οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα να χάσουν, ξεσηκώνονται. Το Ιράν ξεσηκώνεται».
Μαχσά Αμίνι: Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2022, η 22χρονη Κουρδο-ιρανή γυναίκα Μάχσα Αμίνι πέθανε σε νοσοκομείο της Τεχεράνης, στο Ιράν, υπό ύποπτες συνθήκες.
Η Guidance Patrol, η θρησκευτική αστυνομία ηθών της ιρανικής κυβέρνησης, είχε συλλάβει την Αμίνι με την κατηγορία ότι δεν φορούσε το χιτζάμπ σύμφωνα με τα πρότυπα της κυβέρνησης.
Η Διοίκηση Επιβολής του Νόμου της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν δήλωσε ότι υπέστη καρδιακή προσβολή σε αστυνομικό τμήμα, κατέρρευσε και έπεσε σε κώμα πριν μεταφερθεί σε νοσοκομείο.
Ωστόσο, αυτόπτες μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένων γυναικών που κρατούνταν μαζί με την Amini, δήλωσαν ότι δέχτηκε άγριο ξυλοδαρμό και ότι πέθανε ως αποτέλεσμα της αστυνομικής βίας.
Ο θάνατος της Αμίνι οδήγησε σε μια σειρά διαδηλώσεων που περιγράφονται από το CNN ως πιο εκτεταμένες από τις διαδηλώσεις του 2009, 2017 και 2019, και από την εφημερίδα The New York Times ως οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις στο Ιράν τουλάχιστον από το 2009.
Η οργάνωση Iran Human Rights ανέφερε ότι μέχρι τον Δεκέμβριο του 2022 τουλάχιστον 476 άτομα είχαν σκοτωθεί από τις δυνάμεις ασφαλείας που επιτέθηκαν σε διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα.
Η Διεθνής Αμνηστία ανέφερε ότι οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας πυροβόλησαν ομάδες διαδηλωτών με πραγματικά πυρομαχικά και σκότωσαν διαδηλωτές χτυπώντας τους με γκλομπς.
Ο θάνατος της Αμίνι πυροδότησε το παγκόσμιο κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», που έχει τις ρίζες του στην κουρδική καταγωγή της και απαιτεί το τέλος των υποχρεωτικών νόμων για το χιτζάμπ και άλλων μορφών διακρίσεων και καταπίεσης των γυναικών στο Ιράν.
Εκείνη την περίοδο, πολλές διαδηλώτριες αφαίρεσαν το χιτζάμπ τους ή έκοψαν τα μαλλιά τους δημόσια ως πράξεις διαμαρτυρίας.
Αυτές οι πράξεις, όσο και η τωρινή τάση, δείχνουν τη δύναμη και το θάρρος που φέρουν οι επαναστατημένες Ιρανές μέσα από τις συμβολικές εικόνες.
Πώς εξελίσσονται οι τρέχουσες διαμαρτυρίες στο Ιράν
Το Ιράν αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, αύξηση των τιμών των τροφίμων και απότομη αποδυνάμωση του νομίσματος.
Η πτώση της αξίας του ριάλ (ιρανικό νόμισμα) έχει μειώσει την αγοραστική δύναμη και έχει προσθέσει πίεση στην καθημερινή ζωή των απλών πολιτών.
Η απογοήτευση για την οικονομία έχει τροφοδοτήσει νέες διαμαρτυρίες σε πόλεις σε όλη τη χώρα.
Οι τελευταίες αναταραχές ξεκίνησαν στην Τεχεράνη, ιδιαίτερα στο Μεγάλο Παζάρι, όπου οι καταστηματάρχες εξέφρασαν την οργή τους για την πτώση του νομίσματος.
Από εκεί, οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε άλλες περιοχές, φτάνοντας τελικά και στις 31 επαρχίες.
Το αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων Human Rights Activists News Agency (HRANA) ανέφερε ότι τουλάχιστον 34 διαδηλωτές και τέσσερα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των πρόσφατων ταραχών.
Το πρακτορείο ανέφερε επίσης ότι περίπου 2.200 άτομα συνελήφθησαν.
Οι αναλυτές περιγράφουν τις διαμαρτυρίες ως ένδειξη βαθύτερης απογοήτευσης από το πολιτικό και θρησκευτικό κατεστημένο του Ιράν.
Οι αρχές του Ιράν έχουν δηλώσει ότι τα οικονομικά παράπονα είναι νόμιμα και πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω διαλόγου.
Ταυτόχρονα, οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν χρησιμοποιήσει δακρυγόνα και βία σε συγκρούσεις με διαδηλωτές, ειδικά όταν οι διαμαρτυρίες έχουν μετατραπεί σε βίαιες.
Πώς οι τρέχουσες διαμαρτυρίες απειλούν την εξουσία του Χαμενεΐ
Η περιφερειακή θέση του Ιράν έχει αποδυναμωθεί τους τελευταίους μήνες.
Το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις εναντίον ομάδων που υποστηρίζονται από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς στη Γάζα, της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, των Χούθι στο Υεμένη και των πολιτοφυλακών στο Ιράκ.
Επιπλέον, η απομάκρυνση του Συριακού ηγέτη Μπασάρ αλ-Άσαντ, στενού συμμάχου της Τεχεράνης, έχει μειώσει την επιρροή του Ιράν στην περιοχή.
Ο Χαμενεΐ, που είναι σήμερα 86 ετών, κυβερνά το Ιράν εδώ και δεκαετίες και κατέχει την απόλυτη εξουσία στο πολιτικό σύστημα της χώρας.
Σε απάντηση στις αυξανόμενες διαμαρτυρίες και την ξένη πίεση, ο Χαμενεΐ δεσμεύτηκε ότι το Ιράν «δεν θα υποκύψει στον εχθρό».
Πρώην Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι δεν υπάρχει απλή λύση στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ηγεσία.
Υποστηρίζουν ότι οι μακροχρόνιες πολιτικές — συμπεριλαμβανομένης της εξάρτησης από περιφερειακούς αντιπροσώπους, των προσπαθειών παράκαμψης των κυρώσεων και της συνέχισης των πυρηνικών και πυραυλικών προγραμμάτων — γίνονται όλο και πιο δύσκολο να διατηρηθούν.
Οι εξόριστοι αντίπαλοι της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αν και διχασμένοι μεταξύ τους, πιστεύουν ότι οι τρέχουσες αναταραχές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ευκαιρία για την αποδυνάμωση του κατεστημένου.
Ωστόσο, το μέλλον της ηγεσίας παραμένει ασαφές.
