Στα 10 δις. ευρώ αναμένεται να φτάσει η φαρμακευτική δαπάνη ως το 2028 για την κάλυψη ενός πληθυσμού που μεγαλώνει ηλικιακά, ενόσω νέες θεραπείες ανακαλύπτονται για παθήσεις που δεν αντιμετωπίζονται μέχρι σήμερα ή βελτιώνουν την συνολική περίθαλψη των ασθενών. Στην αυξητική πορεία των δαπανών για φάρμακα θα πρέπει να συνυπολογιστούν και οι αλλαγές στην παγκόσμια αγορά φαρμάκου, αλλά και στη νέα πολιτική τιμών που ασκείται στις ΗΠΑ, που θα προκαλέσουν περαιτέρω αύξηση των τιμών των φαρμάκων στην Ευρώπη.
Με δεδομένα όμως τα υπέρογκα ποσά που καταβάλλονται ως επιστροφές από τη φαρμακοβιομηχανία ή ως συμμετοχή των ασθενών, αυτό που πρέπει να ενισχυθεί είναι η δημόσια χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών για φάρμακα, πολύ περισσότερο όταν η κατανάλωση φαρμάκων στη χώρα μας είναι από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη.
Το χρηματοδοτικό κενό που προβλέπεται να δημιουργηθεί και θα πρέπει να καλυφθεί, υπολογίζεται στα 5 δις. ευρώ σε σύγκριση με την υπάρχουσα χρηματοδότηση, ενώ αν συνυπολογιστεί η πρόθεση της κυβέρνησης για ενίσχυση ανάλογα με την αύξηση του ΑΕΠ – χωρίς τις πρόσφατες εξαγγελίες για το Ταμείο Καινοτομίας κλπ, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν τελικά περίπου 1,5 δις. ευρώ επιπλέον.
Από αυτό, μπορούν να εξοικονομηθούν περίπου τα 700 εκατ. ευρώ με μέτρα περιστολής της φαρμακευτικής δαπάνης, όπως έλεγχος στη συνταγογράφηση, θεραπευτικά πρωτόκολλα κλπ.
Το ΙΦΕΤ αποτελεί για τα καινοτόμα φάρμακα «παράθυρο» και όχι «πόρτα εισόδου» στην αγορά
Ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ Ολύμπιος Παπαδημητρίου
Τα στοιχεία αυτά προβλέπονται από πρόσφατη μελέτη της Deloitte, η οποία διενεργήθηκε για λογαριασμό του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), με αφορμή τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά υποχρεωτικών επιστροφών rebate και clawback, που υπερβαίνουν συνολικά την ετήσια κρατική χρηματοδότηση για φαρμακευτική δαπάνη.
Στις επιπτώσεις της ελλιπούς χρηματοδότησης της δαπάνης για φάρμακα αναφέρθηκε ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ Ολύμπιος Παπαδημητρίου σε συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση της σχετικής μελέτης, υπογραμμίζοντας την αρνητική στάση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Υγείας. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι κατά την ενημέρωση του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη για το αποτέλεσμα της σχετικής μελέτης, ο υπουργός αμφισβήτησε την μειωμένη χρηματοδότηση του συστήματος, καθώς και την καινοτομία των νέων θεραπειών, παρά τα δεδομένα που παρατίθενται.
Την ίδια στιγμή, δεν εμφανίστηκε διατεθειμένος να συμφωνήσει στην πρόταση του ΣΦΕΕ για συνυπευθυνότητα του κράτους στην αύξηση της φαρμακευτικής δαπάνης, όπως ισχύει σε άλλες χώρες, προκειμένου να τεθεί πλαφόν στο ύψος των υποχρεωτικών επιστροφών που χρεώνονται στις φαρμακευτικές.
Παράλληλα, ο κ. Παπαδημητρίου υπογράμμισε ότι τα όποια μέτρα έχουν εφαρμοστεί δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα στην περιστολή των δαπανών, ούτε έχει προχωρήσει η περαιτέρω εφαρμογή «φίλτρων» που θα μειώσουν τη φαρμακευτική δαπάνη, η οποία αυξάνεται εξαιτίας της υποκατάστασης παλαιών, φθηνών φαρμάκων με νεότερα και ακριβότερα, ενώ ακόμη και στα θεραπευτικά πρωτόκολλα που έχουν θεσμοθετηθεί η μετάβαση στις υψηλότερες κατηγορίες γίνεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα από την έναρξη της θεραπείας.
Η αλλαγή του μοντέλου όμως, δεν επιτρέπει καμία προβλεψιμότητα στις φαρμακευτικές οι οποίες καταρτίζουν σχέδια ανάπτυξης πενταετίας για να τα επικαιροποιήσουν στη συνέχεια, καθώς δεν υπάρχει καμία δυνατότητα προβλεψιμότητας.
Με δεδομένο το αρνητικό κλίμα, ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ τόνισε ότι μόλις ένα στα πέντε νέα φάρμακα που εγκρίνονται στην Ευρώπη φτάνουν τελικά στη χώρα μας και από αυτά, δεν είναι όλα στη διάθεση των ασθενών, αφού για τα φάρμακα που έρχονται μέσω ΙΦΕΤ η πρόσβαση των ασθενών είναι περιορισμένη, στη διακριτική ευχέρεια του γιατρού να ενεργοποιήσει το συγκεκριμένο κανάλι διανομής. Οι αυξανόμενες ανάγκες των ασθενών αναμένεται να ανεβάσουν φέτος τον κύκλο εργασιών του στα 400 εκατ. ευρώ περίπου, θέτοντάς το στη θέση της μεγαλύτερης φαρμακευτικής στη χώρα. Διευκρίνισε μάλιστα ότι το ΙΦΕΤ αποτελεί για τα καινοτόμα φάρμακα «παράθυρο» και όχι «πόρτα εισόδου» στην αγορά.
Η μελέτη
Η μελέτη της Deloitte με τίτλο «Κοιτώντας μπροστά: Ένας οδικός χάρτης για τη φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα» παρουσιάστηκε από τον διευθυντή της ομάδας στρατηγικής της εταιρείας Γιώργο Κουρέπη και αποτελεί τη συνέχεια αντίστοιχης μελέτης του 2020.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η χρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης στην Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί σε ένα φαύλο κύκλο που άρχισε από την είσοδό μας στα μνημόνια και που οδηγεί σε μία σειρά από παραδοξότητες. Ο περιορισμένος έλεγχος ζήτησης διαιωνίζει ένα μη-αποδοτικό, από πλευράς κόστους, μείγμα, αυξάνοντας τη συνολική δαπάνη. Παράλληλα, η δημόσια χρηματοδότηση δεν ακολουθεί τον ρυθμό αύξησης της συνολικής δαπάνης, οδηγώντας σε αυξημένες επιστροφές. Με δεδομένο το σταθερό δημοσιονομικό πλαίσιο που παρέχει ο μηχανισμός των επιστροφών, η Πολιτεία δεν έχει ισχυρό κίνητρο να προωθήσει μέτρα για τον έλεγχο της συνολικής δαπάνης.
Τα παράδοξα του συστήματος
Στα παράδοξα του συστήματος στη χώρα μας, παρατηρείται ότι η Ελλάδα παρουσιάζει τα υψηλότερα επίπεδα επιστροφών, ενώ έχει από τις χαμηλότερες τιμές πρωτοτύπων στην Ευρώπη. Παρά τις αυξήσεις στη δημόσια δαπάνη τα τελευταία χρόνια, τα επίπεδα επιστροφών εξακολουθούν να έχουν ανοδική τάση. Ενώ οι κανόνες τιμολόγησης μεταξύ καναλιών διανομής είναι κοινοί, υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις στα επίπεδα επιστροφών. Τα κόστη κοινωνικών και προνοιακών πολιτικών δημιουργούν αυξημένη δαπάνη που καλύπτεται από τη βιομηχανία. Η πολυπλοκότητα, τέλος, ενισχύεται με την προσθήκη καναλιών διανομής και εξαιρέσεων, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές τάσεις (2 κανάλια διανομής στα περισσότερα κράτη).
Οι διεθνείς τάσεις και προκλήσεις
Παράλληλα, η Ελλάδα καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει μια σειρά από διεθνείς προκλήσεις, τη στιγμή που η κατά κεφαλήν δημόσια χρηματοδότηση υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με την Ευρώπη. Από το 2020 έως το 2022, η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση κατά κεφαλήν συνολικής δαπάνης (22%) και τη μικρότερη αύξηση δημόσιας δαπάνης (5%), συγκρινόμενη με τις νότιες και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Οι παγκόσμιες πιέσεις στην καινοτομία και οι αλλαγές στις επενδυτικές προτεραιότητες, ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ευρώπης, οι πιέσεις τιμών από τις ΗΠΑ κλπ. θέτουν σημαντικές προκλήσεις στη βιωσιμότητα της φαρμακευτικής καινοτομίας που πρέπει να λάβουμε υπόψη.
Ισορροπία στο σύστημα
Για να ισορροπηθεί το σύστημα θα πρέπει να τεθεί τόσο να συγκρατηθεί η συνολική δαπάνη, όσο και να αυξηθεί η δημόσια χρηματοδότηση, με ταυτόχρονη εισαγωγή ενός μηχανισμού συνυπευθυνότητας για τη διαχείριση των αποκλίσεων.
Ταυτόχρονα θα πρέπει να μειωθούν οι υποχρεωτικές επιστροφές (clawback και rebates) περίπου στο 40% επιστροφές, δηλαδή στα επίπεδα του 2020, που αποτέλεσε τη βάση για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις διαρθρώνονται γύρω από τρεις στρατηγικούς άξονες, που προτείνουν:
Κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού
Έλεγχο της δαπάνης και εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων
Ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας και εστίαση στην πρόληψη.
