Ποια ήταν η αληθινή σχέση της Νταϊάνα με τον Τύπο; Ήταν απλώς το θύμα του; Ή μήπως υπήρξε και η ίδια μια χαρισματική, αμφίθυμη πρωταγωνίστρια ενός ασταμάτητου θεάματος;

28 χρόνια μετά τη μοιραία νύχτα που στοίχισε στην πριγκίπισσα Νταϊάνα τη ζωή της επιστρέφουμε εκεί που ξεκίνησαν όλα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν η Νταϊάνα Σπένσερ έκανε την εμφάνισή της ως νύφη του διαδόχου του βρετανικού θρόνου.

Η εικόνα της νεαρής, ντροπαλής δασκάλας που έμπαινε στον κόσμο των Ουίνδσορ ήταν το τέλειο υλικό για τον Τύπο: το πιο γοητευτικό παραμύθι του τέλους του 20ού αιώνα. Οι εφημερίδες, τα περιοδικά και αργότερα τα τηλεοπτικά δίκτυα βρήκαν στο πρόσωπό της την προσωποποίηση της «νέας εποχής» του ρομαντισμού. Σύντομα όμως, πίσω από το φωτογενές χαμόγελο, θα φανερωθεί η ανείπωτη πίεση, η μοναξιά και η σκοτεινή πλευρά του παραμυθιού.

Η Σάλι Μπεντέλ Σμιθ, στο κλασικό πλέον άρθρο της στο Vanity Fair του 1998, αποτυπώνει με ακρίβεια αυτή τη μεταβαλλόμενη σχέση.

Η Νταϊάνα δεν ήταν απλώς αντικείμενο παρακολούθησης –ήταν μέρος μιας συνεχούς διαπραγμάτευσης με τον Τύπο. Έδινε τροφή στα πρωτοσέλιδα, άλλοτε άθελά της, άλλοτε εσκεμμένα. Ο φωτογραφικός φακός έγινε καθρέφτης αλλά και μάσκα, εργαλείο εξομολόγησης αλλά και μηχανισμός εγκλωβισμού.

Η Νταϊάνα Φράνσις Σπένσερ ήταν μόλις δεκαεννιά ετών όταν η ζωή της άλλαξε για πάντα. Μέχρι τότε, ήταν μια νεαρή κοπέλα που εργαζόταν ως βοηθός νηπιαγωγείου και ζούσε σχετικά μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Με την ανακοίνωση, όμως, του αρραβώνα της με τον διάδοχο του βρετανικού θρόνου, τον πρίγκιπα Κάρολο, ολόκληρος ο πλανήτης στράφηκε επάνω της.

Ο γάμος τους, τον Ιούλιο του 1981, χαρακτηρίστηκε «ο γάμος του αιώνα». Οι εικόνες της Νταϊάνα με το μακρύ νυφικό και τη διάσημη ουρά των 7,5 μέτρων μεταδόθηκαν σε εκατοντάδες εκατομμύρια θεατές σε κάθε γωνιά του κόσμου. Το παραμύθι είχε ξεκινήσει, και ο Τύπος βρήκε το νέο του χρυσωρυχείο.

«Η Νταϊάνα δεν πέθανε μόνο από ένα τροχαίο. Πέθανε από την αγάπη και το μίσος των φακών»

Το νέο είδωλο

Από την πρώτη στιγμή, η νεαρή πριγκίπισσα μετατράπηκε σε δημόσιο πρόσωπο, ένα είδωλο που ανήκε στον φακό. Η παρουσία της γέμιζε τα πρωτοσέλιδα, η αύρα της μαγνήτιζε τις κάμερες, και το κοινό δεν μπορούσε να χορτάσει τη νέα του ηρωίδα. Όμως, κάθε παραμύθι έχει και τη σκοτεινή του πλευρά.

Από την αρχή αυτής της μοιραίας σχέσης, το κυνηγητό υπήρξε ανελέητο. Οι παπαράτσι την ακολουθούσαν παντού: στις διακοπές, στις βόλτες με τους γιους της, ακόμα και στις πιο ιδιωτικές στιγμές.

«Είναι σαν να ταξιδεύω με μια αγέλη λύκων στο κατόπι μου», φέρεται να είχε πει σε φίλους της. Κι όμως, η ίδια γυναίκα που κατήγγειλε την εισβολή στην προσωπική της ζωή, συχνά αξιοποιούσε αυτόν τον ίδιο μηχανισμό για να στείλει τα δικά της μηνύματα –είτε προς τον σύζυγο που την παραμελούσε, είτε προς το κοινό που τη λάτρευε.

Στα πρώτα χρόνια του γάμου της, η Νταϊάνα έμοιαζε να απολαμβάνει την προσοχή. Οι εικόνες της δίπλα στον Κάρολο και αργότερα με τους γιους τους, Γουίλιαμ και Χάρι, δημιούργησαν την εικόνα μιας οικογένειας-πρότυπο. Οι φωτογραφίες από τα ταξίδια τους, οι εμφανίσεις σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, οι κομψές της ενδυματολογικές επιλογές, τροφοδοτούσαν καθημερινά τις εφημερίδες και τα περιοδικά.

Σύντομα το όνειρο μετατράπηκε σε παγίδα. Οι παπαράτσι δεν σταματούσαν ποτέ. Η Νταϊάνα έγινε το πιο φωτογραφημένο πρόσωπο του κόσμου, και η προσωπική της ζωή σφαγιάστηκε σε καρέ.

«Δεν υπήρξε ποτέ στιγμή ησυχίας. Δεν μπορούσα να βγω για ένα απλό περίπατο με τους γιους μου χωρίς να μας ακολουθούν δεκάδες φακοί». Το τίμημα της δημοσιότητας ήταν βαρύ. Ένα βάρος που όσο περνούσαν τα χρόνια, γινόταν ολοένα και πιο δυσβάστακτο.

Εικόνες-γροθιές

Η Νταϊάνα, παρά την πίεση, αντιλήφθηκε πολύ νωρίς τη δύναμη της εικόνας. Ήξερε ότι μια φωτογραφία μπορούσε να καταστρέψει, αλλά μπορούσε και να σώσει. Χρησιμοποίησε τον Τύπο για να περάσει κοινωνικά μηνύματα, για να τραβήξει την προσοχή σε θέματα που οι άλλοι αγνοούσαν.

Οι εικόνες της να αγγίζει ανθρώπους που ζούσαν με AIDS στα τέλη της δεκαετίας του ’80 προκάλεσαν επανάσταση. Την εποχή εκείνη, ο φόβος γύρω από τον ιό ήταν τεράστιος, και οι προκαταλήψεις οδηγούσαν τους ασθενείς σε κοινωνικό αποκλεισμό. Η Νταϊάνα, με ένα απλό άγγιγμα, έδειξε ότι δεν υπάρχει τίποτα να φοβάται κανείς.

Η εμβληματική φωτογραφία της μπροστά στο Ταζ Μαχάλ το 1992 είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σιωπηλή, καθισμένη μόνη μπροστά στο μνημείο του αιώνιου έρωτα, η εικόνα της Νταϊάνα μίλησε πιο δυνατά από χίλιες λέξεις. Ήταν ένα φωτογραφικό δελτίο Τύπου χωρίς κείμενο: η Νταϊάνα ανακοίνωνε στον κόσμο ότι ο γάμος της με τον Κάρολο είχε τελειώσει. Και ο Τύπος, με ανυπέρβλητη όρεξη, αναπαρήγαγε το μήνυμα σε κάθε άκρη του πλανήτη.

Οι φωτογραφίες της στην Αγκόλα, όπου περπάτησε ανάμεσα σε ναρκοπέδια για να αναδείξει το πρόβλημα των ναρκών ξηράς, έγιναν σύμβολα μιας νέας μορφής ανθρωπιστικής ακτιβιστικής δράσης. Όμως το όπλο που εκείνη χρησιμοποιούσε για τη δική της ατζέντα, στρεφόταν συχνά εναντίον της.

Αυτή η διττή στάση –θύμα αλλά και δημιουργός της δικής της εικόνας– θα χαρακτήριζε για πάντα τη σχέση της με τα μέσα. Ο Σερ Ντέιβιντ Ίνγκλις, τότε διευθυντής της Daily Mail, το είχε διατυπώσει με κυνική σαφήνεια: «Την εκμεταλλευτήκαμε όσο μας εκμεταλλεύτηκε».

Η φράση του ενσωματώνει την ουσία ενός φαινομένου που υπερέβη την απλή δημοσιογραφία καταδεικνύοντας μια σπαρακτική συμβίωσης ανάμεσα σε μια γυναίκα που διψούσε για αγάπη και έναν Τύπο που διψούσε για εικόνες και ιστορίες. Τη δική της ιστορία.

«Η δική μου ιστορία»

Αν τα πρώτα χρόνια ο Τύπος φρόντιζε να κατασκευάζει την εικόνα της, στη δεκαετία του ’90 η Νταϊάνα αποφάσισε ότι ήρθε η στιγμή να διεκδικήσει η ίδια τον έλεγχο του αφηγήματός της. Το έκανε με τρόπο τολμηρό, σχεδόν ριψοκίνδυνο, μέσα από δύο κομβικές στιγμές: το βιβλίο του Άντριου Μόρτον και τη συνέντευξή της στον Μάρτιν Μπασίρ.

Το 1992 κυκλοφόρησε το Diana: Her True Story, ένα βιβλίο που προκάλεσε σεισμό. Για πρώτη φορά το κοινό διάβαζε λεπτομέρειες για τις ταραγμένες σχέσεις της με τον Κάρολο, για την Κάμιλα Πάρκερ-Μπόουλς, για τις μάχες με τη βουλιμία και την κατάθλιψη. Στην αρχή η Νταϊάνα αρνήθηκε κάθε εμπλοκή. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι ήταν εκείνη που τροφοδοτούσε τον Μόρτον με υλικό μέσω ηχογραφημένων κασετών.

Η κίνηση αυτή σόκαρε το Παλάτι αλλά και τον Τύπο. Για πρώτη φορά, μια βασιλική σύζυγος παρέκαμψε τα «φίλτρα» και μίλησε απευθείας στο κοινό, εκθέτοντας τον ίδιο τον θεσμό.

Η Νταϊάνα μετατράπηκε σε αφηγήτρια του μύθου της – αλλά το έκανε μέσω ενός δημοσιογράφου. Το βιβλίο πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα και σφράγισε την εικόνα της ως τραγικής ηρωίδας που αναζητά κατανόηση.

«Είναι σαν να ταξιδεύω με μια αγέλη λύκων στο κατόπι μου»

Οι Βρετανοί συντάκτες διχάστηκαν. Κάποιοι την κατηγόρησαν ότι πρόδωσε τον θεσμό για προσωπική προβολή. Άλλοι είδαν σε αυτήν μια γυναίκα που επιτέλους αρθρώνει τη δική της αλήθεια απέναντι σε μια πανίσχυρη μηχανή σιωπής. Η Νταϊάνα είχε κάνει μια κίνηση μοιραία. Με το βιβλίο εγκαινίασε μια νέα μορφή «συμμαχίας» με τον Τύπο: δεν ήταν πια παθητική πρωταγωνίστρια, αλλά συνειδητή συνεργάτιδα.

Αν το βιβλίο του Μόρτον ήταν το προοίμιο, η συνέντευξη στον Μάρτιν Μπασίρ για το Panorama του BBC το 1995 ήταν το αποκορύφωμα. Εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο την παρακολούθησαν να λέει με απόλυτη ειλικρίνεια: «Ήμασταν τρεις σ’ αυτόν τον γάμο, οπότε ήταν λίγο πολυσύχναστος». Η φράση αυτή έγινε θρύλος, γραμμένη σε τίτλους, αναπαραγμένη σε αμέτρητα πρωτοσέλιδα.

Η Νταϊάνα δεν δίστασε να μιλήσει για την απιστία του Καρόλου, για τις δικές της ερωτικές περιπέτειες, για τον αγώνα της με την κατάθλιψη. Έδειχνε εύθραυστη, αλλά και απροσδόκητα δυνατή. Επέλεξε να εκτεθεί για να αποσπάσει τη συμπάθεια του κοινού, να παρουσιάσει τον εαυτό της ως θύμα ενός ψυχρού και απάνθρωπου κατεστημένου.

Η συνέντευξη έμεινε στην ιστορία ως μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές τηλεοπτικής (και αμφιλεγόμενης για τις μεθόδους του Μπασίρ) δημοσιογραφίας. Χρόνια αργότερα θα αποκαλυφθεί ότι ο Μπασίρ χρησιμοποίησε αθέμιτες μεθόδους για να την πείσει να μιλήσει – ψεύτικα έγγραφα, παραπλανητικές πληροφορίες.

Αν και το γεγονός θόλωσε περιστασιακά την κληρονομιά αυτής της εξομολογητικής συνέντευξης, δεν αλλάζει το παρακάτω. Με αυτή την εμφάνιση της, μπροστά σε ένα κοινό εκατομμυρίων ανθρώπων, η Νταϊάνα απέκτησε φωνή.

Σχέση-εθισμός

Από το σημείο εκείνο και μετά, η σχέση της με τον Τύπο έγινε ακόμη πιο περίπλοκη και βαθιά αντιφατική. Η Νταϊάνα επικοινωνούσε τακτικά με δημοσιογράφους όπως ο Ρίτσαρντ Κέι της Daily Mail. Τους τηλεφωνούσε για να «διαρρεύσει» ιστορίες ή για να δώσει τη δική της εκδοχή. Κάποιες φορές, μάλιστα, οι συζητήσεις έπαιρναν φιλικό χαρακτήρα – σαν να χρειαζόταν έναν συνομιλητή, αλλά με τη δύναμη του Τύπου στην πλάτη του.

Η Νταϊάνα θεωρούσε τον Τύπο εχθρό που εισέβαλε αδιάκοπα στη ζωή της. Την ίδια στιγμή συνεργαζόταν μαζί του στρατηγικά, εκμεταλλευόμενη τη δύναμη της Τέταρτης Εξουσίας.

Είχε επιλεκτικές σχέσεις με ορισμένους ρεπόρτερ, όπως τον Ρίτσαρντ Κέι της Daily Mail, στον οποίο έδινε πληροφορίες ή τηλεφωνούσε προσωπικά. Ήξερε ότι για να προστατέψει την εικόνα της έπρεπε να έχει συμμάχους μέσα στο ίδιο το σύστημα που την καταδίωκε.

Αυτό, βέβαια, ενίσχυε την καχυποψία του Παλατιού. Η μοναρχία, παραδοσιακά, κρατούσε αποστάσεις από τα ΜΜΕ. Η Νταϊάνα, αντίθετα, τα χρησιμοποιούσε ενεργά. Για το Παλάτι, αυτό ήταν προδοσία. Για την ίδια, ήταν ο μόνος τρόπος να ακουστεί.

Η στάση της βασιλικής οικογένειας υπήρξε πάντα η σιωπή. Όταν ξέσπασαν τα σκάνδαλα, το Μπάκιγχαμ προτίμησε να μη σχολιάσει. Η στρατηγική τους βασιζόταν στην ιδέα ότι η μοναρχία πρέπει να στέκει υπεράνω κουτσομπολιών.

Όμως αυτή η ψυχρότητα έπληξε την εικόνα τους. Ενώ η Νταϊάνα μιλούσε για τα συναισθήματά της, το Παλάτι σιωπούσε. Το κοινό ταυτίστηκε με εκείνη, όχι με τον θεσμό. Η αντίθεση αυτή γέννησε μια πρωτοφανή κρίση εμπιστοσύνης στη μοναρχία.

Ο Τύπος, μπροστά σε αυτό το κενό, ανέλαβε τον ρόλο αφηγητή. Κι έτσι, η ιστορία της Νταϊάνα έγινε μια αφήγηση που διαμορφωνόταν σχεδόν αποκλειστικά από δημοσιογράφους και φωτογράφους.

Η Νταϊάνα δεν μπορούσε να ζήσει χωρίς τον Τύπο. Τον φοβόταν, τον μισούσε, αλλά ταυτόχρονα τον χρειαζόταν για να αισθάνεται ότι έχει έλεγχο, ότι υπάρχει. Ο φακός ήταν βασανιστής αλλά και καθρέφτης της ύπαρξής της.

Η Σάλι Μπεντέλ Σμιθ σημειώνει εύστοχα ότι η Νταϊάνα είχε πλήρη συνείδηση του πώς να «παίζει» με τα μέσα: άλλοτε έδινε τροφή, άλλοτε αποσυρόταν, πάντα όμως ήξερε ότι ο Τύπος ήταν το ισχυρότερο όπλο της. Μπορεί να μην έμαθε ποτέ να τον τιθασεύει απόλυτα, αλλά κατάφερε να αφήσει το στίγμα της ως μια γυναίκα που επανακαθόρισε τη σχέση διασημοτήτων και δημοσιογραφίας.

«Την εκμεταλλευτήκαμε όσο μας εκμεταλλεύτηκε»

Ανελέητο κυνηγητό

Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, μετά το διαζύγιό της, η Νταϊάνα βρέθηκε ελεύθερη από τα δεσμά του Παλατιού. Όμως η ελευθερία αυτή δεν έφερε γαλήνη. Αντίθετα, οι παπαράτσι έγιναν πιο επίμονοι. Οι φωτογραφίες της με τον Ντόντι Αλ Φαγιέντ το καλοκαίρι του 1997 πωλούνταν έναντι αστρονομικών ποσών. Κάθε της βουτιά στη Μεσόγειο, κάθε της χαμόγελο, κάθε της αγκαλιά με τα παιδιά του Ντόντι, μετατρεπόταν σε πολύτιμο εμπόρευμα.

Η ίδια έδειχνε να παίζει ακόμη το παιχνίδι. Κάποιες φορές πόζαρε διακριτικά, σαν να ήθελε να τροφοδοτήσει το φακό. Άλλες φορές αγανακτούσε, κατέστρεφε με βλέμμα και χειρονομίες την επιθυμητή «εικόνα». Ορισμένοι φίλοι της έλεγαν ότι ζούσε μια διαρκή αντίφαση: ήθελε να αποσυρθεί, να βρει ιδιωτικότητα, αλλά ταυτόχρονα απολάμβανε την αίσθηση ότι παρέμενε το κέντρο του κόσμου.

Η νύχτα της 31ης Αυγούστου 1997 στο Παρίσι συμπυκνώνει αυτήν ακριβώς την αντίφαση. Το ζευγάρι προσπαθεί να ξεφύγει από τους φωτογράφους. Το αυτοκίνητο τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ο οδηγός είναι υπό την επήρεια αλκοόλ. Στις 00:25, το όχημα συντρίβεται στο τούνελ του Alma. Ο Ντόντι και ο οδηγός σκοτώνονται ακαριαία. Η Νταϊάνα παλεύει για λίγες ώρες και καταλήγει.

Η εικόνα των παπαράτσι να φωτογραφίζουν το διαλυμένο όχημα και το σώμα της ετοιμοθάνατης πριγκίπισσας αντί να τη βοηθήσουν προκάλεσε παγκόσμιο σοκ και κατακραυγή. Ο Τύπος, που είχε στηρίξει, αποθεώσει αλλά και βασανίσει τη Νταϊάνα, βρέθηκε κατηγορούμενος για ηθική συνενοχή.

Η κηδεία της Νταϊάνα αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα τηλεοπτικά γεγονότα του 20ού αιώνα. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν σε ζωντανή μετάδοση. Ο θρήνος ήταν καθολικός, και μαζί του ήρθε και η οργή.

Οι εφημερίδες που μέχρι τότε την κυνηγούσαν, ξαφνικά την αποθέωναν. Όμως η κοινή γνώμη δεν ξεχνούσε: οι παπαράτσι και η απληστία των ΜΜΕ είχαν συμβάλει καθοριστικά στον θάνατό της.

Η δημοσιογραφία κλήθηκε να κάνει την αυτοκριτική της. Στην πραγματικότητα, λίγα άλλαξαν. Όμως το σοκ της Νταϊάνα παρέμεινε μια μόνιμη υπενθύμιση ότι η δίψα για εικόνα μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες. Μετά το τραγικό τέλος της, σαν σήμερα, το 1997, οι τίτλοι των εφημερίδων προσπάθησαν να αποτινάξουν την ενοχή, αλλά η σκιά είχε ήδη πέσει.

Σκοτεινή παρακαταθήκη

Η ιστορία της Νταϊάνα άλλαξε για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε τη σχέση διασημοτήτων και Τύπου. Έδειξε ότι η γραμμή ανάμεσα στη δημοσιότητα και στην ιδιωτικότητα μπορεί να αποβεί θανάσιμη.

Στον απόηχο της τραγωδίας, οι βρετανικές εφημερίδες υποσχέθηκαν αυτοσυγκράτηση. Αλλά η βιομηχανία της εικόνας είχε ήδη μεταλλαχθεί: οι παπαράτσι έγιναν πιο επιθετικοί, οι διασημότητες πιο «επαγγελματίες» στη διαχείριση της προβολής τους.

Η Νταϊάνα υπήρξε πρόδρομος της σημερινής εποχής των social media.

Στην ουσία, εκείνη πρώτη κατάλαβε ότι η εικόνα είναι αφήγημα και προϊόν. Σήμερα, οι σταρ του Instagram ή της βασιλικής οικογένειας –όπως η Μέγκαν Μαρκλ και ο Χάρι– συνεχίζουν τον αγώνα με άλλους όρους, αλλά πάνω στα ίδια θεμέλια. Η εμμονή του κοινού, η αδηφαγία των μέσων και η ανάγκη του ατόμου να ελέγξει τη δική του ιστορία παραμένουν αναλλοίωτες.

Εικοσιοκτώ χρόνια μετά, η Νταϊάνα εξακολουθεί να στοιχειώνει. Όχι μόνο ως τραγική πριγκίπισσα, αλλά ως σύμβολο της σχέσης μας με τα media. Υπήρξε θύμα, ναι. Αλλά υπήρξε και συνδημιουργός ενός αφηγήματος που την ξεπέρασε.

Η Νταϊάνα και ο Τύπος, τα media, τα tabloids, οι παπαράτσι και όλος ο μηχανισμός της έκθεσης-είδησης ήταν μια σχέση αγάπης και μίσους, εξάρτησης και καταδίωξης. Χωρίς αυτούς δεν θα γινόταν το παγκόσμιο σύμβολο που γνωρίσαμε. Αλλά εξαιτίας του, βρέθηκε εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο που κατέληξε στον τραγικό της θάνατο.

Η Νταϊάνα γνώριζε ότι εικόνα είναι δύναμη, αλλά και παγίδα. Ο Τύπος έχει το καθήκον να ενημερώνει, όχι να καταστρέφει, και οι καταναλωτές του (εσείς), οι επαγγελματίες του (εμείς) οφείλουμε να αναλάβουμε την ευθύνη.

Η Νταϊάνα παραμένει το αιώνιο σύμβολο αυτής της αντίφασης. Μια πριγκίπισσα που αγαπήθηκε όσο καμία άλλη και μια γυναίκα που θυσιάστηκε στον βωμό της δημοσιότητας.

Όπως έγραψε ένας παλιός της φίλος: «Η Νταϊάνα δεν πέθανε μόνο από ένα τροχαίο. Πέθανε από την αγάπη και το μίσος των φακών».

Το σεξ συνοδεύεται από πολλούς μύθους και παρανοήσεις που συχνά επηρεάζουν την αυτοεικόνα μας, τις σχέσεις μας και την απόλαυση.

Ειδικοί στον τομέα της σεξουαλικής υγείας μίλησαν στον Guardian για να ρίξουν φως στις πιο διαδεδομένες αντιλήψεις, καταρρίπτοντας στερεότυπα και προσκαλώντας μας σε μια πιο ανοιχτή και ρεαλιστική προσέγγιση του σεξ.

Σεξ = διείσδυση

Όταν τους ζητείται να ορίσουν το σεξ, οι περισσότεροι άνθρωποι θα απαντήσουν ότι σημαίνει διείσδυση και ότι οτιδήποτε άλλο είναι απλώς «προκαταρκτικά», εξηγεί η Kate Moyle, ψυχοσεξουαλική θεραπεύτρια σχέσεων και συγγραφέας του βιβλίου The Science of Sex.

«Αυτό αναγάγει τη συνουσία σε ‘πραγματικό σεξ’ και τις άλλες σεξουαλικές πράξεις σε κάτι που γίνεται πριν από τη διείσδυση και δεν αξίζει να αναγνωριστεί ως αυτόνομη πράξη», λέει.

Οι λεσβίες, οι αμφιφυλόφιλοι και οι ομοφυλόφιλοι τείνουν να έχουν έναν ευρύτερο ορισμό.

Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση ιστορικά περιστρεφόταν γύρω από την αναπαραγωγή (επομένως την διείσδυση), η οποία είναι μόνο ένας από τους εκατοντάδες λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι κάνουν σεξ.

Αν θεωρείτε τη διείσδυση ως το σεξ που «πρέπει» να κάνετε, ίσως χάνετε το σεξ που πραγματικά απολαμβάνετε.

Φόβος ότι δεν τον/την ελκύετε

«Η κουλτούρα μας αντιμετωπίζει το σώμα σαν τεστ ανίχνευσης ψεύδους», λέει η Δρ Emily Jamea, θεραπεύτρια σεξ και σχέσεων και συγγραφέας του Anatomy of Desire: Five Secrets to Create Connection and Cultivate Passion.

Μας έχουν εμφυσήσει την ιδέα ότι η διέγερση είναι άμεση, αυτόματη και ορατή, «αλλά τα σώματα δεν είναι μηχανές, και πράγματα όπως το άγχος, τα φάρμακα, τα τραύματα, οι ορμόνες ή η πίεση να αποδώσουμε μπορούν να επηρεάσουν την αντίδρασή τους», προσθέτει.

Όπως το θέτει ο  θεραπευτής σχέσεων James Earl: το μυαλό και το σώμα δεν λειτουργούν πάντα αρμονικά. «Οι άντρες μερικές φορές έχουν στύση χωρίς να είναι ερεθισμένοι, όπως και οι γυναίκες μπορεί να έχουν υγρασία χωρίς να νιώθουν επιθυμία. Το αντίστροφο ισχύει επίσης: μπορείς να νιώθεις ερεθισμένος χωρίς να υπάρχει φυσική εκδήλωση», εξηγεί.

Το πορνό καταστρέφει τη σεξουαλική σας ζωή

Οι ειδικοί διχάζονται σχετικά με τον αντίκτυπο που έχει η πορνογραφία στη σεξουαλική μας ζωή, αλλά και σχετικά με το πόσο εθιστικό είναι πραγματικά.

«Μερικοί άνθρωποι μπορεί να παρακολουθούν πορνό καταναγκαστικά, αλλά αυτό δεν συμβαίνει επειδή το πορνό είναι εθιστικό», λέει η Silva Neves, ψυχοσεξουαλική ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας. «Συχνά είναι επειδή έχουν άλλες υποκείμενες συναισθηματικές δυσκολίες (συνήθως κατάθλιψη) που προσπαθούν να απαλύνουν».

Ωστόσο, η Neves επισημαίνει: «Η πορνογραφία δεν είναι μονολιθική. Υπάρχουν πολλοί τύποι πορνογραφίας, μερικοί ανεπιθύμητοι και μισογυνιστικοί, και μερικοί πολύ καλοί και ηθικοί».

«Φροντίστε να το παρακολουθείτε με τρόπο που σας ευχαριστεί, ταιριάζει με τις αξίες σας και σας επιτρέπει να επικοινωνείτε την απόλαυση που σας προσφέρει η πορνογραφία με τον σύντροφό σας χωρίς ντροπή», προσθέτει.

Μόνο οι άνδρες έχουν άγχος για τη σεξουαλική απόδοση

Αυτό μπορεί να επηρεάσει όλους, ανεξάρτητα από το φύλο ή το γένος. Μια ανασκόπηση μελετών που διεξήχθησαν σε διάστημα 18 ετών διαπίστωσε ότι έως και το 25% των ανδρών και το 16% των γυναικών βιώνουν άγχος απόδοσης.

Τα συμπτώματα είναι συχνά πιο εμφανή αν έχετε πέος: αδυναμία να επιτύχετε ή να διατηρήσετε στύση και πρόωρη εκσπερμάτωση. Στις γυναίκες, μπορεί να εκδηλωθεί ως μειωμένη λίπανση, σφίξιμο του πυελικού εδάφους, μειωμένη ευχαρίστηση ή αναστολή του οργασμού, εξηγεί η Moyle.

Το άγχος συχνά έχει τις ρίζες του στα περιορισμένα, έμφυλα μηνύματα που λαμβάνουμε για το σεξ. «Νιώθουμε ότι αν δεν ‘πετύχουμε’, θα κριθούμε και θα ντροπιαστούμε, ή πιστεύουμε ότι δεν ανταποκριθήκαμε στις προσδοκίες του συντρόφου μας (ή στις δικές μας)», λέει.

Είστε φυσικά καλοί ή κακοί στο σεξ

Η Jamea λέει ότι οι σεξουαλικές δεξιότητες είναι κάτι που όλοι πρέπει να μάθουμε και να δουλέψουμε.

«Πιστεύω ότι γεννιόμαστε με τα βασικά στοιχεία που χρειαζόμαστε για να είμαστε καλοί εραστές, αλλά συμβαίνουν πράγματα στη ζωή μας – επηρεαζόμαστε από τον πολιτισμό ή έχουμε αρνητικές εμπειρίες που μας αποσυνδέουν από αυτές τις έμφυτες ιδιότητες».

Το καλό σεξ δεν έχει να κάνει με ταλέντο.

«Έχει να κάνει με το πόσο καλός επικοινωνιακά είσαι, πόσο ασφαλής κάνεις τον σύντροφό σου να νιώθει και πόσο βαθιά μπορείς να συνδεθείς μαζί του», λέει.

Το σεξ σταματά όταν γερνάς

Μια μελέτη της Age UK διαπίστωσε ότι το 54% των ανδρών και το 31% των γυναικών άνω των 70 ετών εξακολουθούν να είναι σεξουαλικά ενεργοί.

Ωστόσο, «οι ηλικιωμένοι θεωρούνται άσεξουαλ από την κοινωνία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την ιατρική κοινότητα», λέει η Joan Price, υποστηρίκτρια της «σεξουαλικότητας χωρίς ηλικία» και συγγραφέας του Naked at Our Age: Talking Out Loud About Senior Sex.

«Με πνεύμα δημιουργικότητας και επικοινωνίας, μπορούμε να είμαστε σεξουαλικά όντα για όλη μας τη ζωή», συνεχίζει.

«Ναι, το σεξ αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε: απλά πρέπει να μάθουμε να εξερευνούμε νέους τρόπους για να διεγείρουμε τη σεξουαλική μας επιθυμία».

Το μέγεθος του πέους είναι σημαντικό

Μόνο το 55% των ετεροφυλόφιλων ανδρών και το 62% των ομοφυλόφιλων και αμφιφυλόφιλων ανδρών δεν αισθάνονται άγχος για το μέγεθος του πέους τους.

«Ιδιαίτερα για τους άνδρες, υπάρχει η πεποίθηση ότι όσο μεγαλύτερο είναι, τόσο πιο ευχάριστο θα είναι το σεξ», λέει η ειδική σε θέματα σεξουαλικής υγείας Δρ Shirin Lakhani.

Ωστόσο, η πλειοψηφία των ετεροφυλόφιλων γυναικών δηλώνουν ότι δεν τους ενδιαφέρει το μέγεθος του πέους και το 85% είναι ευχαριστημένες με το μέγεθος του συντρόφου τους.

Σε τελική ανάλυση, η ευχαρίστηση δεν εξαρτάται μόνο από το μήκος του πέους.

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ερωτικά βοηθήματα μόνο αν ο σύντροφός τους δεν μπορεί να τους ικανοποιήσει

Αυτός ο μύθος προέρχεται από την πεποίθηση ότι τα ερωτικά βοηθήματα μπορούν να κάνουν πράγματα που οι σύντροφοι δεν μπορούν και, ως εκ τούτου, είναι «καλύτερα».

Σκεφτείτε τα σεξουαλικά βοηθήματα ως εργαλεία, όχι ως απειλές. «Προσφέρουν κάτι διαφορετικό από το σεξ με σύντροφο. Τα δύο δεν αλληλοαποκλείονται», λέει η Moyle.

Η Miranda Christophers, ψυχοθεραπεύτρια σεξ και σχέσεων και κλινική διευθύντρια στο The Therapy Yard, συμφωνεί ότι μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετικές αισθήσεις, να ενισχύσουν την εξερεύνηση, να προσθέσουν ποικιλία και παιχνιδιάρικο χαρακτήρα, να ενισχύσουν τη σύνδεση και να βοηθήσουν τους ανθρώπους να ξεπεράσουν προβλήματα σεξουαλικής λειτουργίας.

Μόνο οι ομοφυλόφιλοι άνδρες απολαμβάνουν το πρωκτικό σεξ

«Οι ετεροφυλόφιλοι άνδρες τείνουν να πιστεύουν ότι το πρωκτικό σεξ είναι ‘πράγμα των ομοφυλόφιλων’», λέει ο Neves.

«Αυτός ο μύθος προέρχεται από την κακή σεξουαλική εκπαίδευση και τα στερεότυπα για τους ομοφυλόφιλους άνδρες, τα οποία μπορούν να συμβάλουν στην ομοφοβία».

Το πρωκτικό σεξ μπορεί να το απολαύσει οποιοσδήποτε, ανεξάρτητα από το φύλο, το γένος ή τη σεξουαλική του ταυτότητα.

«Πολλοί ετεροφυλόφιλοι άντρες απολαμβάνουν το πρωκτικό σεξ. Διεγείρει τον προστάτη (έναν αδένα που βρίσκεται μεταξύ του πέους και του ορθού), κάτι που μπορεί να είναι πολύ ευχάριστο», λέει ο Neves.

Ωστόσο, ορισμένοι άντρες νιώθουν ντροπή μόνο και μόνο επειδή είναι περίεργοι για το πρωκτικό σεξ και είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν πληροφορίες για το πώς να το κάνουν με ασφάλεια.

Η σεξουαλική λίμπιντο είναι είτε υψηλή είτε χαμηλή

«Η λέξη λίμπιντο είναι λανθασμένη», λέει η Jamea.

«Καλύτερα να την κατανοήσουμε ως ένα σύστημα κινήτρων που μας προσανατολίζει προς την ευχαρίστηση, τη σύνδεση, την καινοτομία ή την συναισθηματική εγγύτητα». Η σεξουαλική επιθυμία είναι πολύ πιο περίπλοκη από την ορμή που προέρχεται από την πείνα ή τη δίψα.

Επίσης, δεν είναι στατική και μπορεί να διαμορφωθεί από το περιβάλλον, το άγχος, τις ορμόνες, τη δυναμική της σχέσης, τον ύπνο που έχετε κοιμηθεί και το πόσο συναισθηματικά ασφαλής αισθάνεστε με τον σύντροφό σας.

Η Jamea προτείνει να σκεφτείτε τη σεξουαλική σας λίμπιντο σαν μια πυξίδα που σας κατευθύνει προς ό,τι σας βοηθά να νιώθετε πιο ζωντανοί και συνδεδεμένοι. «Αντί να ρωτάτε «Έχω διάθεση τώρα;», ρωτήστε ποιες συνθήκες – ατομικές, σχετικές με τη σχέση ή το περιβάλλον – θα μπορούσαν να σας βοηθήσουν να νιώσετε πιο ανοιχτοί στο σεξ».

Στην εποχή του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι διά ζώσης επαφές ολοένα και μειώνονται, η μοναξιά αυξάνεται και το άγχος κυριαρχεί. Αυτό φέρνει μια άλλου είδους ύφεση, αυτή του σεξ, που έρχεται να προστεθεί στους οικονομικούς πολέμους και τις ένοπλες συγκρούσεις ανά τον κόσμο, επηρεάζοντας εν τέλει την ψυχική υγεία και την ευημερία των μελών της κοινωνίας μας.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Μελετών Οικογένειας (IFS), η «ύφεση στο σεξ» παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και μετατρέπεται σε σιωπηλή κρίση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Αμερικανοί κάνουν όλο και λιγότερο σεξ. Μάλιστα, η μείωση είναι πιο έντονη στους νέους, με τα smartphones, τα social media, το gaming και την πορνογραφία να τρώνε τον περισσότερο χρόνο τους, επιδρώντας δραματικά στην οικοδόμηση προσωπικών σχέσεων και οικειότητας.

Συγκριτικά, από το 1990 – όταν πάνω από τους μισούς ενήλικες (55%) ηλικίας 18 – 64 έκαναν σεξ τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα – το ποσοστό έπεσε το 2024 σε μόλις 37%. Αν και τα ευρήματα έδειξαν ότι οι παντρεμένοι ενήλικες κάνουν σαφώς περισσότερο σεξ από τους ανύπαντρους συνομηλίκους τους, η ύφεση στο σεξ επηρεάζει πλέον και αυτούς.

Η ύφεση στο σεξ αντικατοπτρίζει τις ευρύτερες αλλαγές μέσα στην κοινωνία, καθώς οι προσκόλληση στις οθόνες φαίνεται να πλήττει την ανάγκη κοινωνικοποίησης και να επηρεάζει αρνητικά τις ανθρώπινες σχέσεις.

Το 1990 πάνω από τους μισούς ενήλικες (55%) 18 – 64 ετών έκαναν σεξ τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα – Το 2024 μόλις 37%

Τα ευρήματα της έρευνας

Σε συνδυασμό με προγενέστερες καταγραφές του IFS, έχει παρατηρηθεί ότι οι νεώτερες γενιές κάνουν λιγότερο σεξ σε σύγκριση με τις προηγούμενες, ενώ μειώνεται όχι μόνο η συχνότητα αλλά και οι σταθερές σχέσεις συντροφικότητας ιδιαίτερα εντός γάμου.

Μεταξύ 2014 και 2024, το ποσοστό των νέων ενηλίκων ηλικίας 18 – 29 ετών, που δήλωσαν ότι συζούν ή είναι παντρεμένοι, έπεσε κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες – από 42% σε 32%, σύμφωνα με τη GSS. Δεδομένου ότι οι δεσμευμένοι ενήλικες κάνουν πιο συχνά σεξ, ενώ όλο και περισσότεροι νέοι άνδρες και γυναίκες είναι μόνοι, το ποσοστό των νέων ενηλίκων που κάνουν πλέον τακτικά σεξ συνεχίζει να πέφτει.

Όταν πρόκειται για την αποχή από το σεξ («καθόλου σεξ τον τελευταίο χρόνο») μεταξύ των νέων ενηλίκων, η μεγαλύτερη αλλαγή σημειώνεται μετά το 2010. Από το 1990 έως το 2010, το ποσοστό των νέων ενηλίκων, ηλικίας 18-29 ετών, που ανέφεραν ότι δεν έκαναν σεξ παρέμεινε σταθερό γύρω στο 15%. Αλλά από το 2010 έως το 2024, το ποσοστό διπλασιάστηκε, από 12% σε 24%.

Νέα γενιά ερημιτών

Το μοτίβο θυμίζει εκείνο που εντοπίζει ο κοινωνικός ψυχολόγος Jonathon Haidt στο βιβλίο του «The Anxious Generation» (Η Ανήσυχη Γενιά), στο οποίο χαρακτηρίζει την περίοδο από το 2010 έως το 2015 «μεγάλη επανασύνδεση».

Οι έφηβοι αυτής της περιόδου ήταν εκτεθειμένοι στα πανταχού παρόντα ψηφιακά μέσα, που ξεκίνησαν από τον πολλαπλασιασμό των smartphones στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Η παιδική ηλικία έγινε ολοένα και πιο ψηφιακή. Τα παιδιά δεν είχαν την ευκαιρία να κοινωνικοποιηθούν όσο οι προηγούμενες γενιές, με την επανάσταση των ψηφιακών μέσων να αφήνει στο πέρασμά της μια καταγεγραμμένη αύξηση σε αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη και αυτοκτονίες.

Η μεγάλη επανασύνδεση των αρχών της δεκαετίας του 2010 είδε μια νέα γενιά ερημιτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης της κοινωνικοποίησης συνέβη στην πραγματικότητα πριν από την πανδημία. Μεταξύ 2010 και 2019, ο μέσος χρόνος που οι νέοι ενήλικες περνούσαν με φίλους σε μια δεδομένη εβδομάδα μειώθηκε κατά σχεδόν 50%, από 12,8 ώρες σε μόλις 6,5 ώρες.

Η πανδημία ώθησε τον αριθμό αυτό ακόμη χαμηλότερα, στις 4,2 ώρες την εβδομάδα με φίλους, με τους νέους ενήλικες να περνούν το 2024 μόλις 5,1 ώρες με φίλους σε μια δεδομένη εβδομάδα.

Αυτή την περίοδο, ο περισσότερος χρόνος που αφιερώνεται στα έξυπνα τηλέφωνα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την πορνογραφία και τα παιχνίδια σήμαινε ότι οι νέοι ενήλικες είχαν λιγότερες ευκαιρίες να αναπτύξουν τις κοινωνικές δεξιότητες που απαιτούνται για τη δημιουργία σχέσεων και περνούσαν λιγότερο χρόνο σε κοινωνικά περιβάλλοντα – όπως τα πάρτι – που θα διευκόλυναν τις ρομαντικές σχέσεις.

Οι νέοι ενήλικες ξοδεύουν λιγότερο χρόνο για να βγαίνουν ραντεβού, να ζευγαρώνουν και να παντρεύονται, με προφανείς επιπτώσεις στο σεξ. Πράγματι, η έλλειψη γάμου είναι ο λόγος για τον οποίο οι νέοι ενήλικες αντιμετωπίζουν το κύριο βάρος της σεξουαλικής ύφεσης.

Τα δεδομένα μας λένε ότι οι παντρεμένοι ενήλικες κάνουν αισθητά περισσότερο σεξ από τους ανύπαντρους συνομηλίκους τους: Το 46% των παντρεμένων ανδρών και γυναικών, ηλικίας 18-64 ετών, κάνουν εβδομαδιαίο σεξ σε σύγκριση με το 34% περίπου των ανύπαντρων συνομηλίκων τους.

Οι μεγαλύτεροι ενήλικες δεν έμειναν αλώβητοι από την επέλαση της ψηφιακής εποχής. Η ύφεση του σεξ κάνει θραύση μεταξύ των παντρεμένων ζευγαριών. Μεταξύ 1996 και 2008, το 59% των παντρεμένων ενηλίκων, ηλικίας 18-64 ετών, ανέφεραν ότι έκαναν σεξ μία φορά την εβδομάδα ή περισσότερο. Ο αριθμός αυτός έπεσε στο 49% για την περίοδο 2010 – 2024. Η μείωση της σεξουαλικής συχνότητας στα παντρεμένα ζευγάρια παρατηρείται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Δεν είναι τυχαίο ότι η μείωση του συζυγικού σεξ ακολουθεί την ψηφιακή επανάσταση. Τα σημερινά ηλεκτρονικά «οπιούχα» δεν καταθλίβουν μόνο τη συντροφικότητα και τον γάμο μεταξύ των νέων ενηλίκων, αλλά αποδυναμώνουν και τις ήδη εδραιωμένες σχέσεις. Μια μελέτη του IFS του 2023 διαπίστωσε ότι οι παντρεμένοι ενήλικες ανέφεραν χαμηλότερη σεξουαλική συχνότητα όταν ο/η σύζυγός τους αντικαθιστούσε τον χρόνο του ζευγαριού με τη χρήση κινητού τηλεφώνου ή υπολογιστή.

Τα ευρήματα της εν λόγω έρευνας έχουν σημασία επειδή το τακτικό σεξ συνδέεται με καλύτερη υγεία, υψηλότερη ποιότητα γάμων και μεγαλύτερη ευτυχία. Και παρόλο που πολλοί μπαίνουμε σήμερα στον πειρασμό να ζούμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας στον εικονικό κόσμο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι ευδοκιμούμε όταν έχουμε τακτικές ευκαιρίες να συνταντούμε τους άλλους από κοντά και να περνάμε χρόνο μαζί τους.