Έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 99 ετών, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης. Η διεθνώς καταξιωμένη βυζαντινολόγος, ιστορικός και πανεπιστημιακός άφησε την τελευταία της πνοή τη Δευτέρα, έπειτα από ραγδαία επιδείνωση της υγείας της τις τελευταίες ώρες.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μια προσωπικότητα που ξεπέρασε τα όρια της ακαδημαϊκής έρευνας. Η πορεία της ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μελέτη του Βυζαντίου, αλλά και με τη δημόσια παρουσία και τον παρεμβατικό λόγο για κρίσιμα ζητήματα ιστορίας, παιδείας και εθνικής ταυτότητας. Δεν ήταν απλώς μια σπουδαία επιστήμονας· ήταν μια φωνή με άποψη, μνήμη και συνέπεια.
Γεννημένη στην Αθήνα το 1926, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου συνέχισε τις σπουδές της στη Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Η διδακτορική της διατριβή για τη διοίκηση του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία θεωρείται μέχρι σήμερα έργο-σταθμός στη διεθνή βιβλιογραφία.
Η ακαδημαϊκή της εξέλιξη υπήρξε εντυπωσιακή. Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στη Σορβόννη και το 1976 εξελέγη πρύτανης του Πανεπιστημίου Paris I – Panthéon-Sorbonne, γράφοντας ιστορία ως η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε τη θέση αυτή στα 700 χρόνια λειτουργίας του ιδρύματος. Παράλληλα, διετέλεσε πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης και πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου στην Ελλάδα, ενώ υπήρξε και Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.
Το συγγραφικό της έργο είναι εκτενές και πολυεπίπεδο: μελέτες για το Βυζάντιο, δοκίμια για τη σχέση Ανατολής και Δύσης, παρεμβάσεις για την ευρωπαϊκή ιδέα και τη θέση της Ελλάδας στον σύγχρονο κόσμο. Ο λόγος της ήταν συχνά αιχμηρός, χωρίς ωραιοποιήσεις, με βαθιά γνώση της ιστορικής συνέχειας του ελληνισμού. Μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της παρέμεινε παρούσα στον δημόσιο διάλογο, αποδεικνύοντας ότι η πνευματική εγρήγορση δεν έχει ηλικία.
Τιμήθηκε με πλήθος διεθνών διακρίσεων και παρασήμων. Στη Γαλλία έλαβε, μεταξύ άλλων, τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ πανεπιστήμια και θεσμοί σε όλη την Ευρώπη αναγνώρισαν το έργο και τη συμβολή της.
Η απώλειά της προκάλεσε κύμα συγκίνησης στον πολιτικό και πνευματικό κόσμο. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία, πανεπιστημιακοί και άνθρωποι των γραμμάτων αποχαιρέτησαν μια γυναίκα που φώτισε, με γνώση και τόλμη, τη διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ανέδειξε το Βυζάντιο ως θεμελιώδη πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Με τον θάνατό της κλείνει ένα κεφάλαιο σπάνιο. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν της επιστήμης, αλλά στη ζωντανή μνήμη όσων πιστεύουν ότι η Ιστορία δεν είναι διακόσμηση, αλλά εργαλείο κατανόησης του κόσμου.
