Ο κόσμος έχει αλλάξει περισσότερο τα τελευταία τέσσερα χρόνια από ό,τι τα προηγούμενα τριάντα. Τα νέα μας είναι γεμάτα συγκρούσεις και τραγωδίες. Η Ρωσία βομβαρδίζει την Ουκρανία, η Μέση Ανατολή βράζει και οι πόλεμοι μαίνονται στην Αφρική. Καθώς οι συγκρούσεις αυξάνονται, οι δημοκρατίες, όπως φαίνεται, βρίσκονται σε παρακμή, με την παγκόσμια τάξη που βασίζεται σε κανόνες να έχει τελειώσει οριστικά, όπως παραδέχθηκε πρόσφατα και η Ευρώπη.

Παρά τις ελπίδες που ακολούθησαν την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο κόσμος δεν ενώθηκε για να αγκαλιάσει τη δημοκρατία. Πράγματι, οι δυνάμεις που υποτίθεται ότι θα ένωναν τον κόσμο – το εμπόριο, η ενέργεια, η τεχνολογία και η πληροφορία – τώρα τον διαλύουν.

Ζούμε σε έναν νέο κόσμο αναταραχής. Η φιλελεύθερη, βασισμένη σε κανόνες τάξη που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τώρα πεθαίνει. Η πολυμερής συνεργασία δίνει τη θέση της στον πολυπολικό ανταγωνισμό. Οι ευκαιριακές συναλλαγές φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία από την υπεράσπιση των διεθνών κανόνων.

Παγκόσμια Δύση, παγκόσμια Ανατολή, παγκόσμιος Νότος
Ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων επιστρέφει, καθώς η αντιπαλότητα μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών καθορίζει το πλαίσιο της γεωπολιτικής. Αλλά δεν είναι η μόνη δύναμη που διαμορφώνει την παγκόσμια τάξη. Οι αναδυόμενες μεσαίες δυνάμεις, όπως η Βραζιλία, η Ινδία, το Μεξικό, η Νιγηρία, η Σαουδική Αραβία, η Νότια Αφρική και η Τουρκία, έχουν αλλάξει τα δεδομένα.

Μαζί, διαθέτουν τα οικονομικά μέσα και τη γεωπολιτική επιρροή για να κλίνουν την παγκόσμια τάξη προς τη σταθερότητα ή προς μεγαλύτερη αναταραχή. Έχουν επίσης λόγο να απαιτούν αλλαγή: το πολυμερές σύστημα που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν προσαρμόστηκε ώστε να αντικατοπτρίζει επαρκώς τη θέση τους στον κόσμο και να τους προσφέρει τον ρόλο που διεκδικούν. Διαμορφώνεται μια τριγωνική αντιπαλότητα μεταξύ αυτού που αποκαλούμε «παγκόσμια Δύση, παγκόσμια Ανατολή και παγκόσμιο Νότο».

Επιλέγοντας είτε να ενισχύσει το πολυμερές σύστημα είτε να επιδιώξει την πολυπολικότητα, ο παγκόσμιος Νότος θα αποφασίσει αν η γεωπολιτική της επόμενης εποχής θα κλίνει προς τη συνεργασία, τον κατακερματισμό ή την κυριαρχία.

Τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια θα καθορίσουν πιθανώς την παγκόσμια τάξη για τις επόμενες δεκαετίες. Μόλις μια τάξη καθιερωθεί, τείνει να παραμείνει για κάποιο διάστημα. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μια νέα τάξη διήρκεσε δύο δεκαετίες. Η επόμενη τάξη, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, διήρκεσε τέσσερις δεκαετίες. Τώρα, 30 χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κάτι νέο αναδύεται και πάλι.

Συνεργασια, όχι κυριαρχία – συνέπεια, όχι διπλά πρότυπα
Αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία για τις δυτικές χώρες να πείσουν τον υπόλοιπο κόσμο ότι είναι ικανές για διάλογο και όχι για μονολόγους, για συνέπεια και όχι για διπλά πρότυπα, για συνεργασία και όχι για κυριαρχία. Αν οι χώρες αποφεύγουν τη συνεργασία για χάρη του ανταγωνισμού, ένας κόσμος με ακόμη μεγαλύτερες συγκρούσεις βρίσκεται προ των πυλών, προειδοποιεί ανάλυση του Foreign Affairs.

Κάθε κράτος έχει επιρροή, ακόμη και τα μικρά όπως η Ελλάδα. Το κλειδί είναι να προσπαθήσουμε να μεγιστοποιήσουμε την επιρροή μας και, με τα διαθέσιμα εργαλεία, να προωθήσουμε λύσεις. Οι διεθνείς θεσμοί και κανόνες παρέχουν το πλαίσιο για την παγκόσμια συνεργασία. Πρέπει να επικαιροποιηθούν και να αναμορφωθούν, ώστε να αντικατοπτρίζουν καλύτερα την αυξανόμενη οικονομική και πολιτική δύναμη του παγκόσμιου Νότου και της παγκόσμιας Ανατολής.

Οι δυτικοί ηγέτες μιλούν εδώ και καιρό για την επείγουσα ανάγκη να διορθωθούν οι πολυμερείς θεσμοί, όπως τα Ηνωμένα Έθνη. Τώρα, πρέπει να το κάνουμε, λένε ειδικοί, ξεκινώντας με την εξισορρόπηση της εξουσίας εντός του ΟΗΕ και άλλων διεθνών οργανισμών, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. Χωρίς τέτοιες αλλαγές, το πολυμερές σύστημα όπως υπάρχει σήμερα θα καταρρεύσει. Το σύστημα αυτό δεν είναι τέλειο, έχει εγγενή ελαττώματα και δεν μπορεί ποτέ να αντικατοπτρίζει ακριβώς τον κόσμο γύρω του. Ωστόσο, οι εναλλακτικές λύσεις είναι πολύ χειρότερες: σφαίρες επιρροής, χάος και αναταραχή.

Υπό αμφισβήτηση η δέσμευση της Δύσης στο διεθνές δίκαιο
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η Δύση γύρισε την πλάτη στις βασικές αξίες που ισχυριζόταν ότι υπερασπιζόταν. Η δέσμευσή της στο διεθνές δίκαιο τέθηκε υπό αμφισβήτηση. Οι επεμβάσεις των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και το Ιράκ απέτυχαν. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 έπληξε σοβαρά τη φήμη του οικονομικού μοντέλου της Δύσης, που βασιζόταν στις παγκόσμιες αγορές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν καθοδηγούσαν πλέον μόνες τους την παγκόσμια πολιτική. Η Κίνα αναδείχθηκε σε υπερδύναμη, χάρη στην εκρηκτική αύξηση της παραγωγής, των εξαγωγών και της οικονομικής της ανάπτυξης, ενώ η αντιπαλότητά της με τις ΗΠΑ έχει από τότε κυριαρχήσει στη γεωπολιτική. Την τελευταία δεκαετία παρατηρήθηκε επίσης η περαιτέρω διάβρωση των πολυμερών θεσμών, η αύξηση της καχυποψίας και των τριβών όσον αφορά στο ελεύθερο εμπόριο, καθώς και η εντατικοποίηση του ανταγωνισμού στον τομέα της τεχνολογίας.

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 έπληξε για άλλη μια φορά την παλαιά τάξη πραγμάτων. Ήταν μία από τις πιο κραυγαλέες παραβιάσεις του συστήματος που βασίζεται σε κανόνες από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και σίγουρα η χειρότερη που είχε δει η Ευρώπη. Το γεγονός ότι ο «ένοχος» ήταν μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο ιδρύθηκε για τη διατήρηση της ειρήνης, ήταν ακόμη πιο καταδικαστικό. Κράτη που υποτίθεται ότι θα υπερασπίζονταν το σύστημα το κατέστρεψαν.

Από τον πολυμερισμό στην πολυπολικότητα
Ωστόσο, η διεθνής τάξη δεν έχει εξαφανιστεί. Μέσα στα ερείπια, μεταβαίνει από τον πολυμερισμό στην πολυπολικότητα. Ο πολυμερισμός είναι ένα σύστημα παγκόσμιας συνεργασίας που βασίζεται σε διεθνείς θεσμούς και κοινούς κανόνες. Οι βασικές του αρχές ισχύουν εξίσου για όλες τις χώρες, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους. Η πολυπολικότητα, αντίθετα, είναι ένα ολιγοπώλιο εξουσίας.

Η δομή ενός πολυπολικού κόσμου βασίζεται σε διάφορους, συχνά ανταγωνιστικούς πόλους. Οι συμφωνίες και οι συμβάσεις μεταξύ ενός περιορισμένου αριθμού παραγόντων διαμορφώνουν τη δομή μιας τέτοιας τάξης, αποδυναμώνοντας αναπόφευκτα τους κοινούς κανόνες και θεσμούς. Η πολυπολικότητα μπορεί να οδηγήσει σε ad hoc και ευκαιριακές συμπεριφορές και σε μια ρευστή σειρά συμμαχιών, που βασίζονται στα άμεσα συμφέροντα των κρατών. Ένας πολυπολικός κόσμος κινδυνεύει να αφήσει εκτός τις μικρές και μεσαίες χώρες, καθώς οι μεγαλύτερες δυνάμεις συνάπτουν συμφωνίες πάνω από τα κεφάλια τους. Ενώ ο πολυμερισμός οδηγεί στην τάξη, η πολυπολικότητα τείνει προς την αταξία και τη σύγκρουση.

Υπάρχει μια αυξανόμενη ένταση μεταξύ εκείνων που προωθούν τον πολυμερισμό και μια τάξη βασισμένη στο κράτος δικαίου και εκείνων που μιλούν τη γλώσσα της πολυπολικότητας και του συναλλακτισμού. Τα μικρά κράτη και οι μεσαίες δυνάμεις, καθώς και περιφερειακοί οργανισμοί όπως η Αφρικανική Ένωση, η Ένωση Χωρών Νοτιοανατολικής Ασίας, η ΕΕ και ο νοτιοαμερικανικός συνασπισμός Mercosur, προωθούν τον πολυμερισμό.

Η Κίνα, από την πλευρά της, προωθεί την πολυπολικότητα με αποχρώσεις πολυμερισμού. Υποστηρίζει φαινομενικά πολυμερείς ομαδοποιήσεις όπως οι BRICS – η μη δυτική συμμαχία των οποίων τα αρχικά μέλη ήταν η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία, η Κίνα και η Νότια Αφρική – και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, που στην πραγματικότητα επιθυμούν να δημιουργήσουν μια πιο πολυπολική τάξη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατοπίσει την έμφαση από τον πολυμερισμό προς τον συναλλακτισμό, αλλά εξακολουθούν να έχουν δεσμεύσεις έναντι περιφερειακών θεσμών όπως το ΝΑΤΟ. Πολλά κράτη, μεγάλα και μικρά, ακολουθούν μια πολιτική που μπορεί να περιγραφεί ως πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Ουσιαστικά, στόχος τους είναι να διαφοροποιήσουν τις σχέσεις τους με πολλαπλούς παράγοντες, αντί να ευθυγραμμιστούν με κάποιο συγκεκριμένο μπλοκ.

Γιάλτα Ή Ελσίνκι;
Μια διεθνής τάξη, όπως αυτή που δημιουργήθηκε από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, μπορεί μερικές φορές να επιβιώσει για αιώνες. Τις περισσότερες φορές, όμως, διαρκεί μόνο μερικές δεκαετίες. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία σηματοδοτεί την αρχή μιας ακόμη αλλαγής στην παγκόσμια τάξη.

Για τους νέους σήμερα, είναι η στιγμή του 1918, του 1945 ή του 1989. Ο κόσμος μπορεί να πάρει λάθος στροφή σε αυτές τις συγκυρίες, όπως συνέβη μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Κοινωνία των Εθνών δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων, με αποτέλεσμα έναν ακόμη αιματηρό παγκόσμιο πόλεμο.

Οι χώρες μπορούν επίσης να το πετύχουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, όπως συνέβη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών. Η μεταπολεμική τάξη διατήρησε, τελικά, την ειρήνη μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων του Ψυχρού Πολέμου, της Σοβιετικής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Βεβαίως, αυτή η σχετική σταθερότητα είχε υψηλό κόστος για τα κράτη που αναγκάστηκαν να υποταχθούν ή υπέφεραν κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων. Και παρόλο που το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έθεσε τα θεμέλια για μια τάξη που επιβίωσε για δεκαετίες, έσπειρε επίσης τους σπόρους της τρέχουσας ανισορροπίας.

Το 1945, οι νικητές του πολέμου συναντήθηκαν στη Γιάλτα, στην Κριμαία. Εκεί, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν διαμόρφωσαν μια μεταπολεμική τάξη με βάση τις σφαίρες επιρροής. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα αναδυόταν ως το στάδιο όπου οι υπερδυνάμεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τις διαφορές τους, αλλά δεν πρόσφερε πολύ χώρο για τους άλλους. Στη Γιάλτα, οι μεγάλες χώρες έκαναν μια συμφωνία εις βάρος των μικρών. Αυτό το ιστορικό λάθος πρέπει τώρα να διορθωθεί.

Η σύγκληση της Διάσκεψης για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη το 1975 έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη Διάσκεψη της Γιάλτας. Τριάντα δύο ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και ο Καναδάς, η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες, συναντήθηκαν στο Ελσίνκι για να δημιουργήσουν μια ευρωπαϊκή δομή ασφάλειας βασισμένη σε κανόνες και πρότυπα που ισχύουν για όλους. Συμφώνησαν σε θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τη συμπεριφορά των κρατών απέναντι στους πολίτες τους και μεταξύ τους. Ήταν ένα αξιοσημείωτο επίτευγμα πολυμερισμού σε μια εποχή μεγάλων εντάσεων και συνέβαλε καθοριστικά στην επίσπευση του τέλους του Ψυχρού Πολέμου.

Η τελευταία ευκαιρία της Δύσης
Η Γιάλτα είχε πολυπολικές επιπτώσεις, ενώ το Ελσίνκι ήταν πολυμερές. Τώρα ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή και πολλοί πιστεύουν πως το Ελσίνκι προσφέρει τη σωστή πορεία προς τα εμπρός. Οι επιλογές που θα κάνουμε όλοι μας την επόμενη δεκαετία θα καθορίσουν την παγκόσμια τάξη για τον 21ο αιώνα.

Τα μικρά κράτη, όπως η Ελλάδα ή η Φιλανδία, δεν είναι παθητικοί θεατές σε αυτή την ιστορία. Η νέα τάξη θα καθοριστεί από τις αποφάσεις που θα λάβουν οι πολιτικοί ηγέτες τόσο των μεγάλων όσο και των μικρών κρατών, είτε είναι δημοκράτες, είτε αυταρχικοί, είτε κάτι ενδιάμεσο. Και εδώ μια ιδιαίτερη ευθύνη βαρύνει τον δυτικό κόσμο, ως αρχιτέκτονα της παλαιάς τάξης και, ακόμη, ως την ισχυρότερη παγκόσμια συμμαχία από οικονομική και στρατιωτική άποψη. Ο τρόπος με τον οποίο θα φέρει αυτό το βάρος έχει σημασία. Αυτή είναι η τελευταία μας ευκαιρία για μια νέα, δίκαιη παγκόσμια τάξη.

Οι αγρότες κλείνουν τους δρόμους, ασκώντας το δικαίωμα τους στη διαμαρτυρία. Αυτή η μορφή διαμαρτυρίας υπονομεύει και κάποιες φορές καταργεί το δικαίωμα στην ελεύθερη μετακίνηση. Συνεπώς, λέει μία θέση, οι αγρότες οφείλουν να αφήσουν τους δρόμους ανοιχτούς, προκειμένου να μην υφίστανται οι απλοί πολίτες το κόστος των κινητοποιήσεων. Εντάξει.

Ομως αν οι αγρότες δεν κλείσουν τους δρόμους, δεν πρόκειται να τους ακούσει κανείς. Αν έβγαζαν τα τρακτέρ στο πλάι της εθνικής οδού, το πολύ να εισέπρατταν κανένα φιλικό κορνάρισμα. Τώρα εισπράττουν την αγανάκτηση των αποκλεισμένων οδηγών.

Από την άλλη, όμως, δεν υπάρχει κινητοποίηση χωρίς κοινωνικό κόστος. Οι εργαζόμενοι στις μεταφορές θα κλείσουν το μετρό. Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας θα προκαλέσουν καθυστερήσεις στις πτήσεις. Οι απεργίες στους ΟΤΑ αφήνουν σκουπίδια στους δρόμους. Και οι ναυτεργάτες κρατούν δεμένα τα πλοία στα λιμάνια. Τι μένει στους αγρότες; Να κλείσουν τους δρόμους. Αλλωστε έτσι γίνονται οι περισσότερες κινητοποιήσεις στη χώρα μας. Δεν διαδηλώνουμε. Παίρνουμε ομήρους.

Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι συμπαραστεκόμαστε στις κινητοποιήσεις κοινωνικών ομάδων, αρκεί να μην μας αφορούν. Υποστηρίζουμε τις απεργίες των εκπαιδευτικών, μέχρι να κλείσουν τα σχολεία των παιδιών μας. Στηρίζουμε τις απεργίες των γιατρών, αρκεί να μη μας πετύχουν στο χειρουργικό τραπέζι. Το δικαίωμα του άλλου τελειώνει εκεί που αρχίζει η δυσφορία μας.

Ομως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οι κλειστοί δρόμοι. Είναι ότι κανείς δεν εμπιστεύεται ότι θα ακουστεί χωρίς να ανέβει σε οδόφραγμα. Η σύγκρουση δεν είναι ανάμεσα στους αγρότες και στους οδηγούς. Είναι ανάμεσα σε μια κοινωνία που φωνάζει για να ακουστεί και σε ένα κράτος που ακούει μόνο όταν φωνάζουν.

Λείπει αυτό που θα ονοματίζαμε ως «κουλτούρα κοινωνικού διαλόγου». Και όλοι γνωρίζουμε τι θα συμβεί στη συνέχεια. Είναι ακόμα ένα σίκουελ του έργου που βλέπουμε εδώ και χρόνια. Η κόπωση θα σκεπάσει την κινητοποίηση, το κομμάτι της κοινωνίας που δεν μπορεί να αντιδράσει θα στραφεί κατά των αγροτών και στο τέλος η κυβέρνηση θα κάνει ένα μικρό βήμα προς τα πίσω και οι διαμαρτυρόμενοι θα συμβιβαστούν.

Εννοείται ότι από την κατάληξη των πραγμάτων θα απουσιάζει η ουσία που αγγίζει τα τραγικά αδιέξοδα της πρωτογενούς παραγωγής. Απλώς θα ανανεωθεί το ραντεβού για του χρόνου. Στους ίδιους δρόμους, με ψησταριές και τσίπουρο που στέλνει κάτω τα φαρμάκια. Ωστόσο, μια χώρα που συζητά μόνο όταν τσικνίζουν στα οδοφράγματα, δεν μπορεί να σχεδιάσει ούτε τον επόμενο μήνα, πόσο μάλλον το μέλλον της αγροτικής της παραγωγής.

news247.gr

“Ουδείς συμβιβασμός” υπήρξε χθες όσον αφορά το ακανθώδες ζήτημα των τομέων της επικράτειας της Ουκρανίας τους οποίους έχει καταλάβει ο στρατός της Ρωσίας κατά τη συνάντηση που είχαν στη Μόσχα ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κι ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος πήγε να παρουσιάσει το σχέδιο της Ουάσιγκτον για να τερματιστεί ο πόλεμος που οδεύει να συμπληρώσει τέσσερα χρόνια.

Ο κ. Γουίτκοφ, συνοδευόμενος από τον γαμπρό και σύμβουλο του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, τον Τζάρεντ Κούσνερ, συζητούσε επί σχεδόν πέντε ώρες στο Κρεμλίνο με τον Ρώσο ηγέτη σχετικά με το σχέδιο της Ουάσιγκτον που παρουσιάστηκε πριν από δύο εβδομάδες και έκτοτε έχει υποστεί εκτενή επεξεργασία σε διαβουλεύσεις με ουκρανούς και ευρωπαίους αντιπροσώπους.

«Μπορέσαμε να συμφωνήσουμε για κάποια ζητήματα (…), άλλα προκάλεσαν επικρίσεις, όμως το ουσιαστικό είναι πως έγινε εποικοδομητική συζήτηση και ότι τα μέρη εξέφρασαν τη βούλησή τους να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους», συνόψισε ο σύμβουλος του Κρεμλίνου για διπλωματικά θέματα Γιούρι Ουσακόφ.

Για το ζήτημα των κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών –ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει περί το 19% της ουκρανικής επικράτειας– «δεν έχει επιλεγεί ακόμη ουδέποτε συμβιβασμός», δεν έχει εξευρεθεί «καμιά λύση», πάντως «ορισμένες αμερικανικές προτάσεις θα μπορούσαν να συζητηθούν», συμπλήρωσε ο κ. Ουσακόφ.

Χαρακτήρισε τη συζήτηση «χρήσιμη», προειδοποιώντας ωστόσο πως «μένει ακόμη πολλή δουλειά» για να κλειστεί συμφωνία, την ώρα που τα ρωσικά στρατεύματα επιταχύνουν την προέλασή τους στα μέτωπα.

Μετά τη συνάντησή τους με τη ρωσική ηγεσία στη Μόσχα, οι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ εκτιμάται πως είναι πιθανόν να συναντηθούν σήμερα στην Ευρώπη με ουκρανική αντιπροσωπεία, σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην κυβέρνηση στο Κίεβο.

“Είμαστε έτοιμοι”
Μερικές ώρες προτού συναντηθεί με τους Αμερικανούς, ο Βλαντίμιρ Πούτιν απείλησε τους Ευρωπαίους, κατηγορώντας τους πως επιδιώκουν να «εμποδίσουν» τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον για να τερματιστεί ο πόλεμος.

«Δεν έχουμε πρόθεση να εμπλακούμε σε πόλεμο με την Ευρώπη, αλλά αν η Ευρώπη το θέλει και αρχίσει (πόλεμο), είμαστε έτοιμοι», πέταξε σε δημοσιογράφους στο περιθώριο οικονομικού φόρουμ.

Κι αυτό παρότι ο επικεφαλής του NATO, ο πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε, δήλωνε νωρίτερα πεπεισμένος ότι οι αμερικανικές προσπάθειες θα «αποκαταστήσουν την ειρήνη στην Ευρώπη». Μια ημέρα νωρίτερα η Ουάσιγκτον δήλωνε «πολύ αισιόδοξη» για το σχέδιο που παρουσίασε πριν από δυο εβδομάδες.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε από την πλευρά του πως η επίλυση της σύρραξης Ρωσίας-Ουκρανίας είναι περίπλοκη υπόθεση. «Δεν είναι εύκολη κατάσταση, πιστέψτε με. Τι κυκεώνας», είπε ο ρεπουμπλικάνος, που διαβεβαίωνε προεκλογικά ότι θα έβαζε τέλος στον πόλεμο «σε μια μέρα».

Ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, υπό μεγάλη πολιτική και διπλωματική πίεση, κατηγόρησε τη Ρωσία πως χρησιμοποιεί τις συνομιλίες για να «αποδυναμώσει τις κυρώσεις» σε βάρος της Μόσχας.

Είπε πως θέλει το τέλος του πολέμου και όχι «απλά παύση» των εχθροπραξιών κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ιρλανδία.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο έκανε λόγο για «κάποιες προόδους» στις διαπραγματεύσεις της Ουάσιγκτον με τη Ρωσία προκειμένου να συναφθεί συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία κατά τη διάρκεια συνέντευξής του που μεταδόθηκε χθες Τρίτη.

«Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε, και νομίζω έχουμε σημειώσει κάποιες προόδους, είναι να εξακριβώσουμε με τι θα μπορούσαν να συμβιβαστούν οι Ουκρανοί και να τους δώσουμε εγγυήσεις ασφαλείας για το μέλλον», είπε ο αμερικανός ΥΠΕΞ Ρούμπιο στο τηλεοπτικό δίκτυο Fox News.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν στα τέλη Οκτωβρίου κυρώσεις σε βάρος δυο ρωσικών κολοσσών του τομέα των υδρογονανθράκων, της Rosneft και της Lukoil, τα πρώτα σημαντικά μέτρα που επέβαλε ο πρόεδρος Τραμπ αφότου επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο.

Ευρωπαίοι τονίζουν πως ευελπιστούν ότι η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, που θεωρούν πως δείχνει υπερβολική φιλοφροσύνη στον ομόλογό του Πούτιν, δεν θα θυσιάσει την Ουκρανία, που αντιστέκεται στη ρωσική επιθετικότητα, όπως το βλέπουν.

Σύμφωνα με τηλεφωνική συνδιάλεξη που αποκαλύφθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου από το πρακτορείο ειδήσεων Bloomberg, ο Στιβ Γουίτκοφ έδωσε συμβουλές στον διπλωματικό σύμβουλο του Κρεμλίνου Ουσακόφ για το πώς να παρουσιάσει στον πρόεδρο Τραμπ σχέδιο για τη διευθέτηση του πολέμου στην Ουκρανία.

Επιτάχυνση
Οι συνομιλίες εκτυλίχτηκαν καθώς τα ρωσικά στρατεύματα σημείωσαν τον Νοέμβριο τη μεγαλύτερη προέλασή τους στα ουκρανικά μέτωπα εδώ κι έναν χρόνο, σύμφωνα με ανάλυση του AFP βασισμένη σε δεδομένα που συγκεντρώνει το αμερικανικό ινστιτούτο για τη μελέτη του πολέμου (ISW), συνεργαζόμενο με το Critical Threats Project (CTP, πρόγραμμα του American Enterprise Institute).

Σε έναν μήνα τα ρωσικά στρατεύματα απέσπασαν 701 τετραγωνικά χιλιόμετρα από τις ουκρανικές δυνάμεις, τη μεγαλύτερη έκταση από τον Νοέμβριο του 2024 (όταν είχαν κυριεύσει 725 τετραγωνικά χιλιόμετρα), εξαιρουμένου του πρώτου μήνα του πολέμου, στις αρχές της άνοιξης του 2022.

Η Μόσχα διαβεβαίωσε τη Δευτέρα πως κατέλαβε την πόλη Πόκροφσκ, στην ανατολική Ουκρανία, επιμελητειακό κόμβο κλειδί για τα στρατεύματα του Κιέβου, καθώς και τη Βοβτσάνσκ (βορειοανατολικά). Το Κίεβο αντίθετα ανέφερε χθες πως οι μάχες στην Πόκροφσκ συνεχίζονταν.

Τον Νοέμβριο, οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις εξαπέλυσαν περισσότερους πυραύλους και drones κατά τη διάρκεια νυχτερινών επιδρομών εναντίον της ουκρανικής επικράτειας από ό,τι τον Οκτώβριο, αθροιστικά 5.660 πυραύλους και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα μακράς εμβέλειας (+2%).

Στο εσωτερικό, ο ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι βρίσκεται σε δύσκολη θέση εξαιτίας σκανδάλου διαφθοράς στο οποίο ενεπλάκησαν στενοί συνεργάτες του κι ανάγκασε τον μέχρι τώρα πανίσχυρο επικεφαλής των υπηρεσιών του Αντρίι Γέρμακ να παραιτηθεί την Παρασκευή.

Η τρέχουσα εβδομάδα είναι «κρίσιμη» για την Ουκρανία, έκρινε η επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ Κάγια Κάλας.

Πώς τα διδάγματα του «χθες» θα φτιάξουν το δρόμο για ένα καλύτερο αύριο με «κλειδί» τους ίδιους τους πολίτες. Σε αυτό το ερώτημα, όπως φαίνεται, θα απαντήσει σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας στην επίσημη παρουσίαση της Ιθάκης (19.00 Θέατρο Παλλάς, Βουκουρεστίου 5), ένα βιβλίο που μέχρι στιγμής έχει φτάσει σε δεκάδες χιλιάδες πολίτες και συνεχίζει…

Η εκδήλωση, η οποία θα «κλείσει» με ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, είναι αναμφισβήτητα ένα πολύ-αναμενόμενο πολιτικό γεγονός. Έχοντας ξεπεράσει την «εκδοτική» διάσταση του πράγματος από τις 24 Νοεμβρίου, τότε που η «Ιθάκη» έγινε διαθέσιμη στις προθήκες των βιβλιοπωλείων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, άκρως πολιτική θα είναι και η ομιλία του πρώην πρωθυπουργού. Σε αυτή θα συνδυάσει στοιχεία από τις κρίσιμες περιόδους που πραγματεύεται το βιβλίο, με έμφαση στα γεγονότα του καλοκαιριού του 2015, προκειμένου να τα «δέσει» με την σημερινή πραγματικότητα.

Να επιστρέψουν οι πολίτες
Ο Αλέξης Τσίπρας αναμένεται να εστιάσει στην ανάγκη να «επιστρέψουν οι πολίτες στην πολιτική» ως επιτακτική προϋπόθεση για να προχωρήσει η χώρα μπροστά. Τονίζοντας μάλιστα την ανάγκη «συλλογικής αντίστασης» στα φαινόμενα που ταλανίζουν σήμερα την πολιτική ζωή της Ελλάδας με το τρίπτυχο «απολυταρχία-ολιγαρχία- κλεπτοκρατία». Προκειμένου αυτό να συμβεί θα επισημάνει πως πρέπει να υπάρξει ριζική αναδιάταξη στο πολιτικό σκηνικό.

Όπως είναι φανερό, η ομιλία Τσίπρα θα κυριαρχηθεί από μια γενικευμένη επίθεση στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Θα περιγράψει την σημερινή κατάσταση της οικονομίας με την φράση «προκλητικός πλούτος σε λίγα χέρια» τονίζοντας πως στο «σήμερα» η Νέα Δημοκρατία ακολουθεί την ίδια πολιτική που «χθες» έριξε την χώρα στα βράχια. Θα αναδείξει δηλαδή την «συνέχεια» της «νοητής γραμμής» των πολιτικών που οδήγησαν την χώρα στα μνημόνια με τα δόγματα που σήμερα εφαρμόζονται.

Πρώτη ημέρα κυκλοφορίας του βιβλίου “Ιθάκη” του Αλέξη Τσίπρα
Πρώτη ημέρα κυκλοφορίας του βιβλίου “Ιθάκη” του Αλέξη Τσίπρα INTIME
Εκείνοι που χρεοκόπησαν την χώρα
Στο πλαίσιο αυτό ο Αλέξης Τσίπρας θα μιλήσει για «εκείνους που χρεοκόπησαν τη χώρα και την παρέδωσαν στο έλεος των δανειστών, που εκτίναξαν την ανεργία στο 27%, κατέστρεψαν το ένα τέταρτο της οικονομίας, κατάργησαν το δέκατο τρίτο και το δέκατο τέταρτο μισθό στο Δημόσιο, κατάργησαν τη δέκατη τρίτη και τη δέκατη τέταρτη σύνταξη, βούλιαξαν στη ντροπή του Γερούν Γερά και του Βάστα Σόιμπλε όταν η κοινωνία αιμορραγούσε, και τώρα μας ζητούν το λόγο».

Στην ίδια λογική θα υπερασπιστεί το έργο της διακυβέρνησής του. Παρά το γεγονός πως ο ίδιος κάνει εντονότατη αυτοκριτική για τα πεπραγμένα της στο βιβλίο του, αναμένεται να δηλώσει «περήφανος» για όσα προσπάθησε και πιο συγκεκριμένα «υπερήφανος γιατί φτάσαμε τελικά στην Ιθάκη» θυμίζοντας πως «εμείς πετύχαμε εκεί όπου αυτοί αποτύχανε δις».

Μάλιστα, ο Αλέξης Τσίπρας αναμένεται να «κουμπώσει» αυτή την εκτίμηση με την σημερινή πραγματικότητα. Δηλώνοντας πως το 2019 παρότι υπήρξαν θυσίες «δεν έγιναν απευθείας αναθέσεις, δεν έγιναν καταθέσεις σε φορολογικούς παράδεισους, και εκατομμύρια παρκαρισμένα σε θολές εταιρείες off-shore». Ο πρώην πρωθυπουργός δεν θα παραλείψει -όπως είναι αναμενόμενο- να μιλήσει και για την μεγάλη απήχηση που είχε η «Ιθάκη» τονίζοντας πως με την συγγραφή του υπερασπίστηκε όχι μόνον τον εαυτό του αλλά κυρίως την αλήθεια.

Ανάπτυξη 2,1% φέτος και 2,2% το 2026 προβλέπει για την Ελλάδα ο ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, προβλέπει ισχυρά πλεονάσματα και περαιτέρω μείωση του χρέους, ενώ προειδοποιεί ότι οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία μπορεί να επιδεινωθούν αν ο ρυθμός αύξησης των μισθών ξεπεράσει τον ρυθμό βελτίωσης της παραγωγικότητας, αν σημειωθούν νέα ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και σε περίπτωση που δεν αξιοποιηθούν πλήρως τα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Ο ΟΟΣΑ για τους μισθούς

Για το 2027 ο οργανισμός προβλέπει επιβράδυνση στο 1,8%, καθώς θα μετριαστεί η ανάπτυξη των επενδύσεων λόγω της ολοκλήρωσης στην υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά διατήρηση της ισχυρής κατανάλωσης χάρη στην αύξηση της απασχόλησης και των πραγματικών μισθών.

Οι εξαγωγές αναμένεται να βελτιωθούν με την ανάκαμψη της διεθνούς ζήτησης. Ο γενικός πληθωρισμός θα επιβραδυνθεί σταδιακά στο 2,1 % το 2027, εν μέσω στενότητας στην αγορά εργασίας.

Ο ΟΟΣΑ, ωστόσο, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ότι η αύξηση των μισθών που υπερβαίνει τα κέρδη παραγωγικότητας, η επανάληψη ακραίων καιρικών φαινομένων και η ατελής υλοποίηση των κονδυλίων της ΕΕ ενδέχεται να επιδεινώσουν τις προοπτικές.

Για την περίοδο 2025-2027 προβλέπονται σημαντικά πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα από 2,3% έως 2,9% του ΑΕΠ. Η διατήρηση του δημόσιου χρέους σε σταθερά φθίνουσα πορεία θα πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα, καθώς το κόστος της γήρανσης του πληθυσμού και οι επενδυτικές ανάγκες θα παραμείνουν υψηλά.

Η συνέχιση των προσπαθειών για τη θέσπιση κανονιστικών ρυθμίσεων που ευνοούν τις επιχειρήσεις, η μείωση των περιορισμών στις επαγγελματικές υπηρεσίες και η αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού αποτελούν βασικές προτεραιότητες για τη διατήρηση της ισχυρής ανάπτυξης και την περαιτέρω μείωση του δείκτη δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Ισχυρή ανάπτυξη υπό προϋποθέσεις

Η οικονομία σημείωσε αύξηση 1,7% κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2025, χάρη στις επενδύσεις, την ιδιωτική κατανάλωση και τις καθαρές εξαγωγές. Η απασχόληση αυξήθηκε κατά 0,6% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Οι δείκτες υψηλής συχνότητας συνεχίζουν να δείχνουν επέκταση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Ο πληθωρισμός παρέμεινε σταθερός σε επίπεδα κοντά στο 3% κατά το τρίτο τρίμηνο του 2025, καθώς οι αυξήσεις των τιμών των υπηρεσιών και των τροφίμων υπερκάλυψαν τη μείωση των τιμών της ενέργειας, αλλά μειώθηκε απότομα στο 1,6% τον Οκτώβριο του 2025. Η έλλειψη εργατικού δυναμικού παραμένει υψηλή, καθώς το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 8,2% τον Σεπτέμβριο του 2025. Η αύξηση του κόστους εργασίας ενισχύθηκε στο 8,7% κατά το έτος έως το δεύτερο τρίμηνο του 2025, από 4,9% ένα χρόνο νωρίτερα.

Τα δάνεια προς τις επιχειρήσεις συνέχισε να αυξάνεται, καθώς τα επιτόκια για τα νέα δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις μειώθηκαν από 4,7% τον Ιανουάριο του 2025 σε 4% τον Σεπτέμβριο του 2025. Ο τουρισμός παρουσίασε ισχυρή ανάπτυξη, με τα έσοδα από ταξίδια κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 να είναι 11% υψηλότερα σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024. Οι περιορισμένες εμπορικές σχέσεις μετριάζουν τον αντίκτυπο των αμερικανικών δασμών, αλλά οι αμερικανικοί δασμοί θα επιβαρύνουν επίσης τις εξαγωγές, μειώνοντας τη ζήτηση από εμπορικούς εταίρους, όπως η Γερμανία. Τα επιτόκια των 10ετών κρατικών ομολόγων μειώθηκαν κατά 5 μονάδες βάσης από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Οκτώβριο του 2025, ενώ η διαφορά σε σχέση με τα γερμανικά ομόλογα μειώθηκε κατά 19 μονάδες βάσης κατά την ίδια περίοδο.

Περαιτέρω μείωση του χρέους

Το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού προβλέπεται να παραμείνει σημαντικό, στο 2,3-2,9% του ΑΕΠ το 2025-2027, σύμφωνα με τους στόχους της κυβέρνησης.

Τα υψηλότερα από το αναμενόμενο έσοδα στήριξαν ένα πρωτογενές πλεόνασμα 4% του ΑΕΠ το 2024 και δημιούργησαν περιθώρια για ορισμένες πρόσθετες δαπάνες.

Τα νέα δημοσιονομικά μέτρα ανέρχονται σε 0,7% του ΑΕΠ το 2026, αυξανόμενο σε 0,9% του ΑΕΠ το 2027, αντανακλώντας κυρίως τη μεταρρύθμιση του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων για τους εργαζομένους, τους συνταξιούχους, τους αγρότες, τους αυτοαπασχολούμενους και τις οικογένειες, την αύξηση των δαπανών για την άμυνα και την ασφάλεια, καθώς και τη νέα στήριξη ενοικίων από τον Νοέμβριο του 2025 και μετά.

Οι προγραμματισμένες αυξήσεις του κατώτατου μισθού, κατά 8% σωρευτικά έως τον Απρίλιο του 2027, θα προσφέρουν πρόσθετη στήριξη του εισοδήματος, επισημαίνει ο οργανισμός.

Οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης προβλέπεται να αυξηθούν από 2,1% του ΑΕΠ το 2025 σε 4% του ΑΕΠ το 2026, πριν καταργηθούν σταδιακά, γεγονός που θα μετριάσει την αύξηση των επενδύσεων.

Αναγκαία η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων για βιώσιμη ανάπτυξη

Η διατήρηση της τάσης μείωσης του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει καθοριστικής σημασίας, δεδομένου του ακόμη υψηλού επιπέδου χρέους και των υψηλών μελλοντικών πιέσεων στις δαπάνες, που οφείλονται στις υψηλές επενδυτικές ανάγκες, την κλιματική αλλαγή και τη γήρανση του πληθυσμού.

Θα χρειαστεί βιώσιμη, ισχυρή ανάπτυξη για την αύξηση του βιοτικού επιπέδου και την κάλυψη των δαπανών, με παράλληλη μείωση του χρέους. Με τη γήρανση του πληθυσμού της Ελλάδας, η περαιτέρω βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και η αντιμετώπιση της έλλειψης δεξιοτήτων αποτελούν βασικές προτεραιότητες.

Η συνέχιση των πρόσφατων μέτρων για τη δημιουργία ενός πιο φιλικού προς τις επιχειρήσεις κανονιστικού πλαισίου θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό και θα τονώσει τις επενδύσεις.

Υπάρχει ακόμη περιθώριο για τη μείωση του κανονιστικού φόρτου μέσω της τυποποίησης και της επιτάχυνσης της αναθεώρησης των υφιστάμενων κανονιστικών ρυθμίσεων για τις επιχειρήσεις, της εξασφάλισης αποτελεσματικής διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τη νέα νομοθεσία και της άρσης των περιορισμών στις επαγγελματικές υπηρεσίες, ιδίως στους συμβολαιογράφους και τους δικηγόρους.

Η ενίσχυση της επαγγελματικής κατάρτισης, η αναπροσαρμογή των πολιτικών για την αγορά εργασίας με στόχο την κατάρτιση και την παροχή συμβουλών στους ανέργους, με παράλληλη διασφάλιση της υψηλής ποιότητας της κατάρτισης, θα μείωνε την αναντιστοιχία δεξιοτήτων και θα κάλυπτε καλύτερα τις ανάγκες των επιχειρήσεων σε εργατικό δυναμικό.

Η βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών μέσω της μετατόπισης των δημόσιων δαπανών από τα επιδόματα γέννησης προς τις δομές φροντίδας παιδιών θα συνέβαλε στην ενθάρρυνση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Πηγή: ot