Ο άγνωστος μέχρι σήμερα πίνακας του σπουδαίου Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ στο οποίο απεικονίζεται ο γιος του καλλιτέχνη, Ζαν, με την νταντά του, πουλήθηκε για ένα εντυπωσιακό ποσό, σηματοδοτώντας την επιστροφή της ζήτησης στην αγορά της υψηλής τέχνης και αποκαλύπτοντας μια κρυφή οικογενειακή ιστορία.
Η ιστορία, φυλαγμένη για έναν αιώνα, ήρθε στο φως στην καρδιά του Παρισιού όταν ο ανέκδοτος πίνακας του Ρενουάρ πουλήθηκε σε δημοπρασία του οίκου Ντρουό για 1,8 εκατομμύριο ευρώ.
Στο έργο, που βρίσκεται σε εκπληκτική κατάσταση, βλέπουμε τον γιο του, Ζαν, ο οποίος έμελλε να γίνει ένας θρυλικός σκηνοθέτης, δίνοντας στο πορτρέτο μια ανεκτίμητη συναισθηματική και ιστορική αξία, την οποία ένας διεθνής αγοραστής θέλησε να κάνει δική του.
Ο πίνακας, με τίτλο L’enfant et ses jouets – Gabrielle et le fils de l’artiste, Jean (Το παιδί και τα παιχνίδια του – η Γκαμπριέλ και ο γιος του καλλιτέχνη, Ζαν), είναι μια ελαιογραφία που δεν είχε εκτεθεί ούτε είχε πωληθεί ποτέ στο παρελθόν, διατηρώντας την παρθενικότητά της στον κόσμο της τέχνης.
Πιστεύεται ότι φιλοτεχνήθηκε μεταξύ του 1890 και του 1895 και απεικονίζει τον δεύτερο γιο του καλλιτέχνη με την νταντά του, Γκαμπριέλ.
Μυστικό τέχνης
Το έργο είχε μια ιδιαίτερη και στενά συνδεδεμένη με τον δημιουργό του ιστορία. Ανήκε στη νονά του Ζαν, Ζαν Μποντό, η οποία ήταν φίλη και μαθήτρια του ίδιου του Ρενουάρ.
Η Μποντό κληροδότησε τον πίνακα στους δικούς της κληρονόμους, οι οποίοι, κρατώντας τον μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας επί έναν αιώνα, αποφάσισαν τελικά να τον διαθέσουν προς πώληση.
Ο Πασκάλ Περέν, ιστορικός τέχνης και ειδικός στον Ρενουάρ, εξήρε τη μοναδική κατάσταση του καμβά, τονίζοντας πως «η εξαιρετική κατάσταση του έργου, το οποίο δεν έχει υποστεί καμία αποκατάσταση, το καθιστά μοναδικό στην ιστορία των έργων του ζωγράφου».
Το πορτρέτο είχε αρχικά εκτιμηθεί μεταξύ 1 και 1,5 εκατομμυρίου ευρώ, ωστόσο η πώληση ξεπέρασε τις αρχικές εκτιμήσεις.
Ζαν Ρενουάρ, ο σπουδαίος απόγονος
Η αξία του πίνακα δεν είναι μόνο καλλιτεχνική, αλλά και ιστορική, καθώς συνδέεται με τη ζωή του εικονιζόμενου. Ο γιος του Ρενουάρ, Ζαν, γεννημένος το 1894, ακολούθησε μια λαμπρή καριέρα στον κινηματογράφο και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του παγκόσμιου κινηματογράφου, καθώς αποτελεί τον πατέρα του ποιητικού ρεαλισμού.
Ο Ρενουάρ γεννήθηκε στη Μονμάρτρη του Παρισιού το 1894 σε μια οικογένεια καλλιτεχνών. Πατέρας του ήταν ο θρυλικός ιμπρεσιονιστής ζωγράφος Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ και αδελφός του ο Πιερ Ρενουάρ, ο οποίος ήταν ηθοποιός.
Ο Ζαν Ρενουάρ τραυματίστηκε σοβαρά κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο στο πόδι. Αυτό το μοιραίο γεγονός, όμως, του έδωσε και τη δυνατότητα να ασχοληθεί με τον κινηματογράφο, αρχικά βλέποντας και παρατηρώντας ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν και του Ντ. Γ. Γκρίφιθ, αλλά και πολλών άλλων αξιόλογων σκηνοθετών.
Θαυμαστής του πρωτοπόρου αυστροαμερικανού σκηνοθέτη, ηθοποιού και σεναριογράφου Έριχ φον Στρόχαϊμ που άφησε ιστορία βς ως κινηματογραφικός αστέρας και αβανγκάρντ, οραματιστής σκηνοθέτης της εποχής του βωβού κινηματογράφου, ο γιος του ζωγράφου ξεκίνησε την καριέρα του τη δεκαετία του ’30, φέρνοντας στις σκοτεινές αίθουσες ταινίες που είναι κομμάτι της ιστορίας του του κινηματογράφου. Η ταινία του Ο Κανόνας του Παιχνιδιού (La Règle du Jeu, 1939) θεωρείται μία από τις δέκα καλύτερες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου.
Άλλο έργο που θεωρείται εμβληματικό είναι και η κλασική, αντιπολεμική ταινία του 1937 Η Μεγάλη Χίμαιρα (La Grande Illusion) γνωστή και ως Η Μεγάλη Ψευδαίσθηση.
Σε σκηνοθεσία Ζαν Ρενουάρ, ο οποίος συνέγραψε το σενάριο με τον Σαρλ Σπάακ, η ταινία είναι και η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου του 1909 Η Μεγάλη Ψευδαίσθηση του βρετανού δημοσιογράφου Νόρμαν Έιντζελ. Σε αυτό ο δημοσιογράφος υποστήριξε ότι ο πόλεμος είναι μάταιος λόγω των κοινών οικονομικών συμφερόντων όλων των ευρωπαϊκών εθνών.
Στη συνέχεια στράφηκε προς το Χόλιγουντ, όπου έδωσε κάποιες εξαιρετικές ταινίες, μερικές από τις οποίες ήταν αντιναζιστικές. Συνέχισε να σκηνοθετεί ταινίες μέχρι το τέλος της ζωής του, όταν άρχισε να κλονίζεται σοβαρά η υγεία του.
Οι πολιτικές του απόψεις ήταν κομμουνιστικές, κάτι το οποίο μπορεί να διακρίνει κανείς από το σύνολο της φιλμογραφίας του, παρόλο που ο ίδιος δεν είχε ενταχθεί ποτέ σε κάποιο πολιτικό κόμμα.
Ο Ζαν Ρενουάρ τιμήθηκε με βραβείο Όσκαρ Συνολικής Προσφοράς το 1975, λίγα χρόνια πριν φύγει από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών.
Αυτή η διάσταση προσθέτει ένα επιπλέον βάρος στο πορτρέτο, καθιστώντας το ένα σπάνιο ντοκουμέντο της παιδικής ηλικίας μιας μορφής που σημάδεψε την έβδομη τέχνη.
Μια ξεκάθαρη τάση
Η πώληση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει την αναθέρμανση του ενδιαφέροντος στην αγορά της υψηλής τέχνης με πρόσφατες πωλήσεις-ρεκόρ να επιβεβαιώνουν αναβίωση της ζήτησης για έργα κορυφαίων δημιουργών.
Ενδεικτικά, μια αυτοπροσωπογραφία της εμβληματικής Μεξικανής καλλιτέχνιδας Φρίντα Κάλο πουλήθηκε για 51,02 εκατομμύρια ευρώστη Νέα Υόρκη, σημειώνοντας ρεκόρ για πίνακα γυναίκας καλλιτέχνιδας. Δύο νύχτες μόλις νωρίτερα, ένας πίνακας του Γκούσταφ Κλιμτ έφτασε τα 220,95 εκατομμύρια ευρώ, καθιστώντας τον το δεύτερο ακριβότερο έργο τέχνης που πωλήθηκε ποτέ σε δημοπρασία.
Ο πίνακας παράλληλα ανακηρύχθηκε ο πιο ακριβός πίνακας μοντέρνας τέχνης που έχει πουληθεί σε δημοπρασία.
Το Πορτρέτο της Elisabeth Lederer, ύψους περίπου δύο μέτρων που φιλοτεχνήθηκε από τον Αυστριακό καλλιτέχνη μεταξύ 1914 και 1916 και απεικονίζει την νεαρή κληρονόμο Ελίζαμπεθ Λέντερερ, κόρη των πλουσιότερων πατρόνων του Κλιμτ, ντυμένη με μια αραχνοΰφαντη ρόμπα με μοτίβα κινεζικής τέχνης.
Το έργο, ένα από τα τελευταία αριστουργήματα του Κλιμτ, λεηλατήθηκε από τους Ναζί και παραλίγο να καταστραφεί σε πυρκαγιά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το 1948 επανήλθε στον αδελφό της Λέντερερ, Έριχ, ο οποίος ήταν συχνά μοντέλο για σχέδια και έργα του ζωγράφου και φίλου του Κλιμτ, Έγκον Σίλε. Παρέμεινε στην κατοχή του για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, μέχρι που αποφάσισε να τον πουλήσει το 1983, δύο χρόνια πριν φύγει από τη ζωή.
Το 1985 πέρασε στα χέρια του Λέοναρντ Λόντερ, κληρονόμου της αυτοκρατορίας της Estée Lauder. Για χρόνια κοσμούσε το σπίτι του στην 5η Λεωφόρο της Νέας Υόρκης, με εξαίρεση τις σύντομες περιόδους κατά τις οποίες δανείζονταν σε μουσεία, μεταξύ των οποίων στην National Gallery of Canada. Ο Λόντερ πέθανε τον Ιούνιο, σε ηλικία 92 ετών.
Η Έμιλι Μπράουν η οποία εργάστηκε ως σύμβουλος τέχνης του χρυσού κληρονόμου για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, δήλωσε στο CNN ότι ο πίνακας ήταν το στολίδι της συλλογής του. «Έτρωγε μεσημεριανό όποτε ήταν στο σπίτι και το γεύμα σερβιριζόταν σε ένα μικρό στρογγυλό τραπέζι ακριβώς δίπλα στον πίνακα», αποκάλυψε η ιστορικός τέχνης.
Όπως αναφέρει ο Guardian, το έργο αποτελεί ένα από τα δύο μοναδικά ολόσωμα πορτρέτα του Κλιμτ που εξακολουθούν να βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές.
Σημειώνεται ότι το ακριβότερο έργο που έχει πωληθεί ποτέ σε δημοπρασία είναι ο πίνακας Salvator Mundi του Λεονάρντο ντα Βίντσιτο 2017 έναντι του ποσού των 450,3 εκατομμυρίων δολαρίων.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η εμφάνιση και η επιτυχής πώληση του L’enfant et ses jouets του Ρενουάρ επιβεβαιώνει πως ο Ιμπρεσιονισμός διατηρεί τη θέση του ως ένας από τους πιο πολύτιμους πυλώνες της παγκόσμιας τέχνης.
