Η εξαγορά πλασματικών ετών είναι ένα από τα βασικά “εργαλεία” στο ασφαλιστικό: δίνει τη δυνατότητα σε ασφαλισμένους να αναγνωρίσουν χρόνους που δεν έχουν καλυφθεί με εισφορές, πληρώνοντας το αντίστοιχο ποσό. Στόχος είναι είτε να κατοχυρωθεί/θεμελιωθεί συνταξιοδοτικό δικαίωμα, είτε να μειωθεί το όριο ηλικίας για πλήρη σύνταξη, συμπληρώνοντας τα απαιτούμενα έτη.
Στην πράξη, χιλιάδες εργαζόμενοι σε Δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, αλλά και ελεύθεροι επαγγελματίες/αυτοαπασχολούμενοι, αξιοποιούν τα πλασματικά για να “κλείσουν” γρηγορότερα τις προϋποθέσεις, ακόμη και έως 7 χρόνια νωρίτερα σε συγκεκριμένα σενάρια.
Πόσα πλασματικά έτη αναγνωρίζονται
Γενικά προβλέπεται δυνατότητα αναγνώρισης έως και 7 πλασματικών ετών. Το ακριβές “ταβάνι” και οι όροι εφαρμογής μπορεί να διαφοροποιούνται ανάλογα με:
- τον ασφαλιστικό φορέα/καθεστώς,
- τον συνολικό χρόνο ασφάλισης,
- την ηλικία και το αν ο ασφαλισμένος στοχεύει σε θεμελίωση ή απλή προσαύξηση.
Πότε υποβάλλεται η αίτηση
Η αίτηση αναγνώρισης/εξαγοράς μπορεί να γίνει:
- οποτεδήποτε (πριν τη σύνταξη), ή
- μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης.
Η δεύτερη επιλογή συχνά επιλέγεται επειδή διευκολύνει τον τρόπο πληρωμής, ειδικά όταν υπάρχει δυνατότητα παρακράτησης από τη σύνταξη.
Ποιοι χρόνοι μπορούν να αναγνωριστούν
Με εξαγορά μπορούν να αναγνωριστούν, ανά περίπτωση, χρόνοι όπως:
- στρατιωτική θητεία,
- χρόνος σπουδών,
- γονικές άδειες/άδεια ανατροφής,
- πλασματικός χρόνος τέκνων,
- περίοδοι ανεργίας ή ασθένειας (με ειδικούς περιορισμούς),
- περίοδοι απεργίας,
- για ένστολους, η πενταετής μάχιμη υπηρεσία όπου προβλέπεται.
Σημαντικό: δεν αξιοποιούνται όλοι οι χρόνοι με τον ίδιο τρόπο. Άλλοι “μετράνε” για να θεμελιώσεις δικαίωμα και άλλοι λειτουργούν κυρίως για προσαύξηση της σύνταξης. Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη, γιατί μπορεί κάποιος να πληρώσει και τελικά να μη “ρίξει” όριο ηλικίας όπως υπολόγιζε.
Κόστος εξαγοράς – τι πληρώνει ο ασφαλισμένος
Το κόστος εξαγοράς δεν είναι ενιαίο. Διαφέρει ανάλογα με το καθεστώς ασφάλισης:
Ιδιωτικός τομέας (μισθωτοί)
Η εξαγορά υπολογίζεται συνήθως ως 20% επί των μεικτών αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την αίτηση (δηλαδή πληρώνεις “εισφορά” πάνω σε πρόσφατη βάση μισθού).
Δημόσιος τομέας
Το κόστος μπορεί να κυμαίνεται από 6,67% έως 20% επί των συντάξιμων αποδοχών, ανάλογα με το έτος και το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνεται η αίτηση.
Ελεύθεροι επαγγελματίες – αυτοαπασχολούμενοι
Το κόστος αντιστοιχεί στην εισφορά κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχει επιλεγεί το έτος υποβολής της αίτησης.
Τρόποι εξόφλησης
Η πληρωμή γίνεται:
- εφάπαξ, ή
- σε δόσεις.
Η παρακράτηση από τη σύνταξη επιτρέπεται όταν η αίτηση εξαγοράς υποβάλλεται ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης. Σε ορισμένες κατηγορίες (ιδίως στο Δημόσιο) η διαδικασία πρακτικά “κουμπώνει” με την απονομή, άρα ο ασφαλισμένος βλέπει την τακτοποίηση να περνά μέσα από την τελική σύνταξη.
Ειδικές προβλέψεις μπορεί να ισχύουν για υψηλά ποσά εξαγοράς, ειδικά για ελεύθερους επαγγελματίες, ή όταν υπάρχουν και άλλες οφειλές προς τον φορέα (οπότε το συνολικό χρέος αντιμετωπίζεται αθροιστικά).
Πώς “κερδίζεις” πλήρη σύνταξη και χαμηλότερο όριο ηλικίας
Τα πλασματικά έτη έχουν νόημα όταν:
- σου λείπουν λίγα χρόνια για να “πιάσεις” τις προϋποθέσεις,
- θες να συμπληρώσεις 40 έτη ασφάλισης και να φύγεις με πλήρη σύνταξη στο κατάλληλο ηλικιακό όριο που προβλέπεται για την περίπτωσή σου,
- ή θες να κατοχυρώσεις δικαίωμα (να κλειδώσεις προϋποθέσεις) με βάση το πότε συμπληρώνεις συγκεκριμένα έτη/ηλικίες.
Με απλά λόγια: δεν είναι “αγοράζω χρόνια για να φύγω νωρίτερα” έτσι γενικά. Είναι “αγοράζω τα σωστά χρόνια ώστε να πιάνω ακριβώς τη διάταξη που με συμφέρει”.
Τα λάθη που κάνουν πολλοί (και τα πληρώνουν)
- Εξαγορά χρόνου που δεν βοηθά στη θεμελίωση, άρα δεν ρίχνει όριο ηλικίας όπως νομίζουν.
- Αίτηση σε περίοδο υψηλών αποδοχών (ιδίως μισθωτοί), που ανεβάζει πολύ το κόστος.
- Έλλειψη καθαρής εικόνας για το ποιο καθεστώς τους πιάνει (διαδοχική ασφάλιση, μικτά χρόνια, ειδικές διατάξεις).
Συμπέρασμα
Η εξαγορά πλασματικών ετών μπορεί να είναι “χρυσό κλειδί” για πλήρη σύνταξη και χαμηλότερο όριο ηλικίας — αλλά μόνο αν εφαρμόζεται στοχευμένα. Είναι μια απόφαση που θέλει ψυχρή αριθμητική: τι κερδίζεις σε χρόνο/όριο ηλικίας και τι πληρώνεις σε κόστος. Αν το ισοζύγιο βγαίνει, σώζει χρόνια. Αν δεν βγαίνει, απλώς αγοράζεις χρόνο για το βιογραφικό σου… και αυτό δεν πληρώνει λογαριασμούς.
